दैव (daiva)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 दैव mfn.
   (-वः-वी-वं) Of or relating to divinity or a deity,  divine,  celestial, 
&c.
	 mn.  (-वः-वं) Destiny,  fate,  fortune.
	 n.
  (-वं)
	 1. The part of the
hand sacred to the gods
 the tips of the fingers,  (some exclude
the thumbs.)
	 2. One of the forms of marriage
 the gift of a
daughter at a sacrifice to the officiating priest.
	 f.
  (-वी) a division of
medicine,  the medical use of charms,  &c.
 E.
  देव a deity,  and अण्
affix of reference or relation. 

Capeller Eng

English

 दै॑व belonging to or coming from the gods
 divine, 
celestial,  royal
 fatal (v. seq.
 ) —m.  (±विवाह) a certain form of
marriage,  f.
  ई a woman married by it
 n.
  deity,  religious work (sc.
कर्मन् or कार्य),  divine appointment i.e.
  fate,  destiny.

 दैव॑,  f.
  belonging to or coming from the gods
 divine, 
celestial,  royal
 fatal (v. seq.
 ) —m.  (±विवाह) a certain form of
marriage,  f.
  ई a woman married by it
 n.
  deity,  religious work (sc.
कर्मन् or कार्य),  divine appointment i.e.
  fate,  destiny.

Yates

English

 दैव (वः-वी-वं)
a. Divine. 1.
m.
  n.
 
Destiny,  fate
 tips of the fin-
gers sacred to the gods
 form
of marriage.
f.
  Medical use of
charms,  or incantations.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

दैव 	-	 daiva 	-	 n.
  	-	 fate
दैव 	-	 daiva 	-	 adj.
  	-	  or daiva belonging to or coming from the gods
दैव 	-	 daiva 	-	 adj.
  	-	  celestial
दैव 	-	 daiva 	-	 adj.
  	-	  fatal
दैव 	-	 daiva 	-	 adj.
  	-	  royal
दैव 	-	 daiva 	-	 adj.
  	-	  depending on fate
दैव 	-	 daiva 	-	 adj.
  	-	  sacred to the gods
दैव 	-	 daiva 	-	 adj.
  	-	  divine
दैव 	-	 daiva 	-	 m.
  	-	  form of marriage
दैव 	-	 daiva 	-	 m.
  	-	  knowledge of portents
दैव 	-	 daiva 	-	 m.
  	-	  attendants of a deity
दैव 	-	 daiva 	-	 n.
  	-	  divine power or will
दैव 	-	 daiva 	-	 n.
  	-	  fortune
दैव 	-	 daiva 	-	 n.
  	-	  religious offering or rite
दैव 	-	 daiva 	-	 n.
  	-	  deity
दैव 	-	 daiva 	-	 n.
  	-	  chance
दैव 	-	 daiva 	-	 n.
  	-	  destiny
दैव लाभ 	-	 daiva lAbha 	-	 m.
  	-	  chance profit
दैव-विवाह 	-	 daiva-vivAha 	-	 n 	-	  Marriage to priest

Wilson

English

 दैव
mfn.
   (-वः-वी-वं) Of or relating to divinity or a deity, 
divine,  celestial,  &c.
mn.  (-वः-वं) Destiny,  fate,  fortune.
n.
  (-वं)
1 The part of the hand sacred to the gods
 the tips of the fingers,  (some
exclude the thumbs.)
2 One of the forms of marriage
 the gift of a daughter at a sacrifice to the
officiating priest.
f.
  (-वी) A division of medicine,  the medical use of
charms,  prayers,  &c.
E.
  देव a deity,  and अञ् affix of reference or relation. 

Apte

English

दैव [daiva],  a.
  (-वी f.
 ) [देवादागतः अण्]

Relating to gods,  caused by or coming from gods,  divine,  celestial
 संस्कृतं नाम दैवी वागन्वाख्याता महर्षिभिः Kāv.1.33
 दैवीनां मानुषीणां च प्रतिहर्ता त्वमापदाम् R.*
  1.6
 Y.*
  2.235
 Bg.*
  4.25
 9.13
16.3
 Ms.*
  3.75.

Royal
 दैवी वाग्यस्य नाभवत् Rāj. T.5.26.

Depending on fate,  fatal.

Possessing the quality of सत्त्व.

वः (i. e.  विवाहः) One of the eight forms of marriage,  that in which the daughter is given away at a sacrifice to the officiating priest
 यज्ञस्य ऋत्विजे दैवः Y.*
  1.59 (for the eight forms of marriage see उद्वाह or Ms.*
  3.21).

A worshipper of god (देवभक्त)
 दैवान् सर्वे गुणवन्तो भवन्ति Mb.
 *  12.158.35.

वम् Fate,  destiny,  luck,  fortune
 पूर्वजन्म- कृतं कर्म तद्दैवमिति कथ्यते H. दैवमविद्वांसः प्रमाणयन्ति Mu.*
  3
 विना पुरुषकारेण दैवमत्र न सिध्यति 'God helps those who help themselves'
 दैवं निहत्य कुरु पौरुषमात्मशक्त्या Pt.*
  1.361. (दैवात् by chance,  luckily,  accidentally.)

A god,  deity.

A religious rite or offering,  an oblation to gods
 उत्तिष्ठ नरशार्दूल कर्तव्यं दैवमाह्निकम् Rām.*
  1.23.2.

A kind of Śrāddha ceremony.

Parts of the hands sacred to the gods,  i. e.  the tips of the fingers
 cf.
   Ms.*
  2.59.

Royal duties
 न तु केवलदैवेन प्रजाभावेन रेमिरे Mb.
 *  1.222.1.

A science phenomena,  unusuals (उत्पातs)
 Ch. Up.*
   7.1.2.

वी A woman married according to the form of marriage called daiva q. v.  above.

a.
  Divine,  super-human
 दैवी संपद्विमोक्षाय निबन्धायासुरी मता Bg.*
  16.5.

