| YouTube Channel

देवर्षि (devarSi)

 
शब्दसागरः
English
देवर्षि
m.
(-र्षिः) A Rishi, a saint of the celestial class, as NĀRADA, ATRI,
MARĪCHĪ, BHARADWĀJA, PULASTYA, PULAHA, KRATU, BHRIGU,
VASISHTHA, PRACHETAS
also BHARATA, TUMBURU, KANĀDA, and
others.
E.
देव divine, and ऋषि a saint: see ऋषि, and राजर्षि
Capeller Eng
English
देवर्षि
m.
a celestial saint.
Yates
English
देवर्षि (र्षिः) 2.
m.
A divine sage.
Spoken Sanskrit
English
देवर्षि devarSi
m.
nArada
देवर्षि devarSi
m.
saint of the celestial class
Wilson
English
देवर्षि
m.
(-र्षिः) A Ṛṣi, a saint of the celestial class, as
NĀRADA, ATRI, MARĪCĪ, BHARADVĀJA, PULASTYA, PULAHA, KRATU, BHṚGU,
VASIṢṬHA, PRACETAS
also BHĀRATA, TUMBURU, KAṆĀDA, and others.
E.
देव divine, and ऋषि a saint: see ऋषि, and राजर्षि.
Monier Williams Cologne
English
देव—र्षि
m.
(देव
+
ऋषि) a Ṛṣi, a saint of the celestial class, as Nārada, Atri
&c.
,
MBh.
(xiv, 781 सप्त सप्तर्षयः for सप्त देवर्ष्°),
R.
Pur.
&c.
(cf. ब्रह्मर्षि and राजर्षि)
N.
of Śiva,
MBh.
xiii, 1259
Apte Hindi
Hindi
देवर्षिः
पुं*
देव- ऋषिः -
"सन्त जिसने देवत्व प्राप्त कर लिया है, दिव्य ऋषि, यथा, अत्रि, भृगु, पुलस्त्य, अंगिरस आदि"
देवर्षिः
पुं*
देव- ऋषिः -
नारद का विशेषण
Shabdartha Kaustubha
Kannada
देवर्षि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೇವತೆಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ ಋಷಿ /ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಪೂಜ್ಯನಾದ ಋಷಿ ನಾರದ ಮೊದಲಾದವರು
व्युत्पत्तिः - > देव एव ऋषिः
प्रयोगाः - > "एवं वादिनि देवर्षौ पार्श्वे पितुरधोमुखी"
उल्लेखाः - > कुमा० ६-८४
L R Vaidya
English
devarzi {% m. %} 1. a divine sage
2. an epithet of Nārada, एवं वादिनि देवर्षौ K.S.vi.84.
Bopp
Latin
देवर्षि m. (TATP. e देव deus et ऋषि sapiens, sanctus) di-
vinus sapiens. BH. 10. 13.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
lha'i drang srong
१) ऋषिदेव २) देवर्षि
Mahabharata
English
Devarshi^1, pl. (“celestial ṛshis, or “gods and ṛshis”). § 7 (Anukram.): I, 1, 248.--§ 20b (Agni): I, 7, 936.-§ 70 (Ādivaṃśāvatāraṇap.): I, 60, 2219 (ºgaṇapūjitaṃ, sc. Vyāsa).--§ 155 (Pūruv.): I, 94, 3752 (ºkalpāḥ… rājasattamāḥ).--§ 164 (Āpavop.): I, 99, 3930 (ºsevitaṃ, sc. vanaṃ).--§ 165 (Satyavatīlābhop.): I, 100, 3983.-§ 171 (Vicitravīryasutotpatti): I, 105, 4273.--§ 173 (Pāṇḍurājyābhisheka): I, 109, 4346 (º-Śāraṇaiḥ).--§ 186b (Vyushitāśvop.): I, 121, 4687.--§ 221 (Caitrarathap.): I, 170, 6497 (Nāradaprabhṛtīnāṃ).--§ 233 (Svayaṃvarap.): I, 187, †7011, †7017 (ºGandharvasamākulaṃ).--§ 246 (Sundopasundop.): I, 211, 7679.--§ 266 (Śakrasabhāv.): II, 7, 289 (in the palace of Indra), 291 (do.), 307 (do.).--§ 269 (Vaiśravaṇasabhāv.): II, 10, 401 (in the palace of Kubera). --§ 270 (Brahmasabhāv.): II, 11, 468.--§ 289 (Arghāharaṇap.): II, 36, 1309.--§ 336 (Indralokābhigamanap.): III, 43, 1775 (Śakrāsane Dºgaṇasevite).--§ 356 (Tīrthayātrāp.): III, 81, 4034 (deśe…Dºsevite).--§ 358 (do.): III, 82, 4082 (Jambūmārgaṃ…Dº-Pitṛ-sevitaṃ).-§ 360 (do.): III, 82, 5049 (Devikā…Dºsevitā).-§ 370 (do.): III, 84, 8119 (Devakūṭaṃ…Dºgaṇasevitaṃ). --§ 377 (Dhaumyatīrthak.): III, 87, 8302 (ºjushṭāyāṃ, sc. diśi prācyāṃ), 8303 (Gomatī…Dºsevitā)
