| YouTube Channel

द्रौपद (draupada)

 
Monier Williams Cologne
English
द्रौपद mf(ई)n. belonging to or descendant from Drupada
Monier Williams 1872
English
द्रौपद द्रौपद, अस्, m. (fr. द्रु-पद), in
द्रौपदादित्य, a form of the Sun
(ई), f. a patro-
nymic of Kṛṣṇā, wife of the Pāṇḍu princes.
—द्रौ-
पदि-ज, अस्, m. (for द्रौपदी-ज), a son of Draupadī.
—द्रौपदी-प्रमाथ, अस्, m. the forcible abduc-
tion of Draupadī
[cf. द्रौपदी-हरण।]
—द्रौ-
पदी-वस्त्राहरण (°र-आह्°), अम्, n. ‘the seizure
of Draupadī's garments, ’ N. of a poem by an unknown
author on the story told in Sabhā-p. 2186.
—द्रौ-
पदी-हरण, अम्, n. ‘forcible abduction of Draupadī, ’
N. of a section of the Mahā-bh. Vana-p. 15492.
Benfey
English
द्रौपद द्रौपद, i. e. द्रुपद + अ,
patron. ,
f.
 दी, The daughter of Drupada,
the common wife of the five Pāṇḍu
princes, MBh. 1, 2791.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
द्रौपद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದ್ರುಪದರಾಜನ ಮಗ
निष्पत्तिः - > "अण्"(४-१-११२)
व्युत्पत्तिः - > द्रुपदस्यापत्यम्
Mahabharata
English
Draupada (“son of Drupada”) = Śikhaṇḍin: VI, 4966 (Śº, only B., C. has by error Drupadaḥ)
VIII, †3506 (Śº).
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
द्रौपद पुंस्त्री० द्रुपदस्यापत्यं शिवा० अण् । १ द्रुपदराज-पुत्रे तत्कन्यायां २ कृष्णाय्यां स्त्री । द्रुपदात्मजशब्दे दृश्यम्“द्रौपद्या च महातेजास्तथैवच सुभद्रया” हरिवं० १३५ अ०“द्रौपदी त्वथ संजज्ञे शचीभागादनिन्दिता । नातिह्रस्वान महती नीलोत्पलसुगन्धिनी । पद्मायताक्षी सुश्रोणीस्वक्रिताञ्चितमूर्द्धजा । सर्वलक्ष्मणसम्पूर्णा वैदूर्य्यमणिसन्निभा । पञ्चानां पुरुषेन्द्राणां चित्तप्रमथिनी रहः”भा० आ० ६७ अ० तस्याः पञ्चपतिकत्वकारणं भा० आ०१९८ । ९९ अ० उक्ता दिङ्मात्रमत्रोच्यते तत्र द्रौपद्याःपूर्ववृत्तान्तकथनेन पञ्चपतिकत्वनिरूपणाय “व्यास उवाचआसीत्तपोवने काचिदृषो कन्या महात्मनः । नाध्य-गच्छत् पतिं सा तु कन्या रूपवती सती । तोषयामासतपसा सा किलोग्रेण शङ्करम् । तामुवाचेश्वरः प्रीतोवृणु काममिति स्वयम् । सैवमुक्ताऽब्रवीत् कन्या देवंवरदमीश्वरम् । पतिं सर्वगुणोपेतमिच्छामीति पुनः ।