| YouTube Channel

धनिष्ठा (dhaniSThA)

 
शब्दसागरः
English
धनिष्ठा
f.
 (-ष्ठा) The twenty-fourth Nakshatra or lunar mansion, it com-
prises four stars, and is figured by a drum or tabor.
E.
 धन to
produce, (as corn, ) affix अच् and मतुप् added, धनवत् again, इष्ठन्
added, and मतुप् rejected, fem. affix टाप्.
Yates
English
धनिष्ठा (ष्ठा) 1.
f.
 The 24th lunar
mansion, four stars of
Delphini.
Wilson
English
धनिष्ठा
f.
 (-ष्ठा) The twenty-fourth Nakṣatra or lunar mansion
it comprises four stars, apparently α β γ and δ Delphini, and
is figured by a drum or tabor.
E.
 धन to produce, (as corn, ) affix अच् and मतुप् added,
धनवत् again, इष्ठन् added, and मतुप् rejected, fem. affix
टाप्.
Monier Williams Cologne
English
ध॑निष्ठा (आ),
f.
 sg. and
pl.
 the more modern
N.
 of the Nakṣatra Śraviṣṭhā or 24th lunar mansion,
ŚāṅkhGṛ.
MBh.
&c.
Benfey
English
धनिष्ठा धनिष्ठा,
f.
 The name of a
Nakṣatra or lunar mansion, MBh. 13,
4266.
Hindi
Hindi
बीस - 3 नक्षत्र
Apte Hindi
Hindi
धनिष्ठा
स्त्री*
 - -
तेइसवाँ नक्षत्र
Shabdartha Kaustubha
Kannada
धनिष्ठा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಧಿಕ ಧನವುಳ್ಳವಳು
निष्पत्तिः - > स्त्रियां "टाप्" (४-१-४)
धनिष्ठा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧನಿಷ್ಠಾ ನಕ್ಷತ್ರ
L R Vaidya
English
DanizWa {% a. (f. ष्ठा) %} Very rich, (super. of धनिन् or धनवत्).
DanizWA {% f. %} Name of the twenty-third lunar mansion consisting of four stars.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 धनिष्ठा
noun
सः कालः यस्मिन् चन्द्रः धनिष्ठानक्षत्रे वर्तते।
"तस्य धनिष्ठायां धनप्राप्तिः अभवत्।"
Synonyms:
 धनिष्ठा, श्रविष्ठा, वसुदैवता, भूतिः, निधानम्, धनवती
noun
अश्विन्यादिसप्तविंशतिनक्षत्रान्तर्गतत्रयोविंशन्नक्षत्रम्।
"पञ्चतारकायुक्तं नक्षत्रं भवति धनिष्ठा यत् नवसु ऊर्ध्वनक्षत्रेषु वर्तते।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
पूर्वाषाढा तु सोत्तरा स्याद्वैश्वी श्रवणः पुनः ॥ ११३ ॥
हरिदेवः श्रविष्ठा तु धनिष्ठा वसुदेवता ।
-wordlist-
पूर्वाषाढा (स्त्री), आपी (स्त्री), उत्तराषाढा (स्त्री), वैश्वी (स्त्री), श्रवण (पुंस्त्री), हरिदेव (पुं), श्रविष्ठा (स्त्री), धनिष्ठा (स्त्री), वसुदेवता (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
धनिष्ठा
धनिष्ठा, श्रविष्ठा
पुष्यस्तिष्यः स्याद्धनिष्ठा श्रविष्ठा,
verse 1.1.1.51
page 0007
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: धनिष्ठाः
Root: धनिष्ठा
Gender: स्त्री
Number: बहु
अर्थः ⇒ धनिष्ठा-नक्षत्रम्
Meaning(s):
⇒ One of the 27 nakṣatras
Shloka(s):
2|1|40|2 ► श्रवणे श्रोणा मूले तु मूलवर्हण्यथ श्रविष्ठासु॥ (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
2|1|41|1 ► मन्दगाश्च धनिष्ठाश्च भरण्योऽपभरणीषु योग्याश्च। (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|1|40|2 ⇢ श्रविष्ठाः (श्रविष्ठा) (स्त्री) ⇒ Epithet of Dhaniṣṭhā nakṣatra ⇒ धनिष्ठा-नक्षत्रम्
➠ 2|1|41|1 ⇢ मन्दागाः (मन्दागा) (स्त्री) ⇒ Epithet of Dhaniṣṭhā nakṣatra ⇒ धनिष्ठा-नक्षत्रम्
➠ 2|1|41|1 ⇢ धनिष्ठाः (धनिष्ठा) (स्त्री) ⇒ One of the 27 nakṣatras ⇒ धनिष्ठा-नक्षत्रम्
Related word(s):
isa_k ➡ २७ नक्षत्राः
परा_अपरासंबन्धः ➡ नक्षत्रम्
जातिः ➡ नक्षत्रम्
Mahabharata
English
Dhanishṭhā, sg. or pl., a nakshatra = Śravishṭhā, BR. (v. Su. Si.). § 502 (Manushyagrahak.): III, 230, 14463 (ºādis tato kālo Brahmaṇā parikalpitaḥ, cf. Nīl.).--§ 746 (Ānuśāsanik.): XIII, 64, 3280 (pl., merit of making gifts under the constellation Dh.).--§ 749 (do.): XIII, 89, 4266 (sg., merit of performing a śrāddha under the constellation Dh.).--§ 759 (do.): XIII, 110, 5391 (pl., description of the candravrata).
Vedic Reference
English
Dhaniṣṭhā (‘very rich’), used in the plural, is the later name^1
of the lunar mansion (Nakṣatra) Śraviṣṭhā.
1) Sāntikalpa, 13
Śāṅkhāyana Gṛhya Sūtra, i. 26.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
धनिष्ठा,
स्त्री,
 (अतिशयेन धनवती । धन + इष्ठन्+ टाप् ।) अश्विन्यादिसप्तविंशतिनक्षत्रान्तर्गत-त्रयोविंशनक्षत्रम् । तत्पर्य्यायः । श्रविष्ठा २ ।इत्यमरः । १ । ३ । २२ ॥
वसुदैवता ३ । इतिज्योतिषम् ॥
भूतिः ४ निधानम् ५ धनवती ६ ।इति जटाधरः ॥
अस्याः स्वरूपं यथा, --“मस्तकोपरि समागते धनेमर्द्दलाकृतिनि पञ्चतारके ।यान्ति कान्तिमति मेषलग्नतःसारसाक्षिरसघस्रलिप्तिकाः ॥
”इति कालिदासकृतरात्रिलग्ननिरूपणम् ॥
तत्र जातस्य फलम् ।“आचारजातादरचारुशीलोधनाधिशाली बलवान् दयालुः ।यस्य प्रसूतौ च भवेद्धनिष्ठामहत्प्रतिष्ठासहितो नरः स्यात् ॥
”इति कोष्ठीप्रदीपः ॥