A division of medicine (the medical use of charms,  prayers &c.
 ). Comp.
   -अत्ययः evil resulting from unusual natural phenomena.  -अधीन,  -आयत्त a.
  dependent on fate
 दैवायत्तं कुले जन्म मदायत्तं तु पौरुषम् Ve.*
  3.33.-अहोरात्रः a day of the gods i. e.  the human year.-इज्य a.
  sacred to Jupiter (गुरु),  -topaz. -उपहत a.
  illfated,  unfortunate
 दैवेनोपहतस्य बुद्धिरथवा सर्वा विपर्यस्यति Mu.*
  6.8. -ऊढा a woman married according to the Daiva ritual. ˚ज the son of such a woman
 दैवोढाजः सुतश्चैव सप्त सप्त परावरान् Ms.*
  3.38. -कर्मन् n.
  offering,  oblations to gods. -कृत a.
 

fated.

natural. -कोविद्,  -चिन्तकः,  -ज्ञः an astrologer,  a fortune-teller,  पुरोहित प्रकुर्वीत दैवज्ञमुदितोदितम् Y.*
  1.313
 Kām. 9, 25. -गतिः f.
  turn or course of fate
 मुक्ताजालं चिरपरिचितं त्याजितो दैवगत्या Me.*
  96.
 Pt.*
  3.174. -चिन्ता fatalism
 astrology. -ज्ञ a.
  knowing fate or men's destinies. -तन्त्र a.
  dependent on fate. -दत्त a.
  innate,  natural. -दीपः the eye. -दुर्विपाकः hardness of fortune,  adverseness or unpropitiousness of fate,  an evil turn of fate
 U.*
  1.4. -दोषः badness of fate. -पर a.
 

trusting to fate,  fatalist.

fated. predestined.

प्रश्नः fortune-telling,  astrology.

a voice from heaven.  नक्तं निर्गत्य यत्किञ्चिच्छुभाशुभकरं वचः । श्रूयते तद्विदुर्धीरा दैवप्रश्नमुपश्रुतिम् ॥ -युगम् 'a Yuga of the gods' said to consist of 12 divine years,  but see Kull. on एतद् द्वादशसाहस्रं देवानां युगमुच्यते Ms.*
  1.71. -योगः a lucky coincidence,  fortuitous combination,  fortune,  chance. (दैवयोगेन,  दैवयोगात् fortunately,  accidentally.)-रक्षित a.
  guarded by the gods
 अरक्षितं तिष्ठति दैवरक्षितम् Subhāṣ. -लेखकः a fortune-teller,  an astrologer. -वशः,  -शम् the power of destiny,  subjection to fate.

वाणी a voice from heaven. 

the Sanskrit language
 cf.
   Kāv.1.33. quoted above. -विद् m.
  an astrologer.-सभेयम् a variety of sandal-wood red and smelling like a lotus-flower
 Kau. A.
 2.11. -हत a.
  ill-fated
 सुरक्षितं दैवहतं विनश्यति Subhāṣ. -हीन a.
  ill-fated,  unfortunate,  unlucky.

Apte 1890

English

 दैव a. (वी f.) [देवादागतः अण्] Relating to gods,  caused by or coming from gods,  divine,  celestial
 संस्कृतं नाम दैवी वागन्वाख्याता महर्षिभिः Kāv. 1. 33
 दैवीनां मानुषीणां च प्रतिहर्ता त्वमापदां R. 1. 60
 Y. 2. 235
 Bg. 4. 25,  9. 13,  16. 3
 Ms. 3. 75. 
वः (i. e. विवाहः) One of the eight forms of marriage,  that in which the daughter is given away at a sacrifice to the officiating priest
 यज्ञस्य ऋत्विजे दैवः Y. 1. 59
 (for the eight forms of marriage see उद्वाह or Ms. 3. 21). 
वं 1 Fate,  destiny,  luck,  fortune
 दैवमविद्वांसः प्रमाणयंति Mu. 3
 विना पुरुषकारेण दैवमत्र न सिध्यति ‘God helps those who help themselves’
 दैवं निहत्य कुरु पौरुषम त्मशक्त्या Pt. 1. 361. (दैवात् by chance,  luckily,  accidentally). 
2 A god,  deity. 
3 A religious rite or offering,  an oblation to gods. 
4 A kind of Śrāddha ceremony. 
5 Parts of the hands sacred to the gods,  i. e. the tips of the fingers
 cf. Ms. 2. 59. 
वी A woman married according to the form of marriage called daiva q. v. above. 
Comp. 
अत्ययः evil resulting from unusual natural phenomena. 
अधीन 
आयत्त a. dependent on fate
 दैवायत्तं कुले जन्म मदायत्तं तु पौरुषं Ve. 3. 33. 
अहोरात्रः a day of the gods. i. e. the human year. 
उपहत a. illfated,  unfortunate
 Mu. 6. 8. 
कर्नन् n. offering oblations to gods. 
कृत a. {1} fated. {2} natural. 
कोविद्,  
चिंतकः,  
ज्ञः an astrologer,  a fortune-teller
 Y. 1. 313
 Kām. 9. 25. 
गतिः f. turn or course of fate
 मुक्ताजालं चिरपरिचितं त्याजितो दैवगत्या Me. 96
 Pt. 3. 174. 
तंत्र a. dependent on fate. 
दीपः the eye. 
दुर्विपाकः hardness of fortune,  adverseness or unpropitiousness of fate,  an evil turn of fate
 U. 1. 40 
दोषः badness of fate. 
पर a. {1} trusting to fate,  a fatalist. {2} fated,  predestined. 
प्रश्नः {1} fortune-telling,  astrology. {2} a voice from heaven. 
युगं ‘a Yuga of the gods’,  said to consist of 12000 divine years,  but see Kull. on Ms. 1. 71. 
योगः a lucky coincidence,  fortuitous combination,  fortune,  chance
 (दैवयोगेन,  दैवयोगात् fortunately,  accidentally). 
लेखकः a fortune-teller,  an astrologer. 
वशः,  
शं the power of destiny,  subjection to fate. 
वाणी {1} a voice from heaven. {2} the Sanskrit language
 cf. Kāv. 1. 33 quoted above. 
हीन a. ill-fated,  unfortunate,  unlucky. 

