| YouTube Channel

द्रुपदात्मज (drupadAtmaja)

 
Shabdartha Kaustubha
Kannada
द्रुपदात्मज
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನ
L R Vaidya
English
drupada-Atmaja {% m. %} an epithet (1) of Śikhaṇḍin, (2) of Dhṛishṭadyumna.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 शिखण्डी, द्रुपदात्मज
noun
द्रुपदस्य एकः पुत्रः य़ः मूलतया स्त्री आसीत् परन्तु अनन्तरं कामपि साधनां कृत्वा पुरुषो अभवत्
"शिखण्डी भीष्मं हतवान्"
Mahabharata
English
Drupadātmaja^1 (“son of Drupada”) = Śikhaṇḍin: V, 5126 (Śº), 7550 (Śº)
VI, 558 (Śº), 5690.
Drupadātmaja^2 (do.) = Dhṛshṭadyumna: VI, 2704, †3380
VII, 8874
IX, †1088 (Pāñcālaputraḥ).
Drupadātmaja, pl. (ºāḥ) (“the sons of Drupada”). § 243 (Vidurāgamanap.): I, 205, 7508 (Dhṛshṭadyumnamukhāḥ). --§ 589 (Droṇābhishekap.): VII, 8, †248. Cf. Drupadaputra, pl.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
द्रुपदात्मज
पु०
 ६ त० । १ द्रुपदस्य राज्ञो नन्दने शिखण्डिनि२ धृष्टद्युम्ने ३ याज्ञसेन्यां स्त्री । शिखण्डी च स्त्रीरूपेणपूर्यं जातः पश्चात् स्थूणयक्षवरेण पुंस्त्वमाप तत्कथाभा० उद्यो० १९२ । ९३ अ० दृश्या “रवमेव महाराज!स्त्रीपुमान् द्रुपदात्मजः । स सम्भूतः कुरुश्रेष्ठ! शि-खण्डी भरतर्षभ!” इत्यन्त ग्रन्थे द्रुपदशब्दे दर्शितेद्रोणद्रुपदयो वैरे जाते तन्मूलनिर्वेदात् द्रुपदस्य द्रोणा-न्तकपुत्रेच्छया याजोपयाजाभ्यां यज्ञस्य करणे अग्निम-ध्यात् धृष्टद्युम्न कृष्णयोरुत्पत्तिकथा भा० आ० १६७ अ०“द्रोणाद्विशिष्टमासाद्य भवन्तं ब्रह्मवित्तमम् । द्रोणा-न्तकमहं पुत्रं लभेयं युधि दुर्जयम् । तत् कर्म कुरु मेयाज! वितराम्यर्वुदं गवाम् । तथेत्युक्त्वा तु तं याजोयाज्यार्थमुपकल्पयन् । गुर्वर्थ इति चाकाममुपयाजमचो-दयत् । याजो द्रोणविनाशाय प्रतिजज्ञे तथा च सः ।ततस्तस्य नरेन्द्रस्य उपयाजो महातपाः । आचख्यौकर्म वैतानं तदा पुत्रफलाय वै । स च पुत्रो महावीर्य्योमहातेजा महाबलः । दृष्यते यद्विधो राजन्! भविताते तथाविधः । भारद्वाजस्य हन्तारं सोऽभिसन्धायभूपतिः । आजह्रे तत्तथा सर्वं द्रुपदः कर्मसिद्धये । याजस्तु हवनस्यान्ते देवीमाज्ञापयत्तदा । प्रैहि मां राज्ञिपृषति! मिथुनं त्वामुपस्थितम् । राज्ञ्युवाच । अवलिप्तमुखं ब्रह्मन्! दिव्यान गन्धान् बिभर्म्मि च । सुतार्थेनोपलब्धास्मि तिष्ठ याज मम प्रिये । याज उवाच ।याजेन श्रपितं हव्यमुपयाजाभिमन्त्रितम् । कथं कामंन सन्दध्यात् सा त्वं विप्रेहि तिष्ठ वा । ब्राह्मणउवाच । एवमुक्त्वा तु याजेन हुते हविषि सत्कृते ।उत्तस्थौ पावकात्तस्मात् कुमारो देवसन्निभः । ज्वाला-वर्णो घोररूपः किरीटी वर्म्म चोत्तमम् । बिभ्रत सं०खड्गः सशरो धनुष्मान् विनदन्मुहुः । सोऽध्यारोह-द्रथवरं तेन च प्रययौ तदा । ततः प्रणेदुः पाञ्चालाःप्रहृष्टाः साधु साध्विति । हर्षाविष्टांस्ततश्चैतान्नेयं सेहेवसुन्धरा । भयापहो राजपुत्रः पाञ्चालानां यशस्करः ।राज्ञः शोकापहो जात एष द्रोणबधाय वे । इत्युवाचमहद्भूतमदृश्यं खेचरं तदा । कुमारी चापि पाञ्चालीयेदीमध्यात् समुत्थिता । सुभगा दर्शनीयाङ्गी स्वसिता-यतलोचना । श्यामा पद्मपलाशाक्षी नीलकुञ्चितमूर्द्धजा ।ताम्रतुङ्गनखी सुभ्रूश्चारुपीनपयोधरा । मानुषं विग्रहंकृत्वा साक्षादमरवर्णिनी । नालोत्पलसमो गन्धो यस्याःक्रोशात् प्रधावति । या विभर्त्ति परं रूपं यस्या नास्त्यु-पमा भुवि । देवदानवयक्षाणामीप्सिता देवरूपिणी ।ताञ्चापि जातां सुश्रोणीं वागुवाचाशरीरिणी । सर्वयो-षिद्वरा कृष्णा निनीषुः क्षत्त्रियान् क्षयम् । सुरकार्य्य-मियं काले करिष्यति सुमध्यमा । अस्या हेतोः कौर-वाणां महदुत्पत्स्यते भयम् । तं श्रुत्वा सर्वपाञ्चालाःप्रणेदुः सिंहसङ्घवत् । न चैतान् हर्षसम्पूर्णानियंसेहे वसुन्धरा । तौ दृष्ट्वा पार्षती याजं प्रपेदे वै सुता-र्थिनी । न वै मदन्यां जननीं जानीयातामिमाविति ।तथेत्युवाच तां याजो राज्ञः प्रियचिकीर्षया । तयोश्चनामनी चक्रुर्द्विजाः सम्पूर्णमानसाः । धृष्टत्वादतिधृष्णु-त्वाद्द्युम्नादुत्सम्भवादपि । धृष्टद्युम्नः कुमारोऽयं द्रुप-दस्य भवत्विति । कृष्णेत्येवाब्रुवन् कृष्णां कृष्णाभूत् साहि वर्णतः । तथा तन्मिथुनं जज्ञे द्रुपदस्य महामखे ।धृष्टद्युम्नन्तु पाञ्चाल्यमानीय स्वं निवेशनम् । उपाकरो-दस्त्रहेतोर्भारद्वाजः प्रतापवान् । अमोक्षणीयं दैवं हिभावि मत्वा महामतिः । तथा तत् कृतवान् द्रोणआत्मकीर्त्त्यनुरक्षणात्” । द्रुपदसुतादयोऽप्यत्र ।