| YouTube Channel

देवलः (devalaH)

 
Apte
English
देवलः [dēvalḥ], 1 An attendant upon an idol, a low Brāhmaṇa who subsists upon the offerings made to an idol
......देवलाश्च कृषीवलाः Śiva. B.31.2.
A virtuous man.
N.
 of Nārada.
A husband's brother.
N.
 of a law-giver.
Apte 1890
English
देवलः 1 An attendant upon an idol, a low Brāhmaṇa who subsists upon the offerings made to an idol.
2 A virtuous man.
3 N. of Nārada.
4 A husband's brother.
5 N. of a law-giver.
Hindi
Hindi
Devala
Apte Hindi
Hindi
देवलः
पुं*
 - देव + ला + क
"देवमूर्ति का सेवक, एक नीच कोटि का ब्राह्मण जिसका अपना निर्वाह देव- प्रतिमा पर प्राप्त चढ़ावे के ऊपर निर्भर है"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 देवलः
noun
पौराणिकः ऋषिविशेषः।
"देवलस्य वर्णनं पुराणेषु प्राप्यते।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
देवलः,
पुं,
 (देवं लाति गृह्णाति निजजीविकार्थ-मिति । देव + ला आदाने + “आतोऽनुपेति ।”३ । २ । ३ । इति कः ।) देवाजीवः । जीविकार्थंयो देवान् गृहीतवान् । इत्यमरः । २ । १० । ११ ॥
पूजारि वामन इति भाषा ॥
देवोपजीवजीवी ।यथा, --“देवोपजीवजीवी च देवलश्च प्रकीर्त्तितः ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्तपुराणम् ॥
“चिकित्सकान् देवलकान् मांसविक्रयिणस्तथा ।विपणेन च जीवन्तो वर्ज्याः स्युर्हव्यकव्ययोः ॥
”इति मनुः । ३ । १५१ ॥
“देवलः प्रतिमापरिचारकः वर्त्तनार्थत्वेनैतत्कर्म्म कुर्व्वतोऽयं निषेधः न तु धर्म्मार्थम् । देवको-षोपजीवी च नाम्ना देवलोको भवेदिति देवल-वचनात् ।” इति तट्टीकायां कुल्लूकभट्टः ॥
* ॥
(दीव्यति आनन्देनेति । दिव + “वृषादिभ्य-श्चित् ।” उणां १ । १०८ । इति कलच् ।)धार्म्मिकः । इत्युणादिकोषः ॥
नारदमुनिः ।इति त्रिकाण्डशेषः ॥
(रलयोरैक्यात् ।) देवरः ।इति शब्दरत्नावली ॥
धर्म्मशास्त्रवक्ता मुनि-विशेषः । इति भगवद्गीता ॥
स असितमुनिपुत्त्रःरम्भाशापेनाष्टावक्रो बभूव । इति ब्रह्मवैवर्त्तेश्रीकृष्णजन्मखण्डम् ॥
(अयन्तु वेदव्यासस्यशिष्यः । यथा, देवीभागवते । १ । २० । ३ ।“असितो देवलश्चैव वैशम्पायन एव च ।जैमिनिश्च सुमन्तुश्च गताः सर्व्वे तपोधनाः ॥
”प्रत्यूषस्य ऋषेः पुत्त्रः । यथा, विष्णुपुराणे । १ ।१५ । ११५ ।“प्रत्यूषस्य विदुः पुत्त्रं ऋषिं नाम्नाथ देवलम् ॥
”)