देह (deha)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 देह mn.  (-हः-हं) The body.
 E.
  दिह to collect together,  affix घञ् ।

Capeller Eng

English

 देह m.
  n.
  body,  person,  abstr.
   °त्व n.
 
 f.
  देही॑ mound, 
wall.

Yates

English

 देह (हः-हं) 1.
m.
  n.
  The body.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

देह 	-	 deha 	-	 m.
  	-	 body
देह 	-	 deha 	-	 m.
 n.
  	-	  person
देह 	-	 deha 	-	 m.
 n.
  	-	  form
देह 	-	 deha 	-	 m.
 n.
  	-	  individual
देह 	-	 deha 	-	 m.
 n.
  	-	  shape
देह 	-	 deha 	-	 m.
 n.
  	-	  appearance
देह 	-	 deha 	-	 m.
 n.
  	-	  mass
देह 	-	 deha 	-	 m.
 n.
  	-	  manifestation having the appearance of
देह 	-	 deha 	-	 m.
 n.
  	-	  bulk
देह - गुहा 	-	 deha - guhA 	-	 f.
  	-	  body coelom

Wilson

English

 देह
mn.  (-हः-हं) The body.
E.
  दिह to collect together,  affix घञ्.

Apte

English

देहः [dēhḥ] हम् [ham],  हम् [दिह्-घञ्]

The body
 देहं दहन्ति दहना इव गन्धवाहाः Bv.*
  1.14.

A form,  shape,  bulk,  mass, 

A person,  an individual.

An appearance,  a manifestation.  -हः Anointing,  smearing. -ही A rampart,  wall,  mound. Comp.
   -अन्तरम् another body
 किं नु तद् दुष्कृतं कर्म पुरा देहान्तरे कृतम् Rām.*
  7.24.15. ˚प्राप्तिःf.  transmigration.  -आत्मवादः materialism,  the doctrines of Chārvāka.  -आत्मवादिन् m.
  a materialist,  a Chārvāka. -आवरणम् armour,  dress. -आसवः urine. -ईश्वरः the soul. -उद्भव,  -उद्भूत a.
  born in the body,  inborn,  innate.-करः a father. -कर्तृ m.
 

the sun. 

the Supreme Soul.

father.

कृत् the five elements.

the God
 देहकृत् देहभृत् देही Mb.
 

father
 त्रसदस्युः पौरुकुत्सो यो$नरण्यस्य देहकृत् Bhāg.*
  9.7.4.

कोषः the covering of the body.

a feather,  wing &c.
 

skin. 

क्षयः decay of the body.

sickness,  disease. -गत a.
  incarnate,  embodied.

जः son. 

a.
  Belonging to the body
 मनोवाग्देहजैर्नित्यं कर्मदोषैर्न लिप्यते Ms.*
  1.14. -जा a daughter.-तन्त्र a.
  whose chief kind of existence is corporeal
 त्वं देहतन्त्रः प्रशमाय पाप्मनां निदेशभाजां च विभो विभूतये Bhāg.*
  3.33. 5.

त्यागः death (in general).

voluntary death
 resigning the body
 तीर्थे तोयव्यतिकरभवे जह्नुकन्यासरष्वोर्देह- त्यागात् R.*
  8.95
 Ms.*
  1.62. -दः quick-silver. -दीपः the eye. -धर्मः the function of the body (आहारनिद्रामैथु- नादि)
 Rām.*
  4.35.9. -धारकम् a bone. -धारणम् living,  life. -धिः a wing. -धृष् m.
  air,  wind.  -पातः death.-बद्ध a.
  embodied,  incarnate
 देहबद्धमिव धर्ममभ्यगात् R.*
  11.35
 Ku.*
  2.47. -बन्ध bodily frame
 ध्वंसते देहबन्धः U.*
  3.38
 Māl.
 9.2. -भाज् a.
  embodied,  corporeal. (-m) any being possessed of a body or life,  especially a man
 नायं देवो देहभाजां नृलोके Bhāg.*
  5.5.1. -भुज् m.
 

the soul.

the sun.  -भृत् m.
 

living being,  especially a man
 धिगिमां देहभृतामसारताम् R.*
  8.51
 देहभ्रतां वर Bg.*
  8.4
 14.14.

an epithet of Śiva. 

life,  vitality. -भेदः death. -मध्यम् waist.

यात्रा dying,  death.

nourishment,  food. -यापनम् fostering the body (शरीरपोषण)
 देवतातिथिशेषेण कुरुते देहयापनम् Mb.
 *  3.26.6. -लक्षणम् a mole,  a black or dark spot upon the skin.  -वर्मन् n.
  the skin.  -वायुः one of the five vital airs of lifewinds
 see प्राण. -विसर्जनम् death. -वृन्तम् the navel. -संचारिणी a daughter. -सारः marrow. -स्वभावः bodily temperament.

