| YouTube Channel

द्वन्द्वम् (dvandvam)

 
Apte
English
द्वन्द्वम् [dvandvam], [द्वौ द्वौ सहाभिव्यक्तौ
cf.
P.
 VIII.1.15. Sk.]
pair, couple.
A couple of animals (including even men) of different sexes, i. e. male and female
द्वन्द्वानि भावं क्रियया बिवव्रुः
Ku.*
 3.35
Me.*
 45
न चेदिदं द्वन्द्वम- योजयिष्यत्
Ku.*
 7.66
R.*
 1.4
Ś.*
 2.15
7.27
अल्पं तुल्य- शीलानि द्वन्द्वानि सृज्यन्ते Pratimā 1.
A couple of opposite conditions or qualities, (such as सुख and दुःख
शीत and उष्ण)
बलवती हि द्वन्द्वानां प्रवृत्तिः
K.*
 135
द्वन्द्वैरयोजयच्चेमाः सुख- दुःखादिभिः प्रजाः
Ms.*
 1.26
6.81
सर्वर्तुनिर्वृतिकरे निवसन्नुपैति न द्वन्द्वदुःखमिह किंचिदकिंचनो$पि
Śi.*
 4.64.
A strife, contention, quarrel, dispute, fight.
A duel
Rām.*
 6. 43.15.
Doubt, uncertainty.
A fortress, stronghold.
A secret.
A secret, or lonely place
द्वन्द्वे ह्येतत् प्रवक्तव्यं हितं वै यद्यवेक्षसे
Rām.*
 7.13.11.
न्द्वः (In
gram.
 ) One of the four principal kinds of compounds, in which two or more words are joined together which, if not compounded, would stand in the same case and be connected by the copulative conjunction `and'
चार्थे द्वन्द्वः
P.
 II.2.29
द्वन्द्वः सामासिकस्य च
Bg.*
 1.33
उभय- पदप्रधानो द्वन्द्वः Kāśikā 38.
A kind of disease.
(in music) A kind of measure.
The sign Gemini of the zodiac.
Comp.
 -आलापः a dialogue between two persons.-गर्भ
a.
 (A बहुव्रीहि compound) having a द्वन्द्व compound within it. e. g. बृहद्रथन्तरे सामनी यस्य इति बृहद्रथन्तरसामा, where बृहद्रथन्तरे is a द्वन्द्व compound
ŚB. on MS.* 1.6.4. (opp. अनेकपदबहुव्रीहि). -चर, -चारिन्
a.
 living in couples. (m. ) the ruddy goose
दयिता द्वन्द्वचरं पतत्त्रिणम्
R.*
 8.56
16.63. -ज, -दोषोत्थ
a.
produced from morbid affection of two humours.
arising from a quarrel.
arising from a couple. -दुःखम् pain arising from opposite alternations (as heat and cold
&c.
 )
सर्वर्तु- निर्वृतिकरे निवसन्नुपैति न द्वन्द्वदुःखमिह किंचिदकिंचनो$पि
Śi.*
 4.64. -भावः antagonism, discord. -भिन्नम् separation of the sexes. -भूत
a.
forming a couple.
doubtful, uncertain. -मोहः trouble caused by doubt. -युद्धम् a duel, a single combat.
Apte Hindi
Hindi
द्वन्द्वम्
नपुं*
 - -
"जोड़ा, जन्तु युगल"
द्वन्द्वम्
नपुं*
 - -
"स्त्री-पुरुष, नर-मादा"
द्वन्द्वम्
नपुं*
 - -
"दो वस्तुओं का जोड़ा, दो विरोधी अवस्थाओं या गुणों का जोड़ा"
द्वन्द्वम्
नपुं*
 - -
"झगड़ा, लड़ाई, कलह, टाण्टा, युद्ध"
द्वन्द्वम्
नपुं*
 - -
कुश्ती
द्वन्द्वम्
नपुं*
 - -
"संदेह, अनिश्चिति"
द्वन्द्वम्
नपुं*
 - -
"किला, गढ़"
द्वन्द्वम्
नपुं*
 - -
रहस्य
द्वन्द्वम्
नपुं*
 - "द्वौ द्वौ सहाभिव्यक्तौ+द्विशब्दस्य द्वित्वं पूर्वपदस्य अम्भावः, उत्तरपदस्य नपुंसकत्वं+.नि*"
"एक ओर, एकान्त स्थान"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 यमौ, यमकौ, यमः, यमा, यमम्, यमकः, यमका, यमकम्, यमलः, यमला, यमलम्, द्वन्द्वम्, युगलम्, युगम्, यामलम्
noun
एकायाः मातुः एकसमये एकगर्भात् च जातौ पुत्रौ।
"एतौ नकुलसहदेवौ पाण्डुपत्न्यः माद्रेः यमौ पुत्रौ।"
Synonyms:
 युगलम्, युग्मम्, द्वयम्, द्वन्द्वम्
noun
तौ द्वौ व्यक्ती द्वौ द्रव्यौ वा यौ युज्यते परस्परं संगच्छते वा।
"अयि, पश्य। तस्य आम्रवृक्षस्य शाखायां कोकिला-कोकिलयोः युग्मं दृश्यते। "
Synonyms:
 मिथुनम्, द्वयम्, द्वन्द्वम्, युगम्, युगलम्, यमलम्, यामलम्, यमः, यमकम्, युतकम्
noun
मनुष्यादिप्राणिनां स्त्रीपुंसयोः युग्मम्।
"हा हन्त हन्त! कस्यापि बाणेन वियुतम् एतद् मृगमिथुनम्।"
Synonyms:
 द्वन्द्वम्
noun
तुल्यबलयोः पुरुषयोः जातं युद्धम्।
"तत्र द्वन्द्वं प्रचलति।"
Synonyms:
 मिथुनम्, द्वयम्, द्वन्द्वम्, युगम्, युगलम्, यमलम्, यामलम्, यमः, यमकम्, युतकम्
noun
सजातीये अभिन्नरूपे अभिन्नाकारे च द्वे वस्तुनी।
"अयि, पश्य। पारावतपक्षिणोर् मिथुनम् अस्ति तस्यां तरुशाखाखायाम्।"
Synonyms:
 यमौ, यमकौ, यमः, यमा, यमम्, यमकः, यमका, यमकम्, यमलः, यमला, यमलम्, द्वन्द्वम्, युगलम्, युगम्, यामलम्
adjective
गर्भावस्थायाम् एव यौ युगलत्वेन आसीत् तौ।
"अहो सादृश्यम् एतयोः यमयोः पुत्रयोः कः रामः क श्यामः इति ज्ञातुम् असमर्थोऽहम्।"
Tamil
Tamil
த்3வந்த்3வம் : ஜோடி, ஸ்திரீ புருஷன், சண்டை, கலஹம், குஸ்தி, சந்தேஹம், கோட்டை.