Monier Williams Cologne

English

 1. दै॑व or दैव॑ mf(ई॑)n.  (fr.  देव॑) belonging to or coming from the gods,  divine,  celestial,  AV.
  
 Br.
 
 Mn.
  
 MBh.
   &c.

 sacred to the gods (-तीर्थ n.
  the tips of the fingers,  Mn.
   ii,  59
 cf.
   s.v.
 
 °वीदिक् f.
  the north,  L.
 
 cf.
   2. दिश्)

 royal (वाच्),  Rājat.
  v,  205

 depending on fate,  fatal,  Kāv.
 

 दै॑व m.
  (with or without विवाह) a form of marriage,  the gift of a daughter at a sacrifice to the officiating priest,  Mn.
   iii,  21
 28

 the knowledge of portents,  Śaṃk.
 

 patr. of Atharvan,  ŚBr.
  

 pl.
  the attendants of a deity,  TāṇḍBr.
   xvii,  1,  1

 दै॑व n.
  a deity (cf.   कुल-),  BhP.
   iii,  1,  35 &c.
  

 (scil.  कर्मन्,  कार्य &c.
  ) a religious offering or rite,  Yājñ.
 
 MBh.
  

 दै॑व n.
  divine power or will,  destiny,  fate,  chance (°वात् ind.
  by chance,  accidentally),  AV.
  
 Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 2. दैव Vṛddhi form of देव in comp. 

Monier Williams 1872

English

 दैव दैव,  अस्,  ई,  अम् (fr. देव
 only the fem.
दैवी occurs in the Ṛg-veda),  of or belonging to a
deity or divinity,  coming from the gods,  divine, 
celestial
 royal
 (अस्),  m. (with or without विवाह), 
one of the forms of marriage,  the gift of a daughter
at a sacrifice to the officiating priest
 a patronymic of
Atharvan
 (अम्),  n. a deity [cf. कुल-द्°]
 a religious
offering or rite,  an oblation to the gods
 divine
power,  destiny,  fortune,  chance,  fate,  accident (e. g.
दैवात्,  ind. by chance,  accidentally)
 the part of
the hands sacred to the gods,  i. e. the tips of the
fingers [cf. तीर्थ]
 (ई),  f. a division of medicine, 
the medical use of charms,  prayers,  &c.
 [cf. अ-द्°।]
—दैव-कर्मन्,  अ,  n. offering oblations to the
gods,  worship of the gods,  a religious rite.
—दैव-
कृत,  अस्,  आ,  अम्,  caused by destiny,  fated
 formed
by nature,  natural.
—दैव-कोविद,  अस्,  आ,  अम्, 
acquainted with the destinies of men
 (अस्,  आ),  m. f.
a fatalist,  astrologer,  fortune-teller.
—दैव-गति,  इस्, 
f. course of destiny,  fortune.
—दैव-चिन्तक,  अस्, 
आ,  अम्,  ‘reflecting on fate or the destiny of men, ’ an
epithet of Śiva
 (अस्),  m. an astrologer,  a fatalist.
—दैव-चिन्तन,  अम्,  n. or दैव-चिन्ता,  f. fatalism, 
reliance on fate
 foretelling fate by astrology (?).
—दैव-ज्ञ,  अस्,  आ,  अम्,  acquainted with fate, 
knowing the destinies of men,  foretelling,  prophetic
(अस्),  m. an astrologer
 (आ),  f. a female fortune-teller.
—दैवज्ञ-त्व,  अम्,  n. fatalism,  astrology.
—दै-
वज्ञ-विलास,  अस्,  m.,  N. of a work.
—दैवज्ञ-सन्-
मुनि,  इस्,  m.,  N. of an astrologer.
—दैव-तन्त्र, 
अस्,  आ,  अम्,  subject to fate.
—दैव-तस्,  ind. by fate
or destiny,  through fortune,  by chance.
—१। दैव-
दत्त,  अस्,  आ,  अम्,  granted by fate or fortune
(for 2. see col. 3.)
—दैव-दीप,  अस्,  m. ‘the
heavenly lamp, ’ the eye
 [cf. देव-दीप and देह-
दीप।]
—दैव-दुर्-विपाक,  अस्,  m. ‘the hard or
cruel ripening of destiny, ’ hardness of fortune,  unpro-
pitiousness of fate.
—दैव-दोष,  अस्,  m. the fault
or evil result of destiny
 badness of fate.
—दैव-
पर,  अस्,  आ,  अम्,  trusting to fate,  believing in pre-
destination,  a fatalist
 fated,  willed,  predestined.
—दैव-प्रश्न,  अस्,  m. inquiring of fate,  fortune-
telling,  astrology
 (according to the lexicographers)
a supernatural and prophetic voice heard at night
[cf. उप-श्रुति and देव-प्रश्न।]
—दैव-युग, 
अस्,  m. an age of the gods or immortals
 [cf.
दैत्य-युग।]
—दैव-योग,  अस्,  m. a fortuitous
combination,  the occurrence of any unforeseen event, 
the intervention of destiny,  fortune,  chance
 (एन)
or (आत्),  ind. through the influence of fortune,  by
chance,  accidentally.
—दैव-रक्षित,  अस्,  आ,  अम्, 
guarded by destiny.
—दैव-रथ,  अस्,  m. a divine
chariot
 (perhaps wrongly for देव-रथ।)
—दैव-
राज्य,  अम्,  n. dominion over the gods
 [cf. देव-
राज्य।]
—दैव-लेखक,  अस्,  m. a fortune-teller, 
an astrologer.
—दैव-लौकिक,  अस्,  ई,  अम्,  celestial
and worldly.
—दैव-वश,  अस्,  अम्,  m. n. the will
or power of destiny
 दैव-वशात्,  by chance,  by
accident,  fatally.
—दैव-वाणी,  f. a voice from
heaven.
—दैव-विद्,  त्,  त्,  त्,  knowing the destiny
of man,  acquainted with astrology,  an astrologer.
—दैव-सम्पन्न,  अस्,  आ,  अम्,  favoured by destiny.
—दैवसम्पन्न-ता,  f. the state of being favoured
by destiny.
—दैव-हत,  अस्,  आ,  अम्,  stricken by
destiny,  fate-stricken.
—दैव-हतक,  अस्,  आ,  अम्, 
beaten or struck by destiny
 (अम्),  n. a blow of
destiny
 [cf. दैवोपहतक।]
—दैवात्यय (°व-
अत्°),  अस्,  m. danger or evil resulting from unusual
natural phenomena.
—दैवाधीन (°व-अध्°),  अस्, 
आ,  अम्,  depending on fate,  subject to fate.
—दैवा-
नुरोधिन् (°व-अन्°),  ई,  इनी,  इ,  subject or obedient
to the gods.
—दैवायत्त (°व-आय्°),  अस्,  आ,  अम्, 
dependant upon destiny.
—दैवाहोरात्र (°व-अह्°), 
अस्,  m. a day of the gods,  the human year
 [cf.
दैत्याहोरात्र।]
—दैवोढा (°व-ऊढा),  f. a
woman married according to the Daiva ritual
 [cf.
above.]
—दैवोद्यान (°व-उद्°),  अम्,  n. a divine
grove,  a grove or garden of the gods.
—दैवोप-
हत or दैवोपहतक (°व-उप्°),  अस्,  आ,  अम्, 
struck by fate,  ill-fated,  unfortunate,  unlucky.