Apte 1890

English

 देहः,  
हं [दिह-घञ्] The body
 देहं दहंति दहना इव गंधवाहाः Bv. 1. 104. 
हः Anointing,  smearing. 
ही A rampart,  wall,  mound. 
Comp. 
अंतरं another body. °प्राप्तिः f. transmigration. 
आत्मवादः materialism,  the doctrines of Cārvāka. 
आत्मवादिन् m. a materialist,  a Cārvāka. 
आवरणं armour,  dress. 
ईश्वरः the soul. 
उद्भव,  
उद्भूत a. born in the body,  inborn,  innate. 
करः a father. 
कर्तृ m. {1} the sun. {2} the Supreme Soul. {3} father. 
कोषः {1} the covering of the body. {2} a feather,  wing &c. {3} skin. 
क्षयः {1} decay of the body. {2} sickness,  disease. 
गत a. incarnate,  embodied. 
जः a son. 
जा a daughter. 
त्यागः {1} death (in general). {2} voluntary death
 resigning the body
 तीर्थें तोयव्यतिकरभवे जह्नुकन्यासरय्वोर्देहत्यागात् R. 8. 95. 
दः quicksilver. 
दीपः the eye. 
धर्मः the function of the body. 
धारकं a bone. 
धारणं living,  life. 
धिः a wing. 
धृष् m. air,  wind. 
बद्ध a. embodied,  incarnate
 R. 11. 35: Ku. 2. 47. 
बंधः bodily frame
 U. 3. 38,  Māl. 9. 20. 
भाज् a. embodied,  corporeal. (
m.) any being possessed of a body or life,  especially a man. 
भुज् m. {1} the soul. {2} the sun. 
भृत् m. {1} a living being,  especially a man
 धिगिमां देहभृतामसारतां R. 8. 51
 Bg. 8. 4
 14. 14. {2} an epithet of Śiva. {3} life,  vitality. 
यात्रा {1} dying,  death. {2} nourishment,  food. 
लक्षणं a mole,  a black or dark spot upon the skin. 
वायुः one of the five vital airs or lifewinds
 see प्राण. 
संचारिणी a daughter. 
सारः marrow. 
स्वभावः bodily temperament. 

Monier Williams Cologne

English

 देह mn.  (√ दिह्,  to plaster,  mould,  fashion) the body,  TĀr.
  
 KātyŚr.
  
 Mn.
   &c.

 (in a triad with मनस् and वाच्),  Mn.
   i,  104 &c.
  

 (°हंधारय,  to support the body i.e. exist,  Nal.
 )

 form,  shape,  mass,  bulk (as of a cloud
 ifc.  f(आ). ),  Var.
 

 person,  individual,  Subh.
 

 appearance,  manifestation ifc.  having the appearance of (संदेह-,  Bālar.
  iii,  43/44)

