| YouTube Channel

दोहदः (dohadaH)

 
Apte
English
दोहदः [dōhadḥ] दम् [dam], दम् [दोहमाकर्ष ददाति दा-क]
(a) The longing of a pregnant woman
प्रजावती दोहदशंसिनी ते
R.*
 14. 45
उपेत्य सा दोहददुःखशीलतां यदेव वव्रे तदपश्यदाहृतम् 3.6, 7. (b) The desired object itself.
Pregnancy.
The desire of plants at budding time (as, for instance, of the Aśoka to be kicked by young ladies, of the Bakula to be sprinkled by mouthfuls of liquor
&c.
 )
महीरुहा दोहदसेकशक्तेराकालिकं कोरकमुद्गिरन्ति
N.*
 3.21
R.*
 8.63
Me.*
 78
see अशोक.
Vehement desire
प्रवर्तितमहासमर- दोहदा नरपतयः
Ve.*
 4.
Wish or desire in general.Comp. -दुःखशीलता pregnancy
उपेत्य सा दोहददुःख- शीलताम्
R.*
 3.6. -धूपः a kind of fragrant substance used as manure
दाडिमे दोहदधूपिनि द्रुमे
N.*
 1.82.
लक्षणम् the fœtus, the embryo (= दौर्हृदलक्षण q. v. ).
the period of passing from one stage of life to another.
Apte 1890
English
दोहदः
दं [दोहमाकर्षं ददाति दा-क] 1 (a) The longing of a pregnant woman
प्रजावती दोहदशंसिनी ते R. 14. 45
उपेत्य सा दोहददुःखशीलतां यदेव वव्रे तदाश्यदाहृतं 3. 6, 7. (b) The desired object itself.
2 Pregnancy.
3 The desire of plants at budding time (as, for instance, of the Aśoka to be kicked by young ladies, of the Bakula to with sprinkled by mouthfuls of liquor &c.)
महीरुहा दोहदसेकशक्तेराकालिकं कोरकमुद्गिरंति N. 3. 21
R. 8. 62
Me. 78
see अशोक.
4 Vehement desire
प्रवर्तितमहासमरदोहदा नरपतयः Ve. 4.
5 Wish or desire in general.
Comp.
लक्षणं {1} the fœtus, the embryo (= दौर्हृद-क्षण q. v.) {2} the period of passing from one stage of life to another.
Apte Hindi
Hindi
दोहदः
पुं*
 - दोहमाकर्ष ददाति- दा + क
गर्भवती स्त्री की प्रबल रुचि
दोहदः
पुं*
 - दोहमाकर्ष ददाति- दा + क
गर्भावस्था
दोहदः
पुं*
 - दोहमाकर्ष ददाति- दा + क
कली आने के समय पौधों की इच्छा
दोहदः
पुं*
 - दोहमाकर्ष ददाति- दा + क
उत्कट अभिलाष
दोहदः
पुं*
 - दोहमाकर्ष ददाति- दा + क
"सामान्यतः कामना, इच्छा"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 इच्छा, आकाङ्क्षा, वाञ्छा, दोहदः, स्पृहा, ईहा, तृट्, लिप्सा, मनोरथः, कामः, अभिलाषः, तर्षः, रुक्, इषा, श्रद्धा, तृष्णा, रुचिः, मतिः, दोहलम्, छन्दः, इट्
noun
मनोधर्मविशेषः।
"निर्दुःखत्वे सुखे चेच्छा तज्ज्ञानादेव जायते। इच्छा तु तदुपाये स्यादिष्टोपायत्वधीर्यदि।।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
दोहदः,
पुं,
क्ली,
 (दोहमाकर्षं ददातीति । दा +कः ।) गर्भिण्यभिलाषः । साद इति भाषा ।तत्पर्य्यायः । दौर्हृदम् २ श्रद्धा ३ लालसा ४ ।इति हेमचन्द्रः । ३ । २०५ ॥
जातुजः ५ । इतिरत्नकोषः ॥
(यथा, याज्ञवल्क्यसंहितायाम् ।३ । ७९ ।“दोहदस्याप्रदानेन गर्भो दोषमवाप्नुयात् ।वैरूप्यं मरणं वापि तस्मात् कार्य्यं प्रियं स्त्रियाः ॥
”)गर्भचिह्नम् । इति भरतधृतकोषान्तरम् ॥
(पुष्पोद्गमकौषधम् । यथा, रघौ । ८ । ६२ ।“कुसुमं कृतदोहदस्त्वयायदशोकोऽयमुदीरयिष्यति ।अलकाभरणं कथं नु तत्तव नेष्यामि निवापमाल्यताम् ॥
”यथा च, मेघदूते । ७८ ।“रक्ताशोकश्चलकिशलयः केशरस्तत्र कान्तःप्रत्यासन्नः कुरुवकवृतेर्माधवीमण्डपस्य ।एकः सख्यास्तव सह मया वामपादाभिलाषीकाङ्क्षत्यन्यो वदनमदिरां दोहदच्छद्मनास्याः ॥
”अत्र यस्य यो दोहदः स धृतो मल्लिनाथेनयथा, --“स्त्रीणां स्पर्शात् प्रियङ्गर्विकसति वकुलः शीधु-गण्डूषसेकात्पादाघातादशोकस्तिलककुरुवकौ वीक्षणालिङ्ग-नाभ्याम् ।मन्दारो नर्म्मवाक्यात् पटुमृदुहसनात् चम्पकोवक्त्रवातात्चूतो गीतान्नमेरुर्विकसति च पुरो नर्त्तनात् कर्णि-कारः ॥
”)