पुनः । ददौ तस्यै स देवेशस्तं वरं प्रीतमानसःपञ्च ते पतयो भद्रे! भविष्यन्तीति शङ्करः । सा प्रसाद-यती देवमिदं भूयोऽभ्यभाषत । एकं पतिं गुणोपेतं त्व-त्तोऽर्हामीत्यथ शङ्कर! । तां देवदेवः प्रीतात्मा पुनः प्राहशुभं वचः । पञ्चकृत्वस्त्वयोक्तोऽहं पतिं देहीति वै पुनः ।तत्तथा भविता भद्रे! वचस्तद्भद्रमस्तु ते । देहमन्यं ग-तायास्ते सर्वमेतद्भविष्यति । द्रौपद्येषा हि सा जज्ञे सुतावै देवरूपिणी । पञ्चानां विहिता पत्नी कृष्णा पार्षत्य-निन्दिता । स्वर्गश्रीः पाण्डवार्थन्तु समुत्पन्ना महा-मखे । सेह तप्ता तपो घोरं दुहितृत्वं तवागता । सैषादेवी रुचिरा देवजुष्टा पञ्चानामेका स्वकृतेनेह कर्मणा ।सृष्टा स्वयं देवपत्नी स्वयम्भुवा राजन्! द्रुपदेष्टं कुरुष्व” ।ब्रह्मवैवर्त्ते तु जन्मखण्डे ११५ अ० अन्यथा वर्णितं यथा“वह्निरुवाच शृणु राम! महाभाग! सीतासंगोपनंकुरु । सप्ताहाभ्यन्तरे चैव रावणो दुष्टराक्षसः । दुर्नि-वार्य्यः प्राक्तनेन जानकीञ्च हरिष्यति । राम उवाच ।सीतां गृहीत्वा त्वं गच्छ च्छायात्रैव तु तिष्ठतु । कलत्रवर्जनं कर्म सर्वेषाञ्च जुगुपसितम् । सीतां गृहीत्वा प्रययौरुदन्तीञ्च हुताशनः । सीतायाः सदृशी छाया तस्थौश्रीरामसन्निधौ । सा च छाया हृता पूर्वं रावणेनबलीयसा । समुद्दधार तां रामो निहत्य तं सबान्ध-वम् । वह्नौ परीक्षाकाले च छाया वह्नौ विवेश ह ।अग्निश्छायाञ्च संरक्ष्य ददौ रामाय जानकीम् । सा चछाया तपश्चक्रे नारायणसरोवरे । तपश्चकार दिव्यञ्चशतवर्षञ्च शूलिनः । वरं वृणुष्व भद्रे! त्वमुवाच शङ्करश्चताम् । उवाच तां शिवं व्यग्रा भर्तुर्दुःखेन दुःखिता ।पतिन्देहि पञ्चधा सा वरं वव्रे त्रिलोचनम् । सर्वस-म्पत्प्रदस्तुष्टस्तस्यै शर्वो वरं ददौ । महादेव उवाच ।साध्वि! त्वं पञ्चधा ब्रूषे पतिन्देहीति व्याकुला ।पञ्चेन्द्राश्च हरेरंशा भविष्यन्ति प्रियास्तव । ते च सर्वेच पञ्चेन्द्राश्चाधुना पञ्च पाण्डवाः । सा च छाया द्रौ-पदी च यज्ञकुण्डसमुद्भवा । कृते युगे वेदवती त्रेतायांजनकात्मजा । द्वापरे द्रौपदी च्छाया तेन कृष्णा त्रि-हायणी । वैष्णवी कृष्णभक्ता च तेन कृष्णा प्रकीर्तिता ।स्वर्गलक्ष्मीर्महेन्द्राणां सा च पश्चाद्भविष्यति । राजाददौ फाल्गुनाय कन्यायाश्च स्वयंवरे । पप्रच्छ मातरंवीरो वस्तु प्राप्तं मयाधुना । तमुवाच स्वयं मातागृहाण भ्रातृभिः सह । शम्भोर्वरेण पूर्वञ्च परत्रमातुराज्ञया । द्रौपद्याः स्वामिनस्तेन हेतुना पञ्च-पाण्डवाः । चतुर्द्दशानामिन्द्राणां पञ्चेन्द्राः पञ्चपा-ण्डवाः” “अहल्या द्रौपदी कुन्ती तारा मन्दोदरी तथा ।पञ्च कन्याः स्मरेन्नित्यं महापातकनाशनम्” प्रातःस्मर-णीयकीर्त्तने ।