 N.
  of a country,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 देह देह,  अस्,  अम्,  m. n. (fr. rt. 1. दिह्,  be-
cause it defiles or perhaps rather because it envelopes
the soul),  the body
 (ई),  f. a mound,  bank,  rampart, 
surrounding wall
 [cf. Goth. leik,  ‘dead body
’ Old
Germ. līh
 Mod. Germ. leiche.]
—देह-कर,  अस्, 
m. ‘the former of the body, ’ a father.
—देह-
कर्तृ,  ता,  m. ‘creating the bodies,  i. e. body and
life, ’ an epithet of the Sun
 a father.
—देह-कृत्,  त्, 
त्,  त्,  forming the body
 (त्),  m. a father
 epithet of
Śiva.
—देह-कोष,  अस्,  m. the covering of the
body
 skin,  epidermis
 a feather,  wing
 [cf. देह-धि।]
—देह-क्षय,  अस्,  m. decay of the body,  sickness, 
disease.
—देह-गत,  अस्,  आ,  अम्,  ‘gone into a body, ’
incarnate.
—देह-ग्रहण,  अम्,  n. assuming a body
or visible form.
—देह-च्युत,  अस्,  आ,  अम्,  separated
or detached from the body (as excrement or the spirit).
—देह-ज,  अस्,  m. ‘born of the body, ’ a son.
—देह-
तन्त्र,  अस्,  आ,  अम्,  see तन्त्र,  p. 362,  col. 1.
—देह-
त्याग,  अस्,  m. resigning or relinquishing the body, 
dying
 death in general,  voluntary death.
—देह-द, 
अस्,  m. ‘what gives a body or life (?), ’ quicksilver
(= पार-द).
—देह-दीप,  अस्,  m. ‘lamp of the
body, ’ the eye.
—देह-धर्म,  अस्,  m. the function
or law of the body.
—देह-धारक,  अम्,  n. ‘sup-
porter of the body, ’ a bone.
—देह-धारण,  अम्,  n.
‘supporting the body, ’ living,  life (e. g. पूर्वस्मिन्
देह-धारणे,  in a former life or existence).
—देह-
धि,  इस्,  m. ‘sustaining the body, ’ a wing
 [cf.
देह-कोष।]
—देह-धृष्,  क्,  m. ‘carrying or
sustaining the body, ’ air,  wind
 (धृक् is by some
derived fr. rt. धृ or दृह्।)
—देह-भाज्,  क्,  क्,  क्, 
possessed of a body,  corporeal
 (क्),  m. a being
possessed of a body or of life,  especially a man.
—देह-भुज्,  क्,  m. ‘possessed of a body, ’ an epithet
of Śiva.
—देह-भृत्,  त्,  त्,  त्,  ‘carrying a body, ’
embodied,  corporeal
 (त्),  m. a living being,  especially
a man
 an epithet of Śiva
 life,  vitality.
—देह-
मात्रावशेषित (°त्र-अव्°),  अस्,  आ,  अम्,  destitute of
all except the body,  having merely the body left.
—देह-मानिन्,  ई,  इनी,  इ,  proud of the body.
—दे-
हम्-भर,  अस्,  आ,  अम्,  intent upon nourishing
the body,  minding only one's own body,  an epi-
cure,  gluttonous.
—देह-यात्रा,  f. ‘departure of the
body, ’ dying,  death
 nourishment,  food,  prolonging
bodily life.
—देह-लक्षण,  अम्,  n. a mole,  spot
or mark upon the body.
—देह-वत्,  आन्,  अती,  अत्, 
furnished with a body,  embodied
 (आन्),  m. a living
being,  a man
 the soul.
—देह-वायु,  उस्,  m. an air
of the body,  a vital air
 [cf. अपान,  उदान,  प्राण, 
व्यान,  समान।]
—देह-विसर्जन,  अम्,  n. quitting
the body,  death.
—देह-शङ्कु,  उस्,  m. (according
to a commentator) a column or pillar of stone.
—देह-सञ्चारिणी,  f. a daughter.
—देह-सार,  अस्, 
m. ‘essence of the body, ’ marrow.
—देह-स्वभाव, 
अस्,  m. bodily temperament.
—देहात्म-वाद,  अस्, 
m. materialism
 see the next.
—देहात्म-वादिन्
(°ह-आत्°),  ई,  इनी,  इ,  one who asserts that the body
and soul are one,  a materialist,  a Cārvāka.
—देहान्-
तर (°ह-अन्°),  अम्,  n. another body,  another
embodied state (in the doctrine of metempsychosis).
—देहान्तर-प्राप्ति,  इस्,  f. ‘obtaining another body, ’
transmigration.
—देहावरण (°ह-आव्°),  अम्,  n.
‘screen for the body, ’ armour
 dress.
—देहेश्वर
(°ह-ईश्°),  अस्,  m. ‘lord of the body, ’ the soul.
—देहोद्-
भव or देहोद्भूत (°ह-उद्°),  अस्,  आ,  अम्,  born
in the body,  innate.

Macdonell

English

 देह deh-a,  m.
  n.
  [envelope of the soul: √ dih] 🞄body
 mass,  bulk
 person: -kara,  m.
  procreator,  🞄father
 -kṛt,  m.
  id.
 -cara.  a.
  bodily
 🞄-caryā,  f.
  tending the body
 -ja,  m.
  son
 🞄Kāma
 -tyāga,  m.
  abandonment of the body,  🞄death
 -tva,  n.
  corporeal nature
 -dhāraṇa,  🞄n.  bearing a body,  life
 -dhārin,  a.
  possessing 🞄a body,  embodied
 -pāta,  m.
  collapse of the 🞄body,  death
 -bhāj m.
  corporeal being,  esp. 🞄man
 -bhṛt,  a.
  having a body (Śiva)
 m.
  🞄corporeal being,  esp. man
 -madhya,  n.
  waist
 🞄-yātrā,  f.
  maintenance of the body,  support 🞄of life.

Benfey

English

 देह देह,  i. e. दिह् + अ,  m.
  and n.
  The
body,  Man.  6,  40.
 -- Comp.
 
ऊर्ध्व-,  n.
 
obsequies,  Rām.  2,  90,  37 Gorr.
पूर्व-, 
m.
  a former existence,  Hariv. 9153.

Hindi

शरीर

Apte Hindi

Hindi

देहः
पुं*
  - दिह +  घञ्
शरीर

देहम्
नपुं*
   - दिह +  घञ्
शरीर

देहः
पुं*
  - दिह्+घञ्
"काया,  शरीर"

देहः
पुं*
  - दिह्+घञ्
व्यक्ति

देहः
पुं*
  - दिह्+घञ्
रूप

देहम्
नपुं*
   - दिह्+घञ्
"काया,  शरीर"

देहम्
नपुं*
   - दिह्+घञ्
व्यक्ति

देहम्
नपुं*
   - दिह्+घञ्
रूप

Shabdartha Kaustubha

Kannada

देह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶರೀರ /ಮೈ
निष्पत्तिः - > दिह (उपचये) - "घञ्" (३-३-१९)
व्युत्पत्तिः - > दिह्यते
प्रयोगाः - > "आत्मकर्मक्षमं देहं क्षात्रो धर्म इवाश्रितः"
उल्लेखाः - > रघु० १-१३

L R Vaidya

English

 deha {% m.n. %} The body,  R.i.13,  K.S.i.21,  Rt.iv.15.