Macdonell

English

 दैव daiva,  a.
  (ī) peculiar to,  coming from,  🞄or having to do with the gods,  divine
 royal
 🞄connected with or produced by fate
 ± vivāha,  🞄m.  or dharma,  m.
  marriage rite of the gods 🞄(in which a daughter is given to the officiating 🞄[Page126-1] 🞄priest)
 with tirtha,  n.
  part of the hand sacred 🞄to the gods (the finger-tips)
 n.
  deity
 rite in 🞄honour of the gods
 divine dispensation,  fate,  🞄destiny
 good luck: yukte daive,  when fate 🞄is auspicious
 daivaṃ śikṣayati,  necessity 🞄teaches.

Benfey

English

 दैव दैव,  i. e. देव + अ, 
 I. adj.
 ,  f.
 
वी।
 1. Divine,  Man.  1,  67.
 2. (with
and without विवाह),  m.
  One of the
forms of marriage,  the gift of a daugh-
ter at a sacrifice to the officiating
priest,  Man.  3,  21
 9,  196.
 3. n.
  The
part of the hand sacred to the gods
(the tips of the fingers),  Man.  2,  59.
 4.
Royal,  Rājat. 5,  205.
 II. n.
 
 1. Deity, 
Bhāg. P. 3,  16,  4.
 2. An oblation to
the gods,  Man.  3,  18.
 3. Divine power, 
destiny,  fate,  Man.  3,  166
 Hit. pr. d.
32
 Daśak. in Chr. 187,  15.
 -- Comp.
 
अधि-,  n.
  1. the supreme deity,  Bhag.
8,  4. 2. a tutelary deity,  Śāk. 7,  10, 
v. r.
कुल-,  n.
  1. the fortune of a
family,  Bhāg. P. 9,  5,  9. 2. the deity
of a family,  9,  9,  43.
दुस्-,  n.
  misfor-
tune,  Lass. 74,  19.

Hindi

भाग्य

Apte Hindi

Hindi

दैव
वि* - देव +  अण्
"देवों से सम्बन्ध रखने वाला,   दिव्य,  स्वर्गीय"

दैव
वि* - देव +  अण्
राजकीय

दैवः
पुं*
  - -
आठ प्रकार के विवाहों में से एक

दैवम्
नपुं*
   - -
"भाग्य,   नियति,   भवितव्यता,   क़िस्मत"

दैवम्
नपुं*
   - -
भगवान् उन्हीं की सहायता करते हैं जो अपनी सहायता आप करते हैं

दैव
वि* - देव+अण्
देवताओं से सम्बन्ध रखने वाला

दैव
वि* - देव+अण्
"दिव्य,  स्वर्गीय"

दैव
वि* - देव+अण्
भाग्य पर निर्भर

Shabdartha Kaustubha

Kannada

दैव
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ೮ ವಿಧ ವಿವಾಹಗಳಲ್ಲೊಂದು
प्रयोगाः - > "ब्राह्मो दैवस्तथैवार्षः प्राजापत्यस्तथासुरः । गान्धर्वो राक्षसश्चैव पैशाचश्चाष्टमोऽधमः ॥"
उल्लेखाः - > मनु० ३-२१
दैव
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಭಾಗ್ಯ /ಅದೃಷ್ಟ /ಜನ್ಮಾಂತರದ ಶುಭಾಶುಭ ಕಾರ್ಯ
निष्पत्तिः - > "अण्" (४-३-७४)
व्युत्पत्तिः - > देवादागतम्
प्रयोगाः - > "दैवायत्तं कुले जन्म मदायत्तं तु पौरुषम्" । "दैवे पुरुषकारे च किञ्ज्यायस्तद्ब्रवीहि मे । अत्र मे संशयो देव छेत्तुमर्हस्यशेषतः ॥"
उल्लेखाः - > वेणी० ३-३७,  मत्स्यपु०
दैव
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೇವತೀರ್ಥ
निष्पत्तिः - > "अण्" (४-३-१२०)
व्युत्पत्तिः - > देवस्येदम्
विस्तारः - > "अङ्गुल्यग्रे दैवं तीर्थम्" - अम० ।
दैव
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ದೇವತೆಗಳಸಂಬಂಧವಾದ
निष्पत्तिः - > "अण्" (४-३-१२०)
व्युत्पत्तिः - > देवस्येदम्
दैव
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ
निष्पत्तिः - > "अण्" (४-३-७४)
व्युत्पत्तिः - > देवेभ्यः आगतः
दैव
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ /ಆಕಾಶದಲ್ಲಿರುವ
निष्पत्तिः - > "अण्" (४-३-५३)
व्युत्पत्तिः - > दिवि भवम्

L R Vaidya

English

 dEva {% (I) a. (f. वी) %} Relating to gods,  divine,  celestial,  R.i.60,  Bg.iv.25,  ix.13,  Yaj.ii.235.

 dEva {% (II) m. %} One of the eight forms of marriage. In it,  the daughter is made over at a sacrifice to the officiating priest. See Yaj.i.59. (For the eight forms,  See M.iii.21).

 dEva {% (III) n. %} 1. Destiny,  fortune,  fate,  chance,  दैवे पराग्वदनशालिनि हंत जाते Bh.V.iii.1,  दैवं निहत्य कुरु पौरुषमात्मशक्त्या Hit.i.,  Sr.T.5
 2. a deity
 3. a religious offering,  an oblation.

