| YouTube Channel

द्वारकाशिला (dvArakAzilA)

 
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
द्वारकाशिला स्त्री द्वारकोद्भवा शिला । एकादिचक्रयुक्तायांद्वारकोद्भवशिलायां शालग्रामशिलावत् तस्याः पूज्यतालक्षणं पूजनादौ माहात्म्यञ्च नानास्थानात् प्रदर्श्यतेपुराणसारे द्वारकाकार्त्तिकमाहात्म्ये “चक्रमेकंमध्यभागे श्वेतभागे खुरान्विता । शिवनाभिरिति ख्याताभुक्तिमुक्तिफलप्रदा” । खुरान्विता वीथियुक्ता । ब्रह्माण्ड-पुराणे “कूर्म्माकृतिरधोषागे लिङ्गभागे खुरान्विता ।शिवनाभिरिति ख्याता भुक्तिमुक्तिफलप्रदा” । नृसिंह-पुराणे “कूर्मचक्रमधोभागे श्वेतभागे खुरान्विता ।शिवनाभिरिति ख्याता भुक्तिमुक्तिफलप्रदा । यवसात्रस्तु-गर्त्तः स्वाद् यबार्द्धं लिङ्गमुच्यते । शिवनाभिरितिख्यातस्त्रिषु लोकेषु दुर्लभः” शिवनाभिलक्षणम् ।ब्रह्माण्डपुराणे “जटापाशी अघोरा सा गृहिभिर्यदि-पूजिता । हेमवर्णजटायुक्ता हेमविन्दुसमन्विता । मस्तके-गोखुरा तावदञ्जनाचलसन्निभा । सद्योजाताभिधा श्रेष्ठापुत्रपौत्रधनप्रदा” इति सद्योजातलक्षणम् । तत्रैव “शिरो-मध्ये रक्तवर्णा श्वेतचन्द्रजटायुता । वामदेवाभिधा-श्रेष्ठा गृहिभिः पूजिता सदा” इति वामदेवलक्षणम् ।तत्रैव “किञ्चित्कपिलसंयुक्ता कृष्णनीलजटायुता ।पार्श्वरेखासमुपेता ऐशानीमुक्तिदा भवेत्” इति ईशान-लक्षणम् । “सूर्य्यविद्युत्तमनिभा पार्श्वदेशे जटाशशी ।तत्पुम्षाभिधा सा स्यात् दुर्ल्लभा सर्वकामदा” इति तत्-पुरुषलक्षणम् । “द्विलिङ्गो वा त्रिलीङ्गो वा चतुष्प-ञ्चादिलिङ्गवान् । तापिञ्छकरकाकारो देवदेवः सदा-शिवः” इति सदाशिवलक्षणम् । इत्यघोरादिपञ्चकलक्ष-णम् । प्रयोगपारिजाते वराहपु० “द्विनाभिश्चक्ररूपा याभवेद्धरिहरात्मिका । नाभौ लिङ्गेन युक्ता वा श्वेतभागे खुरान्विता । शिवनाभिरिति ख्याता भुक्तिमुक्तिफ-लपदा । वासुदेवमयं क्षेत्रं लिङ्गं शिवमयं स्मृतम् ।तप्याद्धरिहरक्षेत्रे पूजयेत् शङ्कराच्युतम् । भवेच्छिला-शतैः शस्ता चतुर्वर्गफलप्रदा” । तस्या माहात्म्यम्स्कन्दपुराणे “द्वाराचक्रशिला देवि! भद्रावाससमन्विता । तत् पात्रसहितं यत् स्यात् तीर्थंद्वादशयोजनम् । म्लेच्छदेशे शुचा वापि चक्राङ्को यत्रतिष्ठति । योजनानि तथा त्रीणि मम क्षेत्रं वसुन्धरे! ।तन्मध्ये म्रियते यस्तु पूजकः सुसमाहितः । शतबाधा-विनिर्मुक्तो न पुनः सोऽपि जायते । चक्राङ्कितस्यसान्निध्ये यत्कर्म क्रियते नरैः । स्नानं दानं तपोहोमः सर्वं भवति चाक्षयम् । संवत्सरन्तु यत् पापंमनसा कर्मणा कृतम् । तत्सर्वं नश्यते पुंसां सकृच्चक्राङ्कदर्शनात् । ज्वरदाही विषञ्चैव अग्निचौरभयं तथा ।