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

२८,  ॠक्ष,  देह,  पिण्ड,  हुला

Bopp

Latin

 देह m. n. (r. दिह् s. अ) corpus. (Goth. leik n.,  Them.
leika,  corpus,  cadaver,  caro
 germ. vet. lîh id.
 nostrum
Leiche.)

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

क्षेत्र
क्ली
क्षेत्र,  देह,  दाराः,  केदार,  वृद्धि
देहे दारेषु केदारे क्षेत्रं वृद्धौ च कीर्त्यते ।
verse 2.1.1.7
page 0008

आत्मन्
पु
आत्मन्,  ब्रह्मवाच्,  देह,  मनस्,  यज्ञ,  धृति
आत्मेति ब्रह्मवाग्देहे मनो-यज्ञधृतिष्वपि ॥ १० ॥
verse 2.1.1.10
page 0008

वर्ष्मन्
क्ली
वर्ष्मन्,  देहप्रमाण,  देह
वर्ष्म देहप्रमाणं स्याद्वर्ष्म देहश्च कथ्यते ।
verse 2.1.1.19
page 0009

पात्र
पु
पात्र,  शिष्ट,  भोजन,  देह
शिष्टभोजनदेहेषु पात्रशब्दः प्रचक्षते ॥ ६४ ॥
verse 2.1.1.64
page 0012

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 देह (?) by Rāmānuja. Rice 148.

Lanman

English

 deha,  m. n. body
 mentioned w. manas and
vāc,  65^9. [√dih,  ‘stroke lightly so as to
mould or form, ’ and so,  prob. ‘the figure, 
form,  shape, ’ like the Lat. figūra,  ‘shape, 
form, ’ from the cognate √fig,  fingo: see
√dih.]

Sanskrit Tibetan

Tibetan

sku
१) अङ्ग २) आत्मभाव ३) आश्रय ४) काय ५) गात्र ६) गात्रता ७) गात्रत्व ८) चित्र ९) तनुस् १०) देह ११) प्रतिमा १२) बिम्ब १३) मूर्ति १४) रूप १५) वपुस् १६) शरीर १७)

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
इन्द्रियायतनमङ्गविग्रहौ क्षेत्रगात्रतनुभूघनास्तनूः ।
मूर्तिमत्करणकायमूर्तयो वेरसंहननदेहसंचराः ॥ ५६३ ॥
घनो बन्धः पुरं पिण्डो वपुः पुद्गलवर्ष्मणी ।
कलेवरं शरीरेऽस्मिन्नजीवे कुणपं शवः ॥ ५६४ ॥
मृतकं रुण्डकबन्धौ त्वपशीर्षे क्रियायुजि ।
-wordlist-
 
इन्द्रियायतन (क्ली),  अङ्ग (क्ली),  विग्रह (पुं),  क्षेत्र (क्ली),  गात्र (क्ली),  तनु (स्त्री),  भूघन (पुं),  तनू (स्त्री),  मूर्तिमत् (पुं),  करण (क्ली),  काय (पुं),  मूर्ति (स्त्री),  वेर (पुंक्ली),  संहनन (क्ली),  देह (पुंक्ली),  सञ्चर (पुं),  घन (पुं),  बन्ध (पुं),  पुर (क्ली),  पिण्ड (पुंक्ली),  वपुस् (क्ली),  पुद्गल (पुं),  वर्ष्मन् (क्ली),  कलेवर (क्ली),  शरीर (पुंक्ली),  कुणप (क्ली),  शव (पुं),  मृतक (क्ली),  रुण्ड (पुं),  कबन्ध (पुंक्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

तनु
तनु,  तनू,  संहनन,  शरीर,  कलेवर,  विग्रह,  देह,  काय,  अङ्ग,  वपुस्,  वर्ष्मन्,  पुर,  पिण्ड,  क्षेत्र,  गात्र,  घन,  मूर्ति
तनुस्तनूः संहननं शरीरं, 
कलेवरं विग्रहदेहकायाः ।
अङ्गं वपुर्वर्ष्म पुरं च पिण्डं, 
क्षेत्रं च गात्रं च घनश्च मूर्तिः ॥ ५१० ॥
verse 2.1.1.510
page 0058

नाममाला

Sanskrit

देह,  अपघन,  काय,  अङ्ग,  वपुस्,  संहनन,  तनु,  कलेवर,  शरीर,  मूर्ति
देहापघनकायाङ्गं वपुः संहननं तनुः ॥ ३८ ॥
कलेवरं शरीरं च मूर्तिः अस्मिन् भवः सुतः ।
पुत्रः सूनुरपत्यं च तुक् तोकं चात्मजः प्रजा ॥ ३९ ॥
उद्वहस्तनयः पोतो दारको नन्दनोऽर्भकः ।
स्तनन्धयोत्तानशयौ स्त्री चेद् दुहितरं विदुः ॥ ४० ॥
verse 0.1.1.38
page 0020

Mahabharata

English

Deha = Śiva (1000 names^2).

