| YouTube Channel

दोषणीयम् (doSaNIyam)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“दुष वैकृत्ये”@} 2 ‘वैकृत्यम् = रूपभङ्कः।’ इति क्षीरस्वामी।
दोषकः-षिका, 3 दूषकः, 4 दोषकः-दूषकः-षिका, 5 दुदुक्षकः-क्षिका, दोदुषकः-षिका
6 दोष्टा-दोष्ट्री, दूषयिता-दोषयिता-त्री, दुदुक्षिता-त्री, दोदुषिता-त्री
7 दुष्यन्-न्ती, दूषयन्-दोषयन्-न्ती, दुदुक्षन्-न्ती
-- दोक्ष्यन्-न्ती, दूषयिष्यन्-दोषयिष्यन्-न्ती-ती, दुदुक्षिष्यन्-न्ती-ती
-- 8 व्यतिदुष्यमाण
दूषयमाणः-दोषयमाणः, 9 व्यतिदुदुक्षमाणः, दोदुष्यमाणः
व्यतिदोक्ष्यमाणः, दूषयिष्यमाणः-दोषयिष्यमाणः
व्यतिदुदुक्षिष्यमाणः, दोदुषिष्यमाणः
10 11 प्रदुट्-प्रदुड्-प्रदुषौ-प्रदुषः
-- -- दुष्टम्-दुष्टः-दुष्टवान्, दूषितम्-तः, दोषितः, दुदुक्षितः, दोदुषितः-तवान्
दोषः, दुषः, 12 दोषी, 13 दूषणः, दुदुक्षुः, दोदोषः
दोष्टव्यम्, दूषयितव्यम्-दोषयितव्यम्, दुदुक्षितव्यम्, दोदुषितव्यम्
दोषणीयम्, दूषणीयम्-दोषणीयम्, दुदुक्षणीयम्, दोदुषणीयम्
दोष्यम्, दूष्यम्-दोष्यम्, दुदुक्ष्यम्, दोदुष्यम्
ईषद्दोषः-दुर्दोषः-सुदोषः
-- -- दुष्यमाणः, दूष्यमाणः-दोष्यमाणः, दुदुक्ष्यमाणः, दोदुष्यमाणः
दोषः, 14 प्रदोषः, दूषः-दोषः, दुदुक्षः, दोदुषः
दोष्टुम्, दूषयितुम्-दोषयितुम्, दुदुक्षितुम्, दोदुषितुम्
दुष्टिः, दूषणा-दोषणा, दुदुक्षा, दोदुषा
दोषणम्, दूषणम्-दोषणम्, दुदुक्षणम्, दोदुषणम्
दुष्ट्वा, दूषयित्वा-दोषयित्वा, दुदुक्षित्वा, दोदुषित्वा
प्रदुष्य, प्रदूष्य-प्रदोष्य, प्रदुदुक्ष्य, प्रदोदुष्य
दोषम् २, दुष्ट्वा २, दूषम् २-दोषम् २, दूषयित्वा २-दोषयित्वा २, दुदुक्षम् २, दुदुक्षित्वा २, दोदुषम् २
दोदुषित्वा २
15 इति ण्यन्तादस्मादीकन्प्रत्यये रूपम्।
दूषयति नेत्रमिति दूषीका = नेत्रमलसंघातः।]] दूषीका।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (८५२)
02
=>
 (४-दिवादिः-११८५। अक। अनि। पर।)
03
=>
 [[३। ‘दोषो णौ’ (६-४-९०) इति ण्यन्ते सर्वत्र उपधाया ऊदादेशः।]]
04
=>
 [[४। ‘वा चित्तविरागे’ (६-४-९१) इति चित्तस्याप्रीततायां गम्यमानायां तु ऊदादेश- विकल्पनात्, ऊदादेशाभावे, लघूषधगुणे दोषकः-षिका इत्यादीनि रूपाणि ण्यन्त एव सर्वत्र भवन्ति।]]
05
=>
 [[५। सन्नन्तान्ण्वुलि, धातोरनिट्त्वात् ‘इको झल्’ (१-२-९) इति सनः कित्त्वाद् गुण- निषेधे, ‘षढोः कः सि’ (८-२-४१) इति धातुषकारस्य ककारे, षत्वे च रूपमेवम्। एवं सन्नन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
06
=>
 [[६। तृचि, ‘ष्टुना ष्टुः’ (८-४-४१) इति तकारस्य ष्टुत्वेन टकारे रूपमेवम्। तव्यदा- दिष्वप्येवमेव प्रक्रिया ज्ञेया।]]
07
=>
 [[७। शतरि ‘दिवादिभ्यः--’ (३-१-६९) इति श्यन् विकरणप्रत्ययः। तस्य ङिद्वद्भावे- नाङ्गस्य गुणो न भवति।]]
08
=>
 [[८। ‘कर्तरि कर्मव्यतीहारे (१-३-१४) इति शानचि रूपमेवम्।]]
09
=>
 [[७। शतरि ‘दिवादिभ्यः--’ (३-१-६९) इति श्यन् विकरणप्रत्ययः। तस्य ङिद्वद्भावे- नाङ्गस्य गुणो न भवति।]]
10
=>
 [पृष्ठम्०७५८+ २६]
11
=>
 [[१। क्विपि, पदान्तनिमित्तके जश्त्वे, चर्त्वे च रूपम्।]]
12
=>
 [[२। ‘सम्पृचानुरुधाङ्यमाङ्यसपरिसृसंसृजपरिदेविसंज्वरपरिक्षिपपरिरटपरिवदपरिदह- परिमुहदुष--’ (३-२-१४२) इत्यादिना तच्छीलादिषु कर्तृषु घिनुण्प्रत्यये रूपम्।]]
13
=>
 [[३। नन्द्यादित्वात् (३-१-१३४) ण्यन्तादस्मात् कर्तरि ल्युप्रत्ययेऽनादेशे च दूषणः इति रूपम्।]]
14
=>
 [[४। ‘हलश्च’ (३-३-१२१) इति संज्ञायां घञ्। नात्रावयवार्थादरः। प्रदोषः = रजनीमुखम्।]]
15
=>
 [[५। ‘कषिदूषिभ्यामीकन्’ [द। उ। ३-३५]