| YouTube Channel

द्रविणोदस् (draviNodas)

 
Capeller Eng
English
द्रविणो°द॑स्
a.
 giving wealth.
Monier Williams Cologne
English
द्रविणो—द॑स्
mfn.
 granting wealth or any desired good,
RV.
AV.
VS.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
द्रविणोदस्
त्रि०
 १ धनदातरि “द्रविणोदाः धनप्रदम्” ऋ० १ ।१५ । ७ “धनप्रदोऽग्निः सोमं पिबत्विति शेषः । तमेतं मन्त्रंयास्क एवं निर्वक्ति । नि० ८ । १ “द्रविणोदाः कस्माद्धनंद्रविणमुच्यते यदेनदभिद्रवन्ति वलं वा द्रविणं यदेनेनाभिद्रवन्ति तस्य दाता द्रविणोदास्तस्यैषा भवति ।द्रविणोदा द्रविणस” इत्यादि । सोऽयं यास्कोक्तो निर्व-चनप्रपञ्चस्तस्मिन्नेव ग्रन्थेऽवगन्तव्यः । द्रविणोदाः ।“द्रुदक्षिभ्यामिनन्” उ० २ । ५१ । नित्त्वादाद्युदात्ती द्रविणशब्दः । तद्ददातीति द्रविणोदाः । “क्विप् चेति” पा०क्विप् । पूर्वपदस्य संकारोपजनश्छान्दसः सत्वोत्त्वे । कृदु-त्तरपदप्रकृतिस्वरत्वम् । देवविशेषणत्वेनैकवाक्यतापक्षेद्वितीयायाः स्यादेशः । अथ वा द्रविणमात्मन इच्छन्तिद्रविणस्यन्ति । सुप आत्मनः क्यच् । “सर्वप्रातिपदिके-भ्यो लालसायां सुग्वक्तव्यः” वार्ति० क्यचि परतःसुगागमः । द्रविणस्यतेः सम्पदादित्वाद्भावे क्विप् ।अतोलोपः । “क्वौ लुप्तं न स्थानिवद्भवति” पा० इतितस्य स्थानिवत्त्वप्रतिषेधाद्यलोपः । एवं द्रविणस् शब्दोधनेच्छावचनः । द्रविणेच्छां दस्यति यथेष्टधनप्रदा-नेनोपक्षपयतीत्यर्थे दसु उपक्षये इत्यस्मादन्तर्भावितण्य-र्थात् “क्विप् चेति” पा० क्विप् । एवं द्रविणोदःशब्दःसकारान्तो भवति । तथा द्राविणोदसाः प्रवादा भव-न्तीति नैरुक्तो व्यवहार उपपद्यते । अतो द्रवि-णोदस् शब्दो भिन्नवाक्यत्वे स्यार्थे प्रथमा एकवाक्यत्वेतु व्यत्ययेन द्वितीया भवति । द्रविणस इत्यत्रापि-वाक्यभेदपक्षे द्रविणसः सोमस्येत्यर्थे न उकारोपजनश्छान्दसः । आद्युदात्त त्वं तु नियमेन स्थितम् ।ऋत्विग्विशेषणत्वेनैकवाक्यत्वपक्षे तु क्यजन्तात् क्विप् ।अतो लोपादि पूर्ववत् । अत्र द्रविणोदाशब्दोऽपितत्रार्थे । २ अग्नौ च “द्रविणं धनमित्युक्तं बलञ्च द्रविणंस्मृतम् । ददाति तद्भवानेव द्रविणोदास्ततोभवान्”वराहपु० ।
Grassman
German
draviṇo-dás dass. [dás von 1. dā], ins Besondere 2〉 Beiname des Agni.
-as [V.] tvaṣṭar {896, 9}. — 2〉 {15, 10}
{197, 3}
{228, 1}—_{228, 3}.
-asás [Ab.] (pā́trāt) {228, 4}.