| YouTube Channel

देवता (devatA)

 
शब्दसागरः
English
देवता
f.
 (-ता)
1. A god, a deity or divine being.
2. Divinity
see देवत्व.
E.
 देव divine, स्वार्थे तल् affix of the abstract: in the first case, अन्
added
of whom the attribute is divinity.
Capeller Eng
English
1 देव॑ता
f.
 godhead, divinity (abstr. & concr. )
a god or
idol.
2 देव॑ता (instr.
adv.
 ) like a god or among the gods.
Yates
English
देवता (ता) 1.
f.
 A god
divinity.
Spoken Sanskrit
English
देवता - devatA -
f.
 - deity
दैवक - daivaka -
adj.
 - deity
देव - deva -
m.
 - deity
मूर्ति - mUrti -
m.
 - deity
सुपर्वन् - suparvan -
m.
 - deity
सुर - sura -
m.
 - deity
अग्निमुख - agnimukha -
m.
 - deity
अमर - amara -
m.
 - deity
आदितेय - Aditeya -
m.
 - deity
इज्य - ijya -
m.
 - deity
खग - khaga -
m.
 - deity
क्रतुभुज् - kratubhuj -
m.
 - deity
गीर्वाण - gIrvANa -
m.
 - deity
चिरायुस् - cirAyus -
m.
 - deity
जागत - jAgata -
m.
 - deity
ठक्कुर - Thakkura -
m.
 - deity
दिवौकस् - divaukas -
m.
 - deity
देवक - devaka -
m.
 - deity
द्युनिवास - dyunivAsa -
m.
 - deity
द्योषद् - dyoSad -
m.
 - deity
देवता - devatA -
f.
 - Goddess
देवता - devatA -
f.
 - deity
देवता - devatA - adverb - with divinity i.e. with a god or among the gods
देवता - devatA -
f.
 - image of a deity
देवता - devatA -
f.
 - nymph
देवता - devatA -
f.
 - idol
देवता - devatA -
f.
 - divinity
देवता - devatA -
f.
 - god
देवता - devatA -
f.
 - godhead
देवता devatA
f.
 Goddess
गौर gaura
n.
 brilliant Goddess
अरन्यनि aranyani
f.
 Goddess of the forest
Wilson
English
देवता
f.
 (-ता)
1 A god, a deity or divine being.
2 Divinity: see देवत्व.
E.
 देव divine, तल् affix of the abstract: in the first case, अन्
added
of whom the attribute is divinity.
Apte
English
देवता [dēvatā], 1 Divine dignity or power, divinity
शाकल्य तस्य का देवतेत्यमृतमिति होवाच Bṛi.
Up.*
 3.9.1
cf.
 ŚB. on MS.* 1.4.23
6.3.19.
A deity, god
Ku.*
 1.1.
The image of a deity
Ms.*
 4.13.
An idol.
An organ of sense.
Comp.
 -अगारः, -रम्, -आगारः, -रम्, -गृहम्, -स्थानम् a temple. -अधिपः an epithet of Indra. -अनुक्रमणी index of the Vedic deities. -अभ्यर्चनम् worshipping a deity
Ms.*
 2.176. -आत्मन्
a.
 of a divine nature
अस्त्युत्तरस्यां दिशि देवतात्मा
Ku.*
 1.1. -आयतनम्, -आलयः, -वेश्मन्
n.
 a temple or chapel. -दर्शनम् manifestation of a deity
Nṛi. Up. -प्रतिमा the image of a god, an idol
देवताप्रतिमाश्चैव कम्पन्ति च हसन्ति च
Mb.
 * 6. 2.26. -स्नानम् the ablution of an idol.
Apte 1890
English
देवता 1 Divine dignity or power of divinity.
2 A deity, god
Ku. 1. 1.
3 The image of a deity.
4 An idol.
5 An organ of sense.
Comp.
अगारः,
रं,
आगारः,
रं,
गृहं
स्थानं a temple.
अधिपः an epithet of Indra.
अभ्यर्चनं worshipping a deity.
आत्मन् a. of a divine nature. Ku. 1. 1.
आयतनं,
आलयः,
वेश्मन् n. a temple or chapel.
प्रतिमा the image of a god, an idol.
स्नानं the ablution of an idol.
Monier Williams Cologne
English
देव—ता a See देवता.
देव॑ता b
f.
 godhead, divinity (abstr. & concr.),
RV.
AV.
Br.
&c.
image of a deity, idol,
Mn.
 iv, 130
MBh.
Pur.
 (ifc. -क,
Kull.
 viii, 105)
N.
 of the organs of sense (cf. देव),
ŚBr.
 ii, 5, 2, 2
&c.
देव॑ता
ind.
 with divinity i.e. with a god (gods) or among the gods,
RV.