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  देहः
Root:  देह
Gender:  पुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ body
Shloka(s): 
2|6|70|1 ► अङ्गं प्रतीकोऽवयवोऽपघनोऽथ कलेवरम्। (मनुष्यवर्गः)
2|6|70|2 ► गात्रं वपुः संहननं शरीरं वर्ष्म विग्रहः॥ (मनुष्यवर्गः)
2|6|71|1 ► कायो देहः क्लीबपुंसोः स्त्रियां मूर्तिस्तनुस्तनूः। (मनुष्यवर्गः)
3|3|54|2 ► करणं साधकतमं क्षेत्रगात्रेन्द्रियेष्वपि॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|96|1 ► व्यामो वटश्च न्यग्रोधावुत्सेधः काय उन्नतिः। (नानार्थवर्गः)
3|3|105|2 ► भूतात्मानौ धातृदेहौ मूर्खनीचौ पृथग्जनौ॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|109|2 ► आत्मायत्नो धृतिर्बुद्धिः स्वभावो ब्रह्म वर्ष्म च॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|124|1 ► गृहदेहत्विट्प्रभावा धामान्यथ चतुष्पथे। (नानार्थवर्गः)
3|3|180|2 ► स्याज्जटांशुकयोर्नेत्रं क्षेत्रं पत्नीशरीरयोः॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|182|1 ► अजिरं विषये कायेऽप्यम्बरं व्योम्नि वाससि। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 2|6|70|1 ⇢ कलेवरम् (कलेवर) (नपुं)
➠ 2|6|70|2 ⇢ गात्रम् (गात्र) (नपुं) ⇒ body, limb, instrument of moving, forequarter of an elephant, limb or member of the body
➠ 2|6|70|2 ⇢ वपुः (वपुस्) (नपुं) ⇒ form, body, aspect, nature, figure, beauty, essence, embodied, handsome, wonderful, wonderful appearance, beautiful form or figure, having form or a beautiful form
➠ 2|6|70|2 ⇢ संहननम् (संहनन) (नपुं) ⇒ firm, body, solid, killing, harmony, compact, firmness, junction, strength, solidity, hardening, agreement, mail-coat, connection, robustness, destroying, compactness, a destroyer, muscularity, steadfastness, striking together, rubbing the limbs, making compact or solid, act of striking together
➠ 2|6|70|2 ⇢ शरीरम् (शरीर) (नपुं) ⇒ body, dead body, bodily frame, any solid body, bodily strength, solid parts of the body, one's body i.e. one's own person
➠ 2|6|70|2 ⇢ वर्ष्म (वर्ष्मन्) (नपुं) ⇒ body, extent, surface, measure, greatness, holding rain, uttermost part, handsome form or auspicious appearance
➠ 2|6|70|2 ⇢ विग्रहः (विग्रह) (पुं) ⇒ form, body, shape, strife, enmity, figure, quarrel, element, contest, discord, analysis, division, war with, ornament, hostility, expansion, isolation, decoration, resolution, separation, distribution, independence, configuration, decode [computer], decryption [computer], keeping apart or asunder, freed from the Seizer i.e. rAhu, separate i.e. individual form or shape, separation or analysis of any word capable of separation, resolution of a compound word into its constituent parts
➠ 2|6|71|1 ⇢ कायः (काय) (पुं) ⇒ body, butt, mark, house, capital, multitude, principal, assemblage, collection, habitation, body of a lute, trunk of a tree, natural temperament, any object to be attained, relating or devoted to the god ka, one of the eight modes of marriage
➠ 2|6|71|1 ⇢ देहः (देह) (पुं)
➠ 2|6|71|1 ⇢ देहम् (देह) (नपुं)
➠ 2|6|71|1 ⇢ मूर्तिः (मूर्ति) (स्त्री) ⇒ body, idol, image, shape, statue, person, figure, beauty, appearance, embodiment, incarnation, configuration, manifestation, corporeal form, personification, any solid body or material form, anything which has definite shape or limits
➠ 2|6|71|1 ⇢ तनुः (तनु) (स्त्री) ⇒ fine, thin, body, lean, self, small, minute, person, little, slender, delicate, emaciated, attenuated, accomplished
➠ 2|6|71|1 ⇢ तनूः (तनू) (स्त्री)