88, 8347 (ºvīreṇa Nāradena)
89, 8361 (ºsevite, sc. the mountain Vaidūryaśikhara)
90, 8402 (in Badarī).--§ 378 (Tīrthayātrāp.): III, 94, 8487 (ºsattama, i.e. Lomaśa), 8508.-§ 383 (Paraśurāma): III, 99, 8675.--§ 412 (Ashṭāvakrīya): III, 134, 10659 (dvau devarshī Nārada-Parvatau). --§ 421 (Gandhamādanapr.): III, 142, 10902 (mahānadī Badarīprabhavā…Dºgaṇasevitā).--§ 423 (do.): III, 143, 10966 (deśān Dºgaṇasevitān)
145, 11054 (deva-Dºpūjitaṃ Nara-Nārāyaṇasthānaṃ), 11065 (ºcarite deśe).--§ 432 (Saugandhikāharaṇap.): III, 154, 11371.--§ 434 (do.): III, 156, 11439 (divyapushkariṇī…siddha-Dºpūjitā).-§ 436 (Yakshayuddhap.): III, 159, 11651 (paramasiddhānāṃ).--§ 439 (do.): III, 163, 11855 (sapta Devarshayaḥ…Vaśishṭhapramukhāḥ, on Mahāmeru).--§ 444 (Nivātakavacayuddhap.): III, 169, 12101 (ºayaś caiva Dānavarshayaḥ).--§ 447 (do.): III, 175, 12303.--§ 450 (Ājagarap.): III, 178, 12368 (deśān girer Himavataḥ… Dº-Siddhacaritān).--§ 462 (Baka-Śakrasaṃv.): III, 193, 13236 (ºgaṇasevita, sc. Baka).--§ 496 (Skandotpatti): III, 224, 14281 (Vaśishṭapramukhāḥ).--§ 505 (Skandayuddha): III, 231, 14538.--§ 525 (Rāmopākhyānap.): III, 273, 15862 (ºīṇāṃ tvaṃ khyāto bhūtabhavishyavit, sc. Mārkaṇḍeya). --§ 526 (do.): III, 276, 15929.--§ 547 (Karṇa): III, 310, †17219 (ºīṇāṃ caritaṃ, told by Mārkāṇḍeya to the Pāṇḍavas).--§ 555 (Indravijaya): V, 10, 341
12, 378 (ºsattama, i.e. Bṛhaspati), 382 (do.)
16, 496 (º-Gandharvaiḥ), 498, 505 (ºgaṇatejasā)
17, 528.--§ 562 (Bhagavadyānap.): V, 83, 2985.--§ 564 (Mātalīyop.): V, 98, 3528 (ºsadṛśīṃ pūjāṃ).--§ 565 (Gālavacarita): V, 109, 3783 (in the east). --§ 576 (Bhagavadgītāp.): VI, 34, 1230 (ºīṇāṃ Nāradaḥ, sc. asmi, says Kṛshṇa).--§ 578 (Bhīshmavadhap.): VI, 45, 1753 (came to see the battle).--§ 584 (do.): VI, 81, 3571.-§ 596 (Pratijñāp.): VII, 73, 2607 (Brahma-devarshayaḥ).-§ 599 (Jayadrathavadhap.): VII, 139, 5746 (applauded the combatants).--§ 600 (Ghaṭotkacavadhap.): VII, 163, †7292 (º-Gandharva-surarshisaṅghāḥ).--§ 605 (Karṇap.): VIII, 16, 626 (ºsaṅghāḥ).--§ 608 (do.): VIII, 87, 4423 (DevaBrahma-nṛparshīṇāṃ gaṇāḥ), 4433 (saha-Dº-Cāraṇāḥ), 4452 (saha-Dº-Cāraṇaiḥ).--§ 615u (Skanda): IX, 44, 2481
45, 2509.--§ 615z (Arundhatī): IX, 48, 2812 (siddhaDºdayitaṃ…Badarapācanaṃ).--§ 615aa (Śrutāvatī): IX, 48, 2829 (ºgaṇasaṃsadi).--§ 618 (Jalapradānikap.): XI, 8, 214 (Nāradapramukhāś ca sarva-Dºayaḥ).--§ 621 (Rājadh.): XII, 10, 298.--§ 624 (do.): XII, 18, 543.-§ 635 (do.): XII, 37, 1352 (Bṛhaspatipurogān).--§ 637 (do.): XII, 47, 1607 (surrounded Bhīshma as he lay on his arrow-bed).--§ 641 (do.): XII, 91, 3460 (º-PitṛGandharvāḥ)
