द्रोहार्थे (drohArthe)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“राध संसिद्धौ”@} 2 3 ‘राधोऽकर्मकाद् वृद्धावेव’ 4 इति दिवादिषु पठ्यते।
अस्यायमर्थः- एवकारो भिन्नकमः।
अस्मादकर्मकादेव श्यन्।
वृद्धिग्रहणं तु उदाहरणप्रदर्शनार्थम् यथा वृद्धावकर्मकः, एवमकर्मकेषु सर्वत्राप्यर्थेषु श्यनं लभतेऽयमिति।
ततश्च, ‘वृद्धिक्षय-भय-जीवित-मरणं लज्जा-सत्ता-स्थिति-जागरणम्।
शयन-क्रीडा-रुचि-दीप्त्यर्थं धातुगणं तमकर्मकमाहुः।।’ इत्युपात्तानामर्थानाम् वृद्धिशब्द उपलक्षक इति भावः।
एवञ्च, ‘राध्येद् वृद्धावकर्मकात्।’ इति देववचने 5 वृद्धिग्रहणं तु अकर्मकक्रियोदाहरणमात्रमिति पुरुषकारे व्यक्तम्।
धातुकाव्यव्याख्यायां तु 6 एवकारस्य इवार्थकत्वमाश्रित्य, ‘वृद्धावेव = वृद्ध्यर्थ इव।’ इति विवृतम्।
काश्यपस्तु एवकारस्य यथाश्रुतान्वयमिच्छन् वृद्ध्यर्थ एव श्यन् इत्यभ्युपगतवानिति माधवधातुवृत्तितो ज्ञायते।
सिद्ध्यर्थे ‘राध्यत्योदनः स्वयमेव’ इति भाष्य 7 प्रयोगात्, ‘देवदत्ताय राध्यति’ इति दैवपर्यालोचनार्थे काशिकायां 8 प्रयुक्तत्वात्, ‘-- यन्मह्यमपराध्यति।’ 9 इति द्रोहार्थे माघप्रयोगाच्च काश्यपोक्तिर्न समीचीना
उपात्तस्थलेषु सर्वत्राकर्मकत्वे मति वृद्ध्यर्थत्वाभावात्।
विस्तरस्तु अन्यत्र।]] ‘राध्नोति संसिद्ध्यर्थे श्नौ, राध्येद् वृद्धावकर्मकात्।’ 10 इति देवः।
“अस्य तु सिद्धिद्रोहदैवपर्यालोचनादयोऽर्थाः।” इति धा।
का।
व्याख्या 11।
राधकः-धिका, राधकः-धिका, रिरात्सकः-त्सिका, राराधकः-धिका
राद्धा-राद्ध्री, राधयिता-त्री, रिरात्सिता-त्री, राराधिता-त्री
इतीमानि सर्वाण्यपि रूपाणि दैवादिकक्षुध्यतिवत् 12 बोध्यानि।
देवदत्ताय 13 राध्यन्-न्ती-ती, 14 राध्यन् ओदनः स्वयमेव, 15 राद्धिः, इतीमान्य- स्माद् भवन्ति।
16
01 (१३९५)
02 (४-दिवादिः-११८०। अक। अनि। पर।)
03 [[[अ]
04 (ग। सू।)
05 (श्लो १। २२)
06 (२-६३)
07 (३-१-८७)
08 (१-४-३७)
09 (शिशुपालवधे २-११)
10 (श्लो। १२२)
11 (२-६३)
12 (३१५)
13 [[१। ‘राधोऽकर्मकाद् वृद्धावेव’ (ग। सू। दिवादिषु) इति श्यन्। स्त्रियाम्, ‘आच्छीनद्योर्नुम्’ (७-१-८०) इति नुम्विकल्पः। ‘राधीक्ष्योर्यस्य विप्रश्नः’ (१-४-३९) इति चतुर्थी। नैमित्तिकः पृष्टः सन् देवदत्तस्य दैवं पर्यालोचयन् इत्यर्थः।]]
14 [[२। कर्मकर्तरि प्रयोगः। अत्र ‘राध्यतेर्विक्लित्तिवचनत्वात्…’ इति भाष्यप्रदीपः। तेनात्र सामान्यतः सिद्ध्यर्थकत्वेऽपि सिद्धिविशेषरूपपाकोऽपि धातूनामनेकार्थकत्वाद् बोध्यः।]]
15 [[३। हलन्तलक्षणाकारप्रत्ययापवादः ‘क्तिन् आबादिभ्यः…’ (वा। ३-३-९४) इति क्तिन्।]]
16 [पृष्ठम्१११५+ २६]
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.