➠ 3|3|54|2 ⇢ करणम् (करण) (नपुं) ⇒ act, mind, time, bond, body, charm, grain, sinew, heart, spell, muscle, rhythm, action, tendon, activity, document, producing, calculation, articulation, pronunciation, act of making, means of action, instrumentality, operation [math.], separated from its context, organ of sense or of speech, posture in sexual intercourse, astrological division of the day, special business of any tribe or caste, idea expressed by the instrumental case, sound or word as an independent part of speech, means or instrument by which an action is effected
➠ 3|3|96|1 ⇢ उत्सेधः (उत्सेध) (पुं) ⇒ height, bigness, body on, altitude, elevation, thickness, excelling, sublimity
➠ 3|3|105|2 ⇢ भूतात्मा (भूतात्मन्) (पुं) ⇒ war, body, of ziva, conflict, individual soul, soul of all beings, nature of all beings, self consisting of the elements, one whose soul is subdued or purified
➠ 3|3|109|2 ⇢ आत्मा (आत्मन्) (पुं) ⇒ soul, self, breath, spirit, nature, essence, character, peculiarity, individual soul
➠ 3|3|124|1 ⇢ धाम (धामन्) (नपुं) ⇒ glory, abode, house, domain, radiance, dwelling place
➠ 3|3|180|2 ⇢ क्षेत्रम् (क्षेत्र) (नपुं) ⇒ area, site, wife, body, land, town, soil, farm, house, field, place, ground, domain, region, diagram, country, department, superficies, fertile soil, fertile womb, soil of merit, zodiacal sign, landed property, place of origin, planetary orbit, portion of space, sphere of action, place of pilgrimage, astrological mansion, sacred spot or district, enclosed plot of ground, buddha or any holy person, place where anything is found, plane figure enclosed by lines, certain portions marked out on the palm, any figure considered as having geometrical dimensions
➠ 3|3|182|1 ⇢ अजिरम् (अजिर) (नपुं) ⇒ air, wind, area, body, frog, court, rapid, quick, field of battle, any object of sense, agile [quick,  rapid], place to run or fight in
Related word(s): 
जातिः ➡ अचलनिर्जीववस्तु
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ हृदयान्तर्गतमांसम्
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 देहः,  पुं क्ली,
   (देग्धि प्रतिदिनम् । दिह् वृद्धौ +अच् ।) शरीरम् । इत्यमरः । २ । ६ । ७१ ।न्यायमते पृथिव्या देहं योनिजम् अयोनिजञ्च ।योनिजं जरायुजमण्डजञ्च । अयोनिजं स्वेदजो-द्भिदादिकम् । नारकिणां शरीरमप्ययोनिजम् ।जलीयं देहमयोनिजं वरुणलोके प्रसिद्धम् ।तैजसं देहमयोनिजं सूर्य्यलोके प्रसिद्धम् । वायो-र्देहमयोनिजं तदेव पिशाचादीनाम् । इतिसिद्धान्तमुक्तावली ॥
 * ॥
अथ नरकभोगदेहविवरणम् । तत्र यमं प्रतिसावित्रीप्रश्नः ।“स्वदेहे भस्मसाद्भूते यान्ति लोकान्तरं नराः ।केन देहेन वा भोगं भुञ्जते च शुभाशुभम् ॥
सुचिरं क्लेशभोगेन कथं देहो विनश्यति ।देहो वा किंविधो ब्रह्मन् ! तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥
”यमस्योत्तरम् ।“शृणु देहविवरणं कथयामि यथागमम् ।पृथिवी वायुराकाशस्तेजस्तोयमिति स्फुटम् ॥
देहिनां देहबीजञ्च स्रष्टुः सृष्टिविधौ परम् ।पृथिव्यादिपञ्चभूतैर्यो देहो निर्म्मितो भवेत् ॥
स कृत्रिमो नश्वरश्च भस्मसाच्च भवेदिह ॥
वृद्धाङ्गुष्ठप्रमाणञ्च यो जीवपुरुषः कृतः ।बिभर्त्ति सूक्ष्मदेहन्तं तद्रूपं भोगहेतवे ॥
स देहो न भवेद्भस्म ज्वलदग्नौ यमालये ।जले न नष्ठो देही वा प्रहारे सुचिरे कृते ॥
न शस्त्रे च न चास्त्रे च न तीक्ष्णकण्टके तथा ।तप्तद्रवे तप्तलौहे तप्तपाषाण एव च ॥
प्रतप्तप्रतिमाश्लेषेऽप्यत्यूर्द्ध्वपतनेऽपि च ।न च दग्धो न भग्नश्च भुङ्क्त सन्तापमेव च ॥
कथितं देहवृत्तान्तकारणञ्च यथागमम् ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्तपुराणम् ॥
ईश्वरदेहस्य प्रमाणं यथा,  --“यन्मे गुह्यतमं देहं सर्व्वगं तत्त्वदर्शिनः ।प्रविष्टा मम सायुज्यं लभन्ते योगिनोऽव्ययम् ॥
