द्रष्टृ (draSTR)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Apte
Englishद्रष्टृ [draṣṭṛ], [दृश्-तृच्]
A seer, one who sees mentally
as in ऋषयो मन्त्रद्रष्टारः, द्रष्टृत्वमकर्तृभावश्च Sāṅ. 19.
A judge
संक्षेपादपवाद एव सुलभो द्रष्टुर्गुणो दूरतः 9.3.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
EnglishMacdonell
EnglishBenfey
EnglishShabdartha Kaustubha
Kannadaद्रष्टृ
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನೋಡುವವನು
निष्पत्तिः - > दृशिर् (प्रेक्षणे) - "तृच्" (३-१-१३३)
द्रष्टृ
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸುವವನು /ಎದುರಿಗೆಸಾಕ್ಷಾತ್ತಾಗಿ ನೋಡುವವನು
प्रयोगाः - > "द्रष्टारो व्यवहाराणां साक्षिणश्च त एव हि"
उल्लेखाः - > याज्ञ० २-२०२
वाचस्पत्यम्
Sanskritद्रष्टृ दृश--तृच् । १ दर्शके २ साक्षात्कारके ३ प्रकाशके च“नान्योतोऽस्तिद्रष्टा” श्रुतिः “द्रष्टारोव्यवहाराणां सा-क्षिणश्च तएव हि” याज्ञ० । “दृश्यद्रष्टृसंयोगो हेय-हेतुः” योगसू० “चक्षुर्जन्यमनोवृत्तिश्चिद्युक्ता रूपभा-सिका । दृष्टिरित्युच्यते द्रष्टा दृष्टिकर्त्तेति चोच्यते शब्दा-थचि० धृतवाक्यम् ।सांख्यमते यथा पुरुषस्य द्रष्टृत्वं तथा सां० सू० निरणायियथा “द्रष्टृत्वादिरात्मनः करणत्वमिन्द्रियाणाम्” द्रष्टृ-त्वादिपञ्चकं वक्तृत्वादिपञ्चकं सङ्कल्पयितृत्वं चात्मनःपुरुषस्य, दर्शनादिवृत्तौ करणत्व त्विन्द्रियाणामित्यर्थः ।ननु द्रष्टृत्वश्रोतृत्वादिकं कदाचिदनुभवे पर्यवसानात्पुरुषस्याविकारिणोऽपि घटतां वक्तृतादिकं क्रियामात्रंतत्कथं कूटस्थस्य घटतामिति चेन्न अयस्कान्तवत् सा-न्निध्यमात्रेण दर्शनादिवृत्तिकर्तृत्वस्यैवात्र द्रष्टृत्वादि-शब्दार्थत्वात् । यथा हि महाराजः स्वयमव्याप्रिय-माणोऽपि सैन्येन करणेन योद्धा भवत्याज्ञामात्रेण प्रे-रकत्वात् तथा कूटस्थारपि पुरुषश्चक्षुराद्यखिलकरणै-र्दष्टा वक्ता सङ्कल्पयिता चत्येवमादिर्भवति संयोगा-ख्यसान्निध्यमात्रेणैव तेषां प्रेरकत्वादयस्कान्तमणिवदिति ।कर्तृत्वं चात्र कारकचक्रप्रयोक्तृत्वं करणत्वं क्रिया-हेतुव्यापारवत्त्वं तत्साधकतमत्वं वा कुठारादिवत् । यत्तु शास्त्रेषु पुरुषे दर्शनादिकर्तृत्वं निषिध्यते तदनु-कूलकृतिमत्त्वं तत्तत्क्रियावत्त्वं वा । तथा चोक्तम्“अत आत्मनि कर्तृत्वमकर्तृत्वं च संस्थितम् । निरि-च्छत्वादकर्त्तासौ कर्त्ता सन्निधिमात्रतः” इति अतएवकारकचक्रप्रयोक्तृताशक्तेरात्मस्वरूपतया द्रष्टृत्ववक्तृत्वा-दिकमात्मनो नित्यमिति श्रूयते । “न द्रष्टुर्द्दृष्टेर्विपरि-लोपो विद्यते न श्रोतुःश्रुतेर्विपरिलोपो विद्यत इत्या-दिनेति” । ननु प्रमाणविभागे प्रत्यक्षादिवृत्तीनामेव क-रणत्वमुक्तमत्र कथमिन्द्रियस्योच्यत इति चेन्न अत्रदर्शनादिरूपासु चक्षुरादिद्वारकबुद्धिवृत्तिष्वेवेन्द्रियाणांकरणत्ववचनात् । तत्र पुरुषनिष्ठे बोधाख्यफले वृत्तीनांकरणत्वस्योक्तत्वादिति” प्र० भाष्यम् ।सा० का० तत्त्वकौमुद्योस्तथैव व्यवस्थापितं यथा“तस्माच्च विषर्यासात्सिद्धं साक्षित्वमस्य पुरुषस्य । कैवल्यंमाध्यस्थ्यं द्रष्टृत्वमर्थिभावश्च “तत्र चेतनत्वेन अवि-षयत्वेन च साक्षित्वद्रष्टृत्वे दर्शिते चेतनोहि द्रष्टाभवति नाचेतनः । साक्षी च दर्शितविषयो भवति यस्मैप्रदर्श्यते विषयः स साक्षी यथा हि लोके अर्थिप्रत्य-र्थिनौ विवादविषयं साक्षिणे दर्शयतः एवं प्रकृतिरपिस्वचरितं विषयं पुरुषाय दर्शयतीति पुरुषः साक्षी ।न चाचेतनोविषयो वा शक्योविषयं दर्शयितुमिति चैत-न्यादविषयत्वाच्च भवति साक्षी अतएव द्रष्टापि भवति”त० कौ० न्यायमते च दर्शनादिज्ञानाश्रयत्वादात्मनोद्रष्टृत्वंसुव्यक्तमिति भेदः ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.