Bopp

Latin

 दैव (a देव s. अ)
1) Adj. (fem. ई) divinus. BH. 9. 13. 16.
3.
2) Subst. n. fatum. N. 13. 15. BH. 18. 14.

Lanman

English

 daiva,  a. of the gods,  57^21
 coming from
the gods
 divine
 as n. divine appointment, 
 i. e. fate,  18^12,  etc. [devá,  1208f.]

Abhyankara Grammar

English

दैव  name of a system of grammar or a work on grammar the peculi- arity of which is the omission of the एकशेष topic
 cf. अनेकशेषं दैवं स्यात्

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  दैव,  दैव्य
adjective
 
प्रारब्धेन प्राप्तम्।
 "दैव्याः घटनायाः परिहारः कठिनः।"

Synonyms:
  दिव्य,  दैव,  दैव्य,  सुरोपम,  सौर
adjective
 
देवतासम्बन्धि।
 "हिम्दुधर्मग्रन्थेषु वर्णितं यद् दिव्यं शक्तिं प्राप्तुम् असुरैः नैकं वर्षं यावत् तपः तप्तम्।"

Synonyms:
  ईश्वरीय,  दिव्य,  देवकीय,  दैव,  देवक,  दैविक,  ऐश्वर,  ऐश,  ऐश्वरीय
adjective
 
ईश्वरसम्बन्धी।
 "भक्तियुगीनैः सत्कविभिः ईश्वरीयस्य ज्ञानस्य प्रचारः प्रभुततया कृतः।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

khar rje
दैव

sngon las
दैव / नियति / निधि / समय

lha
१) अनिमिष २) अमर ३) त्रिदश ४) दिव् ५) दिव्य ६) देव ७) देवक ८) देवता ९) दैव १०) भट्टारक ११) मरुत् १२) मायु १३) साध्य १४) सुर

lha yi
१) दैव २) दिव्य

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
धर्मः पुण्यं वृषः श्रेयः सुकृते नियतौ विधिः ।
दैवं भाग्यं भागधेयं दिष्टं चायस्तु तच्छुभम् ॥ १३७९ ॥
-wordlist-
 
धर्म (पुंक्ली),  पुण्य (क्ली),  वृष (पुं),  श्रेयस् (क्ली),  सुकृत (क्ली),  नियति (स्त्री),  विधि (पुं),  दैव (पुंक्ली),  भाग्य (क्ली),  भागधेय (क्ली),  दिष्ट (क्ली),  अय (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

दैव
दैव,  अयानय,  इष्टानिष्टफल
इष्टानिष्टफलं प्राज्ञैः स्मृतं दैवमयानयम् ।
verse 1.1.1.126
page 0016

पुराणम्

English

दैव १ / DAIVA I. Almighty God. (See īśvara).

दैव २ / DAIVA II. A kind of marriage. The form of marriage by which one gives his daughter to a priest. (See vivāha).

Vedic Reference

English

 1. Daiva (masc.) appears in the list of sciences in the
Chāndogya Upaniṣad, ^1 where Śaṅkara explains it as utpāta-
jñāna,  apparently the ‘knowledge of portents.’ The St. Peters-
burg Dictionary suggests that the word is here used adjectivally, 
and this view is followed by Little^2 and by Böhtlingk in his
translation.^3
1) vii. 1,  2,  4
 2,  1
 7,  1.
2) Grammatical Index,  83.
3) Though he does not render it
(Daiva Nidhi).

 2. Daiva is the patronymic of the mythical Atharvan in the
first two Vaṃśas (lists of teachers) of the Bṛhadāraṇyaka
Upaniṣad.^1
1) ii. 5,  22
 iv. 5,  28 (Mādhyaṃdina).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 दैवं,  क्ली,
   (देवस्येदम् । देव + “तस्येदम् ।” ४ ।३ । १२० । इत्यण् ।) देवतीर्थम् । तत् दक्षिण-हस्ताङ्गुल्यग्रवर्त्ति । इत्यमरः । २ । ७ । ५१ ॥
(यथा,  मनुः । २ । ५९ ।“काथमङ्गुलिमूलेऽग्रे दैवं पित्र्यं तयोरधः ॥
”)देवसम्बन्धिनि,  त्रि । यथा,  --“प्रमीतौ पितरौ यस्य देहस्तस्याशुचिर्भवेत् ।नापि दैवं न वा पित्र्यं यावत् पूर्णो न वत्सरः ॥
”इति शुद्धितत्त्वम् ॥
विवाहविशेषे,  पुं । इत्युद्बाहतत्त्वम् ॥
 अस्य विव-रणं उद्वाहशब्दे द्रष्टव्यम् । (दिवि भवः ।दिव् + अण् ।) दिविभवे,  त्रि ॥