”इति कूर्म्मपुराणम् ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 देह पु०
  न०
  दिह--घञ् । १ शरीरे स च स्थूलसूक्ष्मकारण-भेदात् त्रिविधः । अङ्गशब्दे गात्रशब्दे च विवृतिःसूक्ष्मदेहस्यैव भोगो ब्रह्मवैवर्त्तपु०  दर्शितो यथातत्र यमं प्रति सावित्रीप्रश्नः “स्वदेहे भस्मसाद्भूते यान्तिलोकान्तरं नराः । केन देहेन वा भोगं भुञ्जते चशुभाशुभम् । देहो वा किंविधो ब्रह्मन्! तन्मे व्या-ख्यातुमर्हसि” तत्र यमस्योत्तरम् “शृणु देहविवरणं क-थयामि यथागमम् । पृथिवी वायुराकाशस्तेजस्तोयमितिस्फुटम् । देहिनां देहवीजञ्च स्रष्टुः सृष्टिविधौपरम् । पृथिव्यादिपञ्चभूतैर्यो देहो निर्मितो भवेत् ।स कृत्रिमो नश्वरश्च भस्मसाच्च भवेदिह । वृद्धाङ्गुष्ठप्रमा-णञ्च यो जीवः पुरुषः कृतः । बिभर्त्ति सूक्ष्मदेहन्तंतद्रूपं भोगहेतवे । स देहो न भवेद्भस्म ज्वलदग्नौयमालये । जलेन नष्टी देहो वा प्रहारे सुचिरे कृते ।न शस्त्रे च न चास्त्रे च न तीक्ष्णकण्टके तथा ।तप्तद्रवे तप्तलौहे तप्तपाषाण एव च । प्रतप्तप्रतिमाश्ले-षेऽप्यत्यूर्द्धपतनेऽपि च । न च दाधो न भग्नश्च भुङ्क्तेसन्तापमेव च । कथितं देहवृत्तान्तकारणञ्च यथागमम्”स्थूलश्च नश्वरः । “अन्तवन्त इमे देहा नित्यस्योक्ताःशरीरिणः” गीता । सूक्ष्मादित्रैविध्यं सां० का० त० कौ०“सूक्ष्मा मातापितृजाः सह प्रभूतैस्त्रिधा विशेषाःस्युः । सूक्ष्मास्तेषां नियताः मातापितृजा निवर्तन्ते”सा० का० “त्रिधा विशेषाः स्युः । तान् विशेषप्रकारानाहसूक्ष्मा इत्यादि सूक्ष्मदेहाः परिकल्पिताः (१) मातापि-तृजाः षाट्कौशिकाः तत्र मातृतो लोमलोहितमांसानि, पितृतस्तु स्नाय्वस्थिमज्जान इति षट्कोगणः । प्रकृष्टानिमहान्ति भूतानि प्रभूतानि तैः सह सूक्ष्मशरीरमेकोवि-शेषः मातापितृजो द्वितीयः महाभूतानि तृतीयः ।महाभूतवर्ग च घटादीनां निवेशः इति । सूक्ष्ममा-तापितृजयोर्देहयोर्विशेषमाह सूक्ष्मास्तेषां विशेषाणांमध्ये ये,  ते नियताः,  नित्याः मातापितृजा निवर्तन्तेरसान्ता वा भस्मान्ता वा विडन्ता वेति सूक्ष्मशरीरंविभजते” त० कौ०“पूर्वोत्पन्नम(श)सक्तं नियतं महदादिसूक्ष्मपर्यन्तम् ।संसरति निरुपभोगं भावैरधिवासितं लिङ्गम्” सां० का०प्रधानेनादिसर्गे प्रतिपुरुषमेकैकमुत्पादितम् अस(श)म-व्याहतं शिलामप्यनुविशति नियतम् आ वादिसर्गात् आच महाप्रलयादवतिष्ठते । महदादिसूक्ष्मपर्यन्तं महद-हङ्कारैकादशेन्द्रियपञ्चतन्मात्रपर्यन्तम् एषां समुदायः सू-क्ष्मशरीरं शान्तघोरमूढैरिन्द्रियैरन्वितत्वाद्विशेषः । नन्व-स्त्वेतदेव शरीरं भोगायतनं पुरुषस्य,  कृतं दृश्यमानेनषाट्कौशिकेन शरीरेणेत्यत आह संसरतीति उपात्तमुपात्त षाट्कौशिकं शरीरं जहाति हायं हायं चोपादत्तेकस्मात्? निरुपभोगं यतः,  षाटकौशिकं शरीरं विनासूक्ष्मं शरीरं निरुपभोगं,  तस्मात्संसरति । ननु धर्मा-धमनिमित्तः संसारः न च सूक्ष्मशरीरस्यास्ति यद्योगः, तत्कथं संसरतीत्यत आह भावैरधिवासितं धर्माधर्म-ज्ञानाज्ञानवैराग्यावैराग्यैश्वर्य्यानैश्वय्यर्य्याणि भावास्तदन्विताबुद्धिः तदन्वितञ्च सूक्ष्मशरीरमिति तदपि भावैरधिवासितंयथा सुरभिचम्पकसम्पर्काद्वस्त्रं तदामोदवासितम्भवतितस्माद्भावैरेवाधिवासितत्वात्संसरति । कस्मात्पुनः प्रधा-नमिव महाप्रलयेऽपि तच्छरीरं न तिष्ठतीत्यत आहलिङ्गम् लयं गच्छतीति लिङ्गं हेतुमत्त्वेन चास्य लिङ्ग-त्वमिति भावः” त० कौ० । परिकल्पिना इत्यस्य अनुमिताइत्यर्थः तत्प्रयोगश्च परलोके कर्मफलभोगः सूक्ष्मदेहंविनाऽनुपन्नः भोगत्वात् स्थूलस्वदेहारब्धकृष्यादिजनि-तस्य शस्यस्य स्वदेहेनैव भोगवत् यद्यत् स्वदेहारब्ध कर्म-फलं तत्तत् स्वदेहेनैव भोग्यं नेतरेण अन्यथा कृतहान्य-कृताभ्यागमप्रसङ्ग इत्यादि तर्कश्चात्रानुसन्धातव्यः ।“किन्तु देहमयोनिजम्” भाषा० “देहात्मप्रत्ययो यद्वत्प्रमाणत्वेन कल्पितः” शा० भा० कारिका “देहिनाऽस्मिन्यथा देहे कौमारं यौवनं जरा । तथा देहान्तरप्राप्तिः”गीता । उत्पत्तिस्थानभेदेवः देहश्चतुर्विधः “देहश्चतुर्विधोज्ञेयोजन्तोरुत्पत्तिभेदतः । उद्भिज्जः स्वेदजोऽण्डोत्थश्चतुर्थश्चजरायजः” राघवभट्टधृतवाक्यम् । ज्योतिषोक्ते २ लग्नेच “देहाधीशः स्वगेहे बुधगुरुकविभिः संयुतो वी-क्षितो वा” जातका० । दिह--भावे घञ् । ३ लेपने पु०
 