122, 4473 (ºsadṛśaḥ, sc. Vasuhoma).--§ 663 (Mokshadh.): XII, 201, †7367 (ºsaṅghapravaro maharshiḥ | Bṛhaspatiḥ).--§ 666 (Mokshadh.): XII, 209, 7612.-§ 667 (do.): XII, 210, 7663 (ºcaritaṃ Gārgyaḥ, sc. veda).-§ 674b (Śrī--Vāsavasaṃv.): XII, 229, 8339 (ºjushṭāyāḥ, sc. Gaṅgāyāḥ), 8341 (ºkathitāḥ kathāḥ).--§ 677 (Mokshadh.): XII, 233, 8523 (ºPitṛmānavān)
235, 8587 (ºPitṛgurvarthaṃ).--§ 694b (Jvarotpatti): XII, 284, 10218 (Aṅgiraḥpramukhāḥ).--§ 704 (Mokshadh.): XII, 302, 11106 (ºvishayān).--§ 712 (Śukotpatti): XII, 324, 12178 (vane …deva-Dºsaṅkule)
325, 12203.--§ 714 (Śukakṛtya): XII, 329, 12378 (ºgaṇajushṭaḥ, sc. parvataḥ
C. has by error ºguṇaº).--§ 717b (Nārāyaṇīya): XII, 341, 13062, 13093.--§ 718b (Uñchavṛttyup.): XII, 362, 13866.-§ 721 (Ānuśāsanik.): XIII, 3, 190 (ºsevitā, sc. Kauśikī).-§ 730 (do.): XIII, 14, 987.--§ 751b (Śapathavidhi): XIII, 94, †4589 (Brahmarshi-Dº-nṛparshimadhye).--§ 759 (Ānuśāsanik.): XIII, 107, 5319 (ºcaritaṃ), 5322 (do.), 5335 (Rudra-Dºkanyābhiḥ).--§ 760 (do.): XIII, 112, 5543 (ºPitṛ-mānavāḥ).--§ 768b (Umā-Maheśvarasaṃv.): XIII, 140, 6347 (ºgaṇasevitaṃ, sc. sado Vṛshabhāṅkasya, on Himavat).--§ 768b (Kṛshṇa Vāsudeva): XIII, 148, 6817 (ºśaraṇasya, i.e. Kṛshṇa).--§ 775 (Ānuśāsanik.): XIII, 166, 7686.--§ 778b (Saṃvartta-Maruttīya): XIV, 7, 157 (ºsattamaḥ, i.e. Nārada).--§ 778f (Muñjavat): XIV, 8, 184 (on Muñjavat).--§ 782b (Brāhmaṇagītā): XIV, 26, 751 (Prajāpatau pannagānāṃ Dºīṇāñ ca saṃvidaṃ), 752, 756 (sarpa-Dº-Dānavāḥ).--§ 785 (Anugītāp.): XIV, 77, 2237, 2244
88, 2638 (ºsaṅkulaḥ, sc. the aśvamedha of Yudhishṭhira).--§ 787 (Āśramavāsap.): XV, 1, 14 (kathāḥ… purāṇarshi-Dº-Pitṛ-Rakshasāṃ).--§ 788 (do.): XV, 27, 736 (Vyāsaḥ…Dºgaṇasevitaḥ).--§ 789 (Putradarśanap.): XV, 31, 848, 849 (have been incarnate as warriors in the battle).--§ 794 (Mahāprasthānikap.): XVII, 3, 95, 106.
Devarshi^2, sg. Names of single Devarshis:--
Devarshi^3 = Śiva (1000 names^2).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
देवर्षिः,
पुं,
(देव ऋषिश्च देवानां ऋषिर्वा ।)सुरर्षिः तद्यथा नारदः अत्रिः मरीचिः३ भरद्वाजः पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः ७भृगुः वशिष्ठः प्रचेताः १० इत्यमरटीका-सारसुन्दरी
(यथा, महाभारते १२ ।२१० २१ ।“देवर्षिचरितं गार्म्यः कृष्णात्रेयश्चिकित्सितम्
”तुम्बुरुभरतादिः इति तट्टीकायां भरतः
कणादादिः इति त्रिकाण्डशेषः
(महादेवः ।यथा, महाभारते १३ १७ १४४ ।“देवादिदेवो देवर्षिर्देवासुरवरप्रदः
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
देवर्षि
पु०
देव इव ऋषिः देवानामपि ऋषि पूज्यत्वात् ।१ नारदादौ न्यायादिकर्तरि कणादादौ “देवर्षिरचितंगार्ग्य! कृष्णात्रेयचिकित्सितम् न्यायतन्त्राण्य-नेकानि तैस्तैरुक्तानि वादिभिः” भा० शा० २१० अ० “आ-ब्रह्म भुवनात् लोका देवर्षिपितृमानवः तृप्यन्तु पि-तरः सर्वे मातृमातामहादयः” तर्पणमन्त्रः
Capeller
German
देवर्षि
m.
ein göttlicher Rischi.