 दैवं,  क्ली,
   पुं,
   (देवात् नियतादागतम् । देव +अण् ।) भाग्यम् । इत्यमरः । १ । १ । २८ ॥
“दैवाधीनं जगत् सर्व्वं जन्मकर्म्मशुभाशुभम् ।संयोगाश्च वियोगाश्च न च दैवात् परं बलम् ॥
कृष्णायात्तञ्च तद्दैवं स देवात् परतस्ततः ।भजन्ति सततं सन्तः परमात्मानमीश्वरम् ॥
दैवं वर्द्धयितुं शक्तः क्षयं कर्त्तुं स्वलीलया ।न दैवबद्धस्तद्भक्तश्चाविनाशी च निर्गुणः ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्ते गणेशखण्डम् ॥
 * ॥
मनुरुवाच ।“दैवे पुरुषकारे च किं ज्यायस्तद्ब्रवीतु मे ।अत्र मे संशयो देव ! छेत्तुमर्हस्यशेषतः ॥
मत्स्य उवाच ।स्वमेव कर्म्म दैवाख्यं विद्धि देहान्तरार्ज्जितम् ।तस्मात् पौरुषमेवेह श्रेष्ठमाहुर्मनीषिणः ॥
प्रतिकूलं यथा दैवं पौरुषेण विहन्यते ।मङ्गलाचारयुक्तानां नित्यमुत्थानशीलिनाम् ॥
येषां पूर्व्वकृतं कर्म्म सात्त्विकं मनुजोत्तम् ! ।पौरुषेण विना तेषां केशाञ्चिद्दृश्यते फलम् ॥
कर्म्मणा प्राप्यते लोके राजसस्य तथा फलम् ।कृच्छ्रेण कर्म्मणा विद्धि तामसस्य तथा फलम् ॥
पौरुषेणाप्यते राजन् ! मार्गितव्यं फलं नरैः ।दैवमेव विजानन्ति नराः पौरुषवर्ज्जिताः ॥
तस्मात्त्रिकालसंयुक्तं दैवेन सफलं भवेत् ।पौरुषं दैवसम्पत्त्या काले फलति पार्थिव ! ॥
दैवं पुरुषकारश्च कालश्च मनुजोत्तम ! ।त्रयमेव मनुष्यस्य पिण्डितं स्यात् फलावहम् ।कृषेर्वृष्टिसमायोगात् दृश्यन्ते फलसिद्धयः ।तास्तु काले प्रदृश्यन्ते नैवाकाले कथञ्चन ॥
तस्मात् सदैव कर्त्तव्यं सधर्म्मं पौरुषं नृभिः ।एवन्ते प्राप्नुवन्तीह परलोके फलं ध्रुवम् ॥
नालसाः प्राप्नुवन्त्यर्थान्न च दैवपरायणाः ।तस्मात् सदैव यत्नेन पौरुषे यत्नमाचरेत् ॥
त्यक्तालसान्दैवपरान् मनुष्या-नुत्थानयुक्तान् पुरुषान् हि लक्ष्मीः ।अन्विष्य यत्नाद्वृणुते नृपेन्द्र !तस्मात् सदोत्थानवता हि भाव्यम् ॥
”इति मत्स्यपुराणे १९५ अध्यायः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 दैव त्रि०
  देवादागतः अण् । १ भाग्ये फलोन्मुखेशुभाशुभकर्मणि “दैवाधीनं जगत्सर्वं जन्मकर्मशुभाशुभम् । संयोगाञ्च वियोगाश्च न च दैवात् वरंबलम् । कृष्णायत्तञ्च तद्दैवं स दैवात् परतस्ततः ।भजन्ति सततं भक्ताः परमात्मानमीश्वरम् । दैवं वर्द्ध-यितुं शक्तुं क्षयं कर्तुं स्वलीलया । न दैवबद्धस्तद्भक्त-श्चाविनाशी च निर्गुणः” इति ब्र० वै० गणे० । मनुरुवाच ।“दैवे पुरुषकारे च किं ज्यायस्तद्ब्रवीहि मे । अत्र मेसंशयो देव! छेत्तुमर्हस्यशेषतः” मत्स्य उवाच“स्वमेव कर्म दैवाख्यं विद्धि देहान्तरार्जितम् । तस्मात्पौरुषमेवेह श्रेष्ठमाहुर्मनीषिणः । प्रतिकूलं तथा दैवंपौरुषेण विहन्यते । मङ्गलाचारयुक्तानां नित्यमुत्थानशीलिनाम् । येषां पूर्वकृतं कर्म सात्विकं मनुजोत्तम! ।पौरुषेण विना तेषां केषाञ्चिद्दृश्यते फलम् । कर्मणाप्राप्यते लोके राजसस्य तथा फलम् । कृच्छ्रेण कर्मणाविद्धि तामसस्य तथा फलम् । पौरुषेणाप्यते राजन्!मार्गितव्यं फलं नरैः । दैवमेव विजानन्ति नराः पौरुषवर्जिताः । तस्माद्धि कालसंयुक्तं दैवेन सफलं भवेत् ।पौरुषं दैवसम्पत्त्या काले फलति पार्थिव! । दैवं पुरुषकारश्च कालश्च मनुजोत्तम! । त्रयमेव मनुष्यस्य पि-ण्डितं स्यात् फलावहम् । कृषेर्वृष्टिसमायोगात् दृश्यन्तेफलसिद्धयः । तास्तु काले प्रदृश्यन्ते नैवाकाले कथञ्चन ।तस्मात् सदैव कर्तव्यं सधर्मपौरुषं नृभिः । एवन्तेप्राप्नुवन्तीह परलोके फलं ध्रुवम् । नालसाः प्राप्नु-वन्त्यर्थान्न च दैवपरायणाः । तस्मात् सदैव यत्नेनपौरुषे यत्नमाचरेत् । त्यक्तालसान् दैवपरान् मनुष्या-नुत्थानयुक्तान् पुरुषान् हि लक्ष्मीः । अन्विष्य यत्नाद्-वृणुते नृपेन्द्रं तस्मात् सदोत्थानवता हि भाव्यम्”मत्स्यपु०  १९५ अ० “तृणं वज्रायते नूनं वज्रं चैव तृणायते ।बलवान् बलहीनश्च दैवस्य गतिरीदृशी” “उद्योगिनंपुरुषसिंहमुपैति लक्ष्मीर्देवेन देवमिति कापुरुषा वदन्ति”नीतिमाला “दैवायत्तं कुले जन्म ममायत्तं हि पौरुषम्”वेणीसं० देवस्येदम् देवाद्यञञौ पा० अञ् । २ देवसम्बन्धिनिस्त्रियां ङीप् । “दैवी ह्येषा गुणमयी मम माया दुरत्यया”गीता । “देवी विचित्रा गतिः” उद्भटः । ३ गीतोक्ते स-म्पद्भेदे स्त्री “अभयं सत्वसंशुद्धिर्ज्ञानयोगव्यवस्थितिः ।दानं दमश्च यज्ञश्च स्वाध्यायस्तपआर्जवम् । अहिंसासत्यमक्रोधस्त्यागः शान्तिरपैशुनम् । दया भूतेष्वलो-लुखं मार्द्दवं ह्रीरचापलम् । तेजः क्षमा धृतिः शौचमद्रोहोनाभिमानिता । भवन्ति सम्पदं दैवीमभिजातस्यपाण्डव! । दैवी सम्पद् विमोक्षाय निबन्धायासुरीमता” गीता देवस्येवायम् अञ् । ४ मनूक्ते विवाहभेदे पु०
 “ब्राह्मो दैवस्तथैवार्तः प्राजापत्यस्तथाऽऽसुरः । गान्धर्वोराक्षसश्चैव पैशाचश्चाष्टमोऽधमः” इत्युद्दिश्य “यज्ञे तुवितते सम्यगृत्विजे कर्म कुर्वते । अलङ्कृत्य सुतादानंदैवं धर्मं प्रचक्षते” इति लक्षितम् “सुतादानं तन्निमित्तग्रहणमिति तात्पर्य्यार्थः । विवाहानां ब्रह्मदेवादिदेवता-कत्वाऽभावेन इवार्थगर्भितार्थकता कुल्लूकभट्टेनोक्ता । देवोदेवताऽस्य अञ् । ५ मनूक्ते अङ्गुल्यग्ररूपे आचमनाङ्गेतीर्थभेदे आचमनोपक्रमे “अङ्गुष्ठमूलस्यतले ब्राह्मं तीर्थंप्रचक्षते । कायमङ्गुलिमूलेऽग्रे दैवतीर्थं तयोरधः”कनिष्ठादेशिन्यङ्गुष्ठमूलान्यग्रं करस्य च । प्रजापतिपितृ-ब्रह्म दैवतीर्थान्यनुक्रमात्” याज्ञबल्क्यैकवाक्यत्वात् अङ्गु-ल्यग्रस्यैव तथात्वम् । इदमर्थे अञ् । ६ देवसम्बन्धिनि देव-सर्गरूपे सर्गभेदे दैवसर्गश्चाष्टविधो “विबुधाः १ पितरो २ऽमुराः ३ गन्धर्वाप्सरसः सिद्धा ४ यक्षरक्षांसि चारणानि ५भूतप्रेतपिशाचाश्च ६ विद्याधूः ७ किन्नरादयः ८ भाग० ३ ।९० । २६ उक्तः साङ्ख्यतत्त्वकौमुद्यान्तु अन्यबिधैवाष्ट-विधतोक्ता यथा “अष्टविकल्पो दैवस्तिर्य्यग्योनश्च पञ्चधाभवति । मानुष्यश्चैकविधः समासतो भौतिकः सर्गः”सा० का० “ब्राह्मप्राजापत्यैन्द्रगान्धर्वराक्षसपैशाच इत्य-ष्टविधो दैवः सर्गः” त० कौ । देवोदेवभेदो देवताऽस्यअञ् । ७ श्राद्धभेदे देवताभेदोद्देशेन कर्तव्ये श्राद्धभेदे न०
  ।तस्य पितृश्राद्धात् पूर्वं कर्त्तव्यता मनुनोक्ता यथा“देवकार्य्यात् द्विजातीनां पितृकार्यं विशेष्यते । दैवं हिपितृकार्यस्य पूर्वमाप्यायनं स्मृतम् । तेषामारक्ष-भूतं तु पूर्वं दैवं नियोजयेत् । रक्षांसि हि विलुम्पन्तिश्राद्धमारक्षवर्जितम् । दैवाद्यन्तं तदीहेत पैत्राद्यन्तंन तद्भवेत् । पेत्राद्यन्तं त्वीहमानः क्षिप्रं नश्यति सा-न्वयः” । देवलोऽपि “यत्तत्र क्रियते कर्म पैतृके ब्राह्म-णान् प्रति । तत्सर्वं तत्र कर्तव्यं वैश्वदेविकपूर्विकम्”आसनगन्धादिदाने दैवपूर्वकतां पैत्र्यश्राद्धे विधत्ते स्म ।श्राद्धभेदे देवताभेदाश्च नि० सि० निरूपिताः कस्यचि-च्छ्राद्धस्य चादैवपूर्वकता चोक्ता यथाहेमाद्रौ शङ्खवृहस्पती “इष्टिश्राद्धे क्रतुदक्षौ सत्योनान्दीमुखे वसुः । नैमित्तिके कामकालौ काम्ये चघुरिलोचनौ । पुरूरवार्द्रवौ चैव पार्वणे समुदाहृतौ”तत्रैव “उत्पत्तिं नाम चैतेषां न विदुर्ये द्विजातयः ।अयमुच्चारणीयस्तैः श्लोकः श्राद्धासमन्वितैः । आगच्छन्तुमहाभागा विश्वेदेवा महाबलाः । ये यत्र विहिताःश्राद्धे सावधाना भवन्तु ते” इति । इष्टिश्राद्धं प्रतिरुचि-विहितमित्युक्तमिति कल्पतरुः । आधानादिकर्माङ्गमि-त्यन्ये । नैमित्तिकमेकोद्दिष्टम् “एकोद्दिष्टन्तु यच्छ्राद्धं त-न्नैमित्तिकमुच्यते” भविष्योक्तेः एतद् यद्यपि “एकोद्दिष्टंदैवहीनमिति” तत्र वैश्वदेवनिषेधस्तथापि “नवश्राद्धेद्वादशमासिके च कामकाकालौ ज्ञेयौ “नवश्राद्धं दशा-हानि नवमिश्रन्तु षड्क्रतून् । अतःपरं पुराणं वै त्रिविधंश्राद्धमुच्यते । यस्मिन्नेव पुराणे वा विश्वेदेवा न लेभिरे ।आसुरं तद्भवेच्छ्राद्धं वृषलं मन्त्रवर्जितम्” इति बह्वृ-चपरिशिष्टात् । एतच्च बह्वृचानामेव । तेन तेषाने-वोक्तेः अन्येषां तु नात्र विश्वेदेवा कात्यायनोक्तेस्तन्निषेधएवेति पृथ्वीचन्द्रोदयः । अन्ये तु नैमित्तिकं सपिण्डी-करणमाहुः । भविष्ये यद्यप्येकोद्दिष्टं तच्छब्देनोक्तंतथापि “तदप्यदैवं कर्तव्यमयुग्मान् भोजयेद्द्विजानिति”तत्रैव विश्वेदेवनिषेधात् । यद्यपि सपिण्डीकरणेऽशतएकोद्दिष्टत्वं तथापि “सपिण्डीकरणं श्राद्धं देवपूर्वं नियो-जयेदिति” वचनात्तत्परत्वम् । हेमाद्रावादित्यपुराणे “वि-श्वेदेवौ क्रतुर्दक्षः सर्वास्विष्टिषु कीर्त्तितौ । नित्यं ना-न्दीमुखे श्राद्धे वसुसत्यौ च पैतृके । नवान्नलम्भने देवौकामकालौ सदैव हि । अपि कन्यागते सूर्ये काम्येच धुरिलोचनो । पुरूरवार्द्रवौ चैव विश्वेदेवौ तु पा-र्वणे” । क्वचित् विश्वेदेवापवादमाह हेमाद्रौ शातातपः“नित्यं श्राद्धमदैवं स्यादेकोद्दिष्टं तथैव च । मातुःश्राद्धं च युग्मेः स्याददैवं प्राङ्मुखैः पृथक् । योजये-द्दैवपूर्वाणि श्राद्धान्यन्यानि यत्नतः” नान्दीश्राद्धे भिन्न-प्रयोगपक्षे मातुः श्राद्धमदैवमिति हेमाद्रिः । तत्र देव-सम्बन्धिनि । “होमोदैवो बलिर्भौतो नृयज्ञोऽतिथिपूज-नम्” मनुः । दिवि भवः अण् । ८ आकाशभवे त्रि०
  ।