सर्वे ते प्रशमं यान्ति सकृच्चक्राङ्कमार्जनात् । भूतप्रेत-पिशाचाश्च डाकिन्यश्च वसुन्धरे! । सर्वे ते प्रलयं यान्तिपञ्चचक्रान्वितं न्यसेत् । भक्त्या वा यदि वाऽभक्त्याचक्राङ्कं पूजयेन्नरः । अपि चेत् सुदुराचारो मुच्यतेनात्र संशयः । संवत्सरन्तु यः कुर्य्यात् पूजास्पर्शनदर्शनम् । विना साङ्ख्येन योगेन मुच्यते नात्रसंशयः” । द्वारकाशिलावर्णविशेषलक्षणम् पद्मपुराणे“कृष्णा मृत्युप्रदा नित्यं कपिला तु भयावहा । औ-न्मत्त्यं कर्वुरा दद्यात् पीता धनविनाशिनी । धूम्राभापुत्रनाशाय भग्ना भार्य्याधनापहा । श्वेतास्तिलाःसुसंपूर्णौः सर्वकामार्थदायिकाः । अच्छिद्रचक्रा सापूज्या दुःखदारिद्र्यनाशिनी । वर्त्तुला चतुरस्रा चपूजिता सिद्धिदायिका । सुखदा समचक्रा च विषमादुःखदा मवेत् । निषिद्धशिलापि तत्रैव “छिद्रामग्ना त्रिकोणा च तथा विषमचक्रिका । अर्द्धचन्द्रा-कतिर्या च पूज्यास्ता न भवन्ति हि” । प्रयोगपारिजाते तुविशेषः “भिन्नश्चैवार्थनाशाय स्थूलो बुद्धिविनाशकः ।दीर्घश्चायुर्हरो ज्ञेयो रूक्ष ऋद्धिविनाशकृत् । शुक्ल-वर्णा शुभा ज्ञेया दन्तचक्रा तथैव च” । चक्रभेदे मूर्त्ति-भेदोऽग्निपुराणे उक्तो यथा “सुदर्शनस्त्वेकचक्रे लक्ष्मी-नारायणो द्वये । अच्युतः स्यात्तत्त्रिकेण युतो देव-स्त्रिविक्रमः” । जनार्दनश्चतुश्चक्रो वासुदेवश्च पञ्चभिः । षट्-चक्रश्चैव प्रद्युम्नः संकर्षणश्च सप्तमिः । पुरुषोत्तमश्चाष्ट-चक्रो नवव्यूहो नवात्मकः । दशावतारो दशभिर्दशै-केनानिरुद्धकः । द्वादशात्मा द्वादशभिरत ऊर्द्ध्वमनन्तकः” ।गरुडपुराणे तु चतुश्चक्रश्चतुर्भुज इति विशेषः । चक्र-भेदेन विशेषोऽपि तत्रैव । “एकचक्रशिला पूज्याभुक्तिमुक्तिफलप्रदा । द्विचक्रश्चाच्युतो देवो देवेन्द्रत्वफलप्रदः । श्रीप्रदो रिपुहन्ता च चतुश्चक्रो जनार्दनः ।पूजयेद्भक्तिसंयुक्तः सुगन्घैः कुसमादिभिः । पञ्चभिर्वासु-देवः स्यात् प्रभुश्चक्रैः सदार्चितः । जन्ममृत्युभयात्त्राताभवेन्नैवात्र संशयः । षड्भिश्चक्रैश्च प्रद्युम्नो लक्ष्मी कीर्त्ति-प्रदो भवेत् । पूजितो भक्तिभावेन चक्रतीर्थशिलोद्भवः ।वलभद्रशिला ज्ञेया सप्तचक्राङ्किता खग! । पूजित-स्तुष्यते देवः पुत्त्रपौत्त्रप्रदो भवेत् । वाञ्छितं वसुभि-श्चक्रैर्ददाति पुरुषोत्तमः । नवव्यूहो नवचक्रो दुर्लभंयत् सुरैरपि । पूजितः केशवस्तस्य ददाति स्थानमुत्त-मम् । राज्यदो दशभिश्चक्रैर्दशावतारसंज्ञकः । दशा-वतारपूजा स्याच्चक्राङ्कस्यास्य पूजनात् । एकादशभि-रैश्वर्य्यमधिकञ्च प्रयच्छति । पूजितो भक्तिभावेन चक्र-तीर्थशिलोद्भवः । तत्रैव प्राप्यते देवश्चक्रैर्द्वादशभि-श्चितः । पूजितः सर्वकामानामनन्तफलदायकः । द्वाद-शात्मा स विज्ञेयो भुक्तिमुक्तिप्रदोऽर्च्चितः । अत ऊर्द्धंपरात्मासौ सदा प्रीतिविवर्द्धनः । पूजितः सर्वलोकात्माविष्णुलोकप्रदायकः इति चक्राङ्कितशिलाः कथिताःकुलनामतः” । एकचक्रविषये विशेषस्तु प्रयोगपारि-जाते । “एकचक्रे विशेषोऽस्ति सविशेषस्तथोच्यते । शुक्ल-रक्तं तथा रक्तं द्विवर्णं बहुवर्णकम् । यद्येकचक्रिणःस्युश्च तेषां संज्ञा भवेत् क्रमात् । पुण्डरीकः प्रलम्बघ्नोरामो वैकुण्ठ एव च । विश्वेश्वर इति ब्रह्मन् तेषां पूजा-फलं शृणु । मोक्षं मृत्यु विवादञ्च दारिद्र्यं पर-तन्त्रताम् । ददाति पूजकस्यासो तस्मात्तां परिवर्जयेत्” ।