Capeller

German

 देह m.
  n.
  Körper,  Masse
 Person.  Abstr.
°त्व n.
  f.
  देही॑ Aufwurf,  Wall.

Burnouf

French

 देह देह m.
  n.
  (दिह्) le corps
		 corps mort.
देहकोष m.
  plume
 aile.
देहक्षय m.
  (क्षि) maladie,  dépérissement du corps.
देहधारक n.
  (धृ) os.
देहधि m.
  (धा) aile [qui contient le corps].
देहधृज् m.
  air,  vent.
देहभृत् n.
  (भृ) qui supporte le corps
		 qui a un
corps. -- S. m.
  la vie
		 homme.
देहयात्रा f.
  nourriture,  aliment.
		 Dépérissement
mort.
देहला f.
  (ला) liqueur forte.
देहलि et देहली f.
  seuil de porte,  perron. 
देहवत् a. (sfx. वत्) corporel.
देहान्तरप्राप्ति f.
  l'acquisition d'un nouveau corps,  la
transmigration. 

Stchoupak

French

 देह-
 m.
  nt. corps 
 forme,  masse 
 ifc. ayant la forme ou l'apparence de 
-अं धारय्- (soutenir le corps),  subsister,  vivre 
 -वन्त्- a.
corporel 
 m.
  être vivant,  homme.
°कर- (qui forme le corps) m.
  père.
°कर्तृ- ag. id. 
 n.
  du soleil.
°कृत्- m.
  père 
 n.
  de Śiva.
°चर- a. corporel (dit d'une maladie) 
 -या- f.
  soins du corps.
°ज- (né du ou dans le corps) m.
  fils 
 dieu de l'Amour.
°तन्त्र- a. qui assume (à son gré) une forme corporelle.
°त्याग- m.
  séparation d'avec son corps 
 mort (surt. volontaire).
°दाह- a. qui brûle le corps 
 m.
  fièvre.
°धारण- nt. subsistance,  existence,  vie.
°धारिन्- a. muni d'un corps,  corporel.
°पतन- nt. °पात- m.
  décrépitude,  mort.
°बद्ध- a. v. corporel,  incorporé.
°बन्ध- m.
  lien,  jointure du corps 
 -न- nt. structure du corps.
°भाज्- °भृत्- a. muni d'un corps,  corporel,  incorporé 
 m.
  être
vivant,  homme.
°भेद- m.
  destruction du corps,  mort.
°मात्रावशेषित- a. v. dont il ne reste que le corps.
°यात्रा- °वृत्ति- f.
  subsistance.
°रक्षा- f.
  soins du corps 
 chasteté.
°विमुक्ति- f.
  = °त्याग-।
°समुद्भव- m.
  origine du corps.
°सार- m.
  essence du corps 
 moelle.
देहान्त- m.
  extinction du corps,  mort.
देहान्तर-प्राप्ति- f.
  fait d'obtenir ou de revêtir un autre corps.
देहावरण- nt. armure 
 vêtement.
देहोत्कम्प- m.
  tremblement du corps,  frisson. 
देहोद्दाह- = °दाह-।
देहं-भर-वार्त्तिक- a. qui ne pense qu'à la subsistance de son
corps.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.