Capeller

German

 दै॑व u. दैव॑,  f.
  ई göttlich,  köttlich,  Schicksals.-
m.
  eine Form der Eheschließung
(r.)
 f.
  ई eine danach Verheiratete
 n.
 
Gottheit,  heilige Handlung,  göttliche
Fügung,  Schicksal.

Burnouf

French

 दैव दैव a. (देव) divin.  -- S. n.
  divinité, 
qualité de ce qui est divin. 
		 La part des dieux dans les
évènements,  sort,  destin,  providence.
		 Le bout des doigts [sauf les
pouces] consacré aux dieux.
		 Un des modes du mariage. -- F.
दैवी la partie de la médecine qui procède par incantations.
दैवकोविदा f.
  diseuse de bonne aventure.
दैवज्ञ m.
  (ज्ञा) astrologue
		 F. दैवज्ञा
faiseuse d'horoscopes.
दैवत a. (sfx. त) divin.  -- S. m.
  n.
  une divinité.
दैवदीप m.
 ,  cf.  देवदीप।
दैवपर a. fixé par le destin,  fatal.
दैवप्रश्न n.
 ,  cf.  देवप्रश्न।
दैवयुग m.
  un âge des Dieux.
दैवलक m.
  adorateur d'un démon. 
दैवलेखक m.
  (लिख्
 sfx. अक) astrologue,  devin. 
दैवासूर n.
  l'inimitié naturelle des Devas et des
Asuras.

Stchoupak

French

 दैव-
 -ई- a. divin,  céleste,  relatif ou appartenant aux dieux, 
provenant des dieux,  consacré aux dieux 
 qui dépend du destin,  fatal 
 m.
 
mode de mariage selon lequel le père,  au cours du sacrifice,  accorde sa fille
au prêtre officiant 
 nt. divinité (abstr.) 
 acte ou rite religieux destiné
aux dieux 
 volonté divine,  destin,  sort,  fatalité 
 -तस् -आत् au gré du
destin,  fatalement,  accidentellement,  par hasard,  par chance.
°गति- f.
  voie du destin,  fortune.
°चिन्तक- m.
  astrologue.
°ज्ञ- ag. qui connaît sa destinée ou les destinées des hommes 
 m.
 
astrologue.
°दत्त- a. v. accordé par le destin 
 naturel,  inné.
°दुर्विपाक- m.
  aboutissement funeste de la destinée.
°निर्घात- m.
  coup du destin. 
°निर्मित- a. v. arrangé par le destin,  naturel,  prédestiné.
°पर- °परायण- a. qui s'en rapporte au destin,  fataliste.
°योग- m.
  conjoncture,  concours de circonstances,  sort,  chance 
 -आत्
-एन par hasard.
°रथ- °राज्य- = देव°।
°वश- m.
  nt. volonté ou puissance du destin. 
°विद्- ag. = °ज्ञ-।
°विधि- m.
  = °गति-।
°संपन्नता- f.
  fait d'avoir de la chance.
°हत- a. v. frappé par le sort,  infortuné 
 -क- a. id. 
 maudit 
nt. destinée maudite.
दैवाद्य्-अन्त- a. qui commence et finit par un rite destiné aux dieux.
दैवाधीन- दैवायत्त- a. qui dépend du destin. 
दैवोढा- f.
  femme mariée d'après le mode daiva 
 °ज- m.
  son
fils.
दैवोद्यान- nt. jardin céleste.
दैवोपहत- a. v. = °हत-।

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.