| YouTube Channel

द्रम (drama)

 
शब्दसागरः
English
द्रम r. 1st cl. (द्रमति) To go, to move. भ्वा० प० सक० सेट् ।
Wilson
English
द्रम r. 1st cl. (द्रमति) To go, to move.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
[Drama, Kv 〔3.6〕, read Druma, q.v.]
Indian Epigraphical Glossary
English
drama (EI 23), same as dramma.
drama, same as dramma.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 द्रम्
मूलधातुः:
 द्रम
धात्वर्थः:
 गतौ
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 द्रमति
अनुबन्धादिविशेषः:
 मित्
धातुप्रदीपः
Sanskrit
द्रमँ द्रम
मानकरूपान्तरम् - हम्मँ
हम्म
मानकरूपान्तरम् - मीमृँ
मीमृ गतौ
- द्रमति । नित्यं कौटिल्ये यङ् दंद्रम्यते । दन्द्रमणः । हम्मति । जहम्म । मीमति । अमिमीमत् । मीमा ।। 465-467 ।।
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
द्रम, गतौ । इति कविकल्पद्रुमः । (भ्वां-परं-सकं-सेट् ।) दन्त्यवर्गतृतीयादिः । द्रमति । इतिदुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
द्रम गतौ
भ्वा०
पर०
सक०
 सेट् । द्रमति अद्रमीत् द्रद्राम “वानरा दद्रमुश्चाथ संग्रामं च शशंसिरे” भट्टिः यङिदंद्रम्यते “दंद्रम्यमाणः परियन्ति मूढाः” कठोप० । दंद्रमणः
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
द्रमँ द्रम
मानकरूपान्तरम् - हम्मँ
हम्म
मानकरूपान्तरम् - मीमृँ
मीमृ गतौ
- द्रमति ह्मन्तक्षण (725) इति सिचि वृद्धिर्नास्ति-अद्रमीत् दन्द्रम्यते जुचङ्कम्यदन्द्रम्य (32150) इति यङन्ताद् युच्-दन्द्रमणः द्रमिमस्योरुच्च (दश0 (उ0 8113) द्रुमलं मानभाण्डम् हम्मतिः सुराष्ट्रेष्विति भाष्यात् (पस्पशाह्रिक) द्विर्बद्धो मकारः 454-456
धातुवृत्तिः
Sanskrit
द्रमँ द्रम
मानकरूपान्तरम् - हम्मँ
हम्म
मानकरूपान्तरम् - मीमृँ
मीमृ (अर्थः) गतौ
( द्रमति दद्राम द्रमितेत्यादि ) लुङि "ह्मयन्त'' इति वृद्धिनिषेधात् ( अद्रमीत् दिद्रमिषति दन्द्रमीति दन्द्रमीति दन्द्रन्ति दन्द्रान्त इत्यादि ) उत्तमे "म्वोश्च'' इति नत्वे णत्वम् ( दन्द्रण्मीत्यादि) ( अदन्द्रन् )इत्यत्र तिप्सिपोर्हल्ङयादिलोपे "मो नो धातोः'' इति नत्वे "पदान्तस्य'' इति णत्वं न भवति ( द्रमयति अदिद्रमत ) अमन्तत्वान्मित्त्वम् ( अद्रमि अद्रामि द्रमन्द्रमम् द्रामन्द्रामम् ) "चिण्ण्मुलोः'' इति दीर्घविकल्पः स्यादिषु चिण्वद्पिक्षे दीर्घविकल्पे णिलोपेच (द्रमिष्ते द्रामिष्त)इत्यादि शुद्धे पुनरिटि णेर्गुणायादेशायोः(द्रमयिष्यते), इत्यादि अण्यन्तात् चिणि "नोदात्तोपदेश'' इति वृद्धिनिषेधात् ( अद्रमि )इत्येवेति एवं णिति कृति च (द्रमःद्रमक) इत्यादि ( दन्द्रमणः)"जुचङ्कम्य'' इत्यादिना तच्छीलादौ यङन्तादस्माद्युचि अल्लोपयलोपौ (द्रमिडः) "ञमत्ताडुः'' इति डः "नेड्विशि कृति'' इति निषेधो बाहुलकान्न्भवति ( हम्मति जहम्म हम्मितेत्यादि जिहम्मिषति जेहम्म्यते जंहम्मीति जंहन्ति जंहन्त ) इत्यादावनुपधात्वान्नोपधादीर्घः लङि हलङयादिसंयोगान्तलोपयोः "मो नो धातोः'' इति नत्वे (अजंहन् हम्मयति अजहम्मत् हम्मित्वा हम्मतिः) ज्ञानं, गत्यर्थो बुद्ध्यर्थः, न हम्मतिः ( अहम्मति ) अज्ञज्ञनम् यद्वा अहमिति मतिः अहंशब्दो मान्तोहङकारवचनोव्ययम् ( मीमति मिमीम मिमीमतुः मीमितेत्यादि मिमीमिषति मेमीम्यते मेमीमीति मेमीन्त इत्यादि लङि अमेमीन् मीमयति अमिमीमत् मीमित्वा मीमितः ) अयं शब्दे चेति क्कचित्पठ्यते 464
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“द्रम गतौ”@} 2 द्रमकः-मिका, द्रमकः-मिका, दिद्रमिषकः-षिका, 3 दंद्रमिषकः-दन्द्रमकः-मिका
द्रमिता-त्री, द्रमयिता-त्री, दिद्रमिषिता-त्री, दन्द्रमिता-त्री
4 द्रमन्-न्ती, द्रमयन्-न्ती, दिद्रमिषन्-न्ती
-- इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि दैवादिकक्लाम्यतिवत् 5 ज्ञेयानि।
द्रमितम्, द्रमित्वा, इति निष्ठायाम्, क्त्वायां चास्य रूपे इति विशेषः।
6 दन्द्रमणः, 7 8 इति डप्रत्यये, ‘आर्धधातुकस्येड्वलादेः’ 9 इतीडागमः।
‘नेड् वशि कृति’ 10 इतीण्निषेधस्तु बाहुलकादत्र न प्रवर्तते।]] द्रमिडः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (८७६)
02
=>
 (१-भ्वादिः-४६६। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 [[२। ‘नित्यं कौटिल्ये गतौ’ (३-१-२३) इति गत्यर्थकादस्माद् यङ्। अभ्यासे, ‘नुगतोऽनुनासिकान्तस्य’ (७-४-८५) इति नुगागमः। ‘स च पदान्तवद् वाच्यः’ (वा। ७-४-८५) इति नुगागमस्य पदान्तवद्धावेन ‘वा पदान्तस्य’ (८-४-५९) इति परसवर्णविकल्पः। तेनात्र यङन्तेषु सर्वत्र रूपद्वयं ज्ञेयम्।]]
04
=>
 [[B। ‘वनाद् वनं सानुममन् द्रमन् गृहं व्याधोत्करोऽहम्मतिमीमिताशयः।’ धा। का। १। ६०।]]
05
=>
 (२८३)
06
=>
 [[३। तच्छीलादिषु कर्तृषु, ‘जुचङ्क्रम्यदन्द्रम्य--’ (३-२-१५०) इत्यादिना यङन्तात् युचि अनादेशे, णत्वे च रूपमेवम्।]]
07
=>
 [[C। ‘पश्य दन्द्रमणान् हंसान् अरविन्दसमुत्सुकान्।।’ भ। का। ७। १५।]]
08
=>
 [[४। ‘ञमन्ताड्डः’ [द। उ। ५-७]
09
=>
 (७-२-३५)
10
=>
 (७-२-८)