AV.
Macdonell
English
देवता devá-tā, 〈1.〉
f.
 divinity, divine power
🞄deity
sacred image
〈2.〉 in. ad. in the capacity 🞄of a god or gods
among or to the gods.
Benfey
English
देवता देव + ता,
f.
 The state or
nature of a deity, MBh. 13, 308.
2.
A deity, Man. 2, 176.
3. A sacred
image, Man. 4, 130.
--
Comp.
अधि-,
f.
a supreme or tutelary deity, Ragh. 12,
17.
अभीष्ट-, i. e. अभि-इष्ट (vb.
इष्),
f.
 a tutelar deity, Pañc. 208, 14.
कुल-,
f.
 a chief deity, Kumāras. 7, 27.
क्षिति-,
f.
 a Brāhmaṇa, MBh. 13, 6451.
क्षेत्र-,
f.
 the deity of a field, Pañc.
174, 12.
गृह-,
f.
 a household deity,
a Lar, Mṛcch. 8, 22.
पति-,
adj.
f.
ता, worshipping the husband like a
deity.
पर-,
f.
 the supreme deity.
पार्व-,
f.
 a primeval divinity, Man. 3,
192.
यम-,
f.
 the lunar asterism,
Bharaṇī.
योनि-,
f.
 the eleventh lunar
asterism.
वसु-,
f.
 the lunar asterism,
Dhaniṣṭhā.
सौभाग्य-,
f.
 a guardian
deity, Śāk. 44, 3 (Prākṛ.).
स्थलि-,
f.
a deity of a certain locality, Megh. 105.
Hindi
Hindi
देवी
Apte Hindi
Hindi
देवता
स्त्री*
 - देव + तल् + टाप्
"दिव्य प्रतिष्ठा या शक्ति, देवत्व"
देवता
स्त्री*
 - देव + तल् + टाप्
"देव, सुर"
देवता
स्त्री*
 - देव + तल् + टाप्
देव की प्रतिमा
देवता
स्त्री*
 - देव + तल् + टाप्
मूर्ति
देवता
स्त्री*
 - देव + तल् + टाप्
ज्ञान इन्द्रिय
Shabdartha Kaustubha
Kannada
देवता
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೇವತೆ
देवता
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೇವತ್ವ /ದೇವರಾಗಿರುವುದು
निष्पत्तिः - > स्वार्थे "तल्" (५-४-२७)
व्युत्पत्तिः - > देव एव
प्रयोगाः - > "याज्यता यजनकर्मिणोऽत्यजन् द्रव्यजातमपदिस्य देवताम्"
उल्लेखाः - > माघ० १४-२०
देवता
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೇವರ ವಿಗ್ರಹ /ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರತಿಮೆ
प्रयोगाः - > "देवतानां गुरोः राज्ञः स्नातकाचार्ययोस्तथा । नाक्रामेत् कामतश्छायां बभ्रुणो दीक्षितस्य च ॥"
उल्लेखाः - > मनु० ४-१३०
L R Vaidya
English
devatA {% f. %} 1. Divine dignity, divinity
2. a deity, a god, K.S.i.1
3. the image of a deity
4. an organ of sense.
Bopp
Latin
देवता f. (a praec. s. ता) dea. H. 4. 28. N. 12. 74. 75.
Lanman
English
devátā, f. godhead or divinity, both as
abstract and as concrete
devátā, instr.,
with divinity (collective), i. e. among deities,
73^20 [1237.]
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 भगवान्, देवः, देवता, दैवतम्
noun
सदाचरणात् जनेषु देवप्रख्यः पुरुषः।
"मत्कृते महात्मा-गांधीः भगवान् एव अस्ति।"
Synonyms:
 मूर्तिः, अर्चा, देवः, देवता, देवप्रतिकृतिः, प्रतिमा, देवप्रतिमा, देवताप्रतिमा, सुरः
noun
आराध्यस्य पार्थिवं प्रतिरूपम्।
"अद्य मन्दिरे मूर्तिः स्थाप्यते।"
Synonyms:
 देवता
noun
यत्र देवत्वं वर्तते
"महात्मा-गान्धी-महोदयः देवता आसीत्"
Synonyms:
 देवः, देवता, सुरः, अमरः, निर्जरः, त्रिदशः, सुपर्वा, सुमनाः, त्रिदिवेशः, दिवौकाः, आदितायः, दिविषत्, लेखः, अदितिनन्दनः, ऋभुः, अमर्त्यः, अमृतान्धाः, बर्हिर्मुखा, क्रतुभुक्, गीर्वाणः, वृन्दारकः, दनुजारिः, आदित्यः, विबुधः, सुचिरायुः, अस्वप्नः, अनिमिषः, दैत्यारिः, दानवारिः, शौभः, निलिम्पः, स्वाबाभुक्, दनुजद्विट्, द्युषत्, दौषत्, स्वर्गी, स्थिरः, कविः
noun
हिन्दुधर्मानुसारी यः सर्वभूतेभ्यः पूजनीयाः।
"अस्मिन् देवालये नैकाः देवताः सन्ति।"
Sanskrit Tibetan
Tibetan
lha
१) अनिमिष २) अमर ३) त्रिदश ४) दिव् ५) दिव्य ६) देव ७) देवक ८) देवता ९) दैव १०) भट्टारक ११) मरुत् १२) मायु १३) साध्य १४) सुर
lha mo
१) अप्सर २) देवकन्या ३) देवता ४) देवी ५) मातृक ६) सहा ७) सुरवनिता ८) सुरस्त्री
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
स्वर्गस्त्रिविष्टपं द्योदिवौ भुविस्तविषताविषौ नाकः ।
गौस्त्रिदिवमूर्ध्वलोकः सुरालयस्तत्सदस्त्वमराः ॥ ८७ ॥
देवाः सुपर्वसुरनिर्जरदेवतर्भुबर्हिर्मुखानिमिषदैवतनाकिलेखाः ।
वृन्दारकाः सुमनसस्त्रिदशा अमर्त्याः स्वाहास्वधाक्रतुसुधाभुज आदितेयाः ॥ ८८ ॥
गीर्वाणा मरुतोऽस्वप्ना विबुधा दानवारयः ।
-wordlist-
स्वर्ग (पुं), त्रिविष्टप (पुं), द्यो (स्त्री), दिव् (स्त्री), भुवि (स्त्री), तविष (पुं), ताविष (पुं), नाक (पुं), गो (स्त्री), त्रिदिव (क्ली), ऊर्ध्वलोक (पुं), सुरालय (पुं), अमर (पुं), देव (पुं), सुपर्वन् (पुं), सुर (पुं), निर्जर (पुं), देवता (पुं), ऋभु (पुं), बर्हिर्मुख (पुं), अनिमिष (पुं), दैवत (पुं), नाकिन् (पुं), लेख (पुं), वृन्दारक (पुं), सुमनस् (पुं), त्रिदश (पुं), अमर्त्य (पुं), स्वाहाभुज् (पुं), स्वधाभुज् (पुं), क्रतुभुज् (पुं), आदितेय (पुं), गीर्वाण (पुं), मरुत् (पुं), अस्वप्न (पुं), विबुध (पुं), दानवारि (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
आदित्य
आदित्य, त्रिदश, सुर, सुमनस्, स्वर्गौकस्, देवता, गीर्वाण, ऋभु, अमर, मरुत्, वृन्दारक, निर्जर, अस्वप्न, विबुध, त्रिविष्टपसद्, लेख, सुपर्वन्, अमृताशन, अनिमिष, देव, दैवत
आदित्यास्त्रिदशाः सुराः सुमनसः स्वर्गौकसो देवता,
गीर्वाणा ऋभवोऽमराश्च मरुतो वृन्दारका निर्जराः ।
अस्वप्ना विबुधास्त्रिविष्टपसदो लेखाः सुपर्वाण इ-,
त्याख्याता अमृताशना अनिमिषा देवास्तथा दैवतम् ॥ ४ ॥
verse 1.1.1.4
page 0001
विवस्वत्
विवस्वत्, देवता
चण्डालेऽपि दिवाकीर्तिर्विवस्वान् देवतास्वपि ॥ ८१४ ॥
verse 5.1.1.814
page 0094
अमरकोशः
Sanskrit
Word: देवता
Root: देवता
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ act
⇒ deed
⇒ magic
⇒ action
⇒ achievement
⇒ performance
⇒ enchantment
⇒ ill usage or treatment
⇒ kind of female evil spirit or sorceress
⇒ female deity to whom sacrifices are offered for destructive and magical purposes
Shloka(s):
3|3|159|1 ► कृत्या क्रियादेवतयोस्त्रिषु भेद्ये धनादिभिः। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|3|159|1 ⇢ कृत्या (कृत्या) (स्त्री) ⇒ act, deed, magic, action, achievement, performance, enchantment, ill usage or treatment, kind of female evil spirit or sorceress, female deity to whom sacrifices are offered for destructive and magical purposes
Related word(s):
जातिः ➡ देवता
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
देवता,
स्त्री,
 (देव एव । स्वार्थे तल् ।) देवं द्युतिंक्रीडांवा तनोति या । तत्पर्य्यायः । अमरः २निर्ज्जरः ३ देवः ४ त्रिदशः ५ विबुधः ६ सुरः ७सुपर्व्वा ८ सुमनाः ९ त्रिदिवेशः १० दिवौकाः ११आदितेयः १२ दिविषत् १३ लेखः १४ अदिति-नन्दनः १५ आदित्यः १६ ऋभुः १७ अस्वप्नः १८अमर्त्यः १९ अमृतान्धाः २० बर्हिर्मुखः २१क्रतुभुक् २२ गीर्व्वाणः २३ दानवारिः २४वृन्दारकः २५ दैवतम् २६ । इत्यमरः । १ । १ । ९ ॥
स्वाहाभुक् २७ दनुजद्विट् २८ द्युषत् २९ दौषत्३० स्वर्गी ३१ शौभः ३२ निलिम्पः ३३ सुचि-रायुः ३४ स्थिरः ३५ । इति शब्दरत्नावली ॥
तस्याः संख्या त्रयस्त्रिंशत्कोटयः । यथा, --“सदारा विबुधाः सर्व्वे स्वानां स्वानां गणैः सह ।त्रैलोक्ये तत्त्रयस्त्रिंशत्कोटीसंख्या यथा भव ॥
”इति पाद्मोत्तरखण्डम् ॥
*गणदेवता यथा, --“आदित्यास्तुषिता विश्वसाध्याभास्वरमारुताः ।महाराजिकरुद्राश्च वसवो गणदेवताः ॥
आदित्या द्वादश प्रोक्तास्तुषितास्त्रिंशदेव हि ।विश्वेदेवा दश प्रोक्ताः साध्या द्वादश कीर्त्तिताः ॥
आभास्वराश्चतुःषष्टिर्वाताः पञ्चाशदूनकाः ।महाराजिकनामानो द्वे शते विंशतिस्तथा ।रुद्रा एकादश प्रोक्ता वसवोऽष्टौ समीरिताः ॥
”इति शब्दरत्नावली ॥
* ॥
तेषां चत्वारो वर्णा यथा, --“आदित्याः क्षत्त्रियास्तेषां विशश्च मरुतस्तथा ।अश्विनौ च स्मृतौ शूद्रौ तपस्युग्रे समास्थितौ ॥
स्मृतास्त्वाङ्गिरसा देवा ब्राह्मणा इति निश्चयः ।इत्येतत् सर्व्वदेवानां चातुर्व्वर्ण्यं प्रकीर्त्तितम् ॥
”इति महाभारते मोक्षधर्म्मः ॥
* ॥
वैष्णवानां पञ्चदेवता यथा, --“यत्र यत्र सुराः पूज्या गणेशाद्यास्तु कर्म्मिणाम् ।विष्ण्वर्च्चने तत्र तत्र वैष्णवानां हि वैष्णवाः ॥
विश्वक्सेनं ससनकं सनातनमतःपरम् ।सनन्दं सनत्कुमारञ्च पञ्चैवं पूजयेत्ततः ॥
”इति पाद्मे उत्तरखण्डम् ॥
* ॥
देवषट्कं यथा, --“गणेशञ्च दिनेशञ्च वह्निं विष्णुं शिवं शिवाम् ।देवषट्कञ्च संपूज्य नमस्कृत्य विचक्षणः ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्ते प्रकृतिखण्डम् ॥
अपि च ।“आदित्यं गणनाथञ्च देवीं रुद्रं यथाक्रमम् ।नारायणं विशुद्धाख्यमन्ते च कुलदेवताः ॥
”इत्याह्निकतत्त्वम् ॥
* ॥
व्यक्तिविशेषस्य उपास्यदेवता यथा, --“या यस्याभिमता पुंसः सा हि तस्यैव देवता ।किन्तु कार्य्यविशेषेण पूजिता चेष्टदा नृणाम् ॥
विशेषात् सर्व्वदा नायं नियमो ह्यन्यथा नृपाः ।नृपाणां दैवतं विष्णुस्तथैव च पुरन्दरः ॥
विप्राणामग्निरादित्यो ब्रह्मा चैव पिनाकधृक् ।देवानां दैवतं विष्णुर्दानवानां त्रिशूलभृत् ॥
गन्धर्व्वाणां तथा सामो यक्षाणामपि कथ्यते ।विद्याधराणां वाग्देवी साध्यानां भगवान् हरिः ॥
रक्षसां शङ्करो रुद्रः किन्नराणाञ्च पार्व्वती ।ऋषीणां दैवतं ब्रह्मा महादेवश्च शूलभृत् ॥
मनूनां स्यादुमा देवी तथा विष्णुः सभास्करः ।गृहस्थानाञ्च सर्व्वे स्युर्ब्रह्मा वै ब्रह्मचारिणाम् ॥
वैखानसामम्बिका स्याद्यतीनाञ्च महेश्वरः ।भूतानां भगवान् रुद्रः कुष्माण्डानां विनायