| YouTube Channel

देवमातृक (devamAtRka)

 
शब्दसागरः
English
देवमातृक
mfn.
 (-कः-का-की-कं) Watered by rain, (corn, land, &c.)
E.
 देव
a cloud, मातृ a mother, and कप् affix
cherished by the clouds as
by a parent.
Yates
English
देव-मातृक (कः-का-कं)
a. Watered by
rain (corn, land, &c.)
Spoken Sanskrit
English
देवमातृक devamAtRka
adj.
 moistened only by rain-water
देवमातृक devamAtRka
adj.
 having the god or clouds as foster-mother
Wilson
English
देवमातृक
mfn.
 (-कः-का-कं) Watered by rain, (corn, land, &c.)
E.
 देव a cloud, मातृ a mother, and कप् affix
cherished by the
clouds as by a parent.
Monier Williams Cologne
English
देव—मातृक
mfn.
 ‘having the god (Indra) or clouds as foster-mother’, moistened only by rain-water (as corn, land),
MBh.
 ii, 211
R.
 ii, 109, 23 (cf. नदी-).
Apte Hindi
Hindi
देवमातृक
वि* देव- मातृक -
"वृष्टि के देवता तथा बादल ही जिसकी प्रतिपालिका माता हो, जिसे केवल वर्षा का जल ही लभ्य हो, जो सिंचाई को छोड़कर केवल वर्षा के जल पर ही निर्भर हो, जो और प्रकार की जलव्यवस्था से वंचित हो"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
देवमातृक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಳೆಯ ನೀರಿನಿಂದ ಬೆಳೆಯಾಗುವ ಭೂಮಿ
निष्पत्तिः - > "कप्"(५-४-१५४)
व्युत्पत्तिः - > देवः पर्जन्यः मातेव यस्य
प्रयोगाः - > "वितन्वति क्षेममदेवमातृकाश्चिराय तस्मिन् कुरवश्चकासति"
उल्लेखाः - > किरा० १-१७
L R Vaidya
English
deva-mAtfka {% a. %} watered by the clouds only, deprived of every other kind of water, depending for its crops on rain and not on irrigation (as a country), (op. to नदीमातृक), अदेवमातृकाः (i.e. नदीमात्रुकाः) चिराय तस्मिन्कुरवश्चकासते Kir.i.17.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
शाद्वलः शादहरिते देशो नद्यम्बुजीवनः ।
स्यान्नदीमातृको देवमातृको वृष्टिजीवनः ॥ ९५५ ॥
-wordlist-
शाद्वल (पुं), शादहरित (पुं), नद्यम्बुजीवन (पुं), नदीमातृक (पुं), देवमातृक (पुं), वृष्टिजीवन (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
देवमातृक
देवमातृक
वृष्टिनिष्पाद्यसस्यस्तु विज्ञेयो देवमातृकः ॥ १६१ ॥
verse 2.1.1.161
page 0021
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: देवमातृकः
Root: देवमातृक
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ वृष्ट्यम्बुभिः_सम्पन्नदेशः
Meaning(s):
⇒ Country depending on rain for water
Shloka(s):
3|1|46|2 ► अन्यत्र राजवान् वृष्टिजीवनो देवमातृकः॥ (भूमिकाण्डः/देशाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|1|46|2 ⇢ देवमातृकः (देवमातृक) (पुं) ⇒ Country depending on rain for water ⇒ वृष्ट्यम्बुभिः_सम्पन्नदेशः
➠ 3|1|46|2 ⇢ देवमातृका (देवमातृक) (स्त्री) ⇒ Country depending on rain for water ⇒ वृष्ट्यम्बुभिः_सम्पन्नदेशः
➠ 3|1|46|2 ⇢ देवमातृकम् (देवमातृक) (नपुं) ⇒ Country depending on rain for water ⇒ वृष्ट्यम्बुभिः_सम्पन्नदेशः
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ भूमिः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
देवमातृकः, त्रि, (देवो वृर्ष्टिर्मातेव शस्योत्पाद-नेन पालकत्वात् जननीव यस्य । कप् ।) वृष्ट्यम्बु-सम्पन्नव्रीहिपालितदेशः । इत्यमरः । २ । १ । १२ ॥
(यथा, महाभारते । २ । ५ । ७८ ।“कच्चिद्राष्ट्रे तडागानि पूर्णानि च बृहन्ति च ।भागशो विनिविष्टानि न कृषिर्देवमातृका ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
देवमातृक
पु०
 देवः मेघवर्षः मातेव पालकत्वात् यस्य कप् ।१ वर्षाम्बुसम्पन्नव्रीहिपालिते देशे अमरः । तदुपल-क्षिते २ कृष्यादौ च “कच्चिद्राष्ट्रे तडागानि पूर्णानि चवृहन्ति च । भागशो विनिविष्टानि न कृषिर्देवमा-तृका” भा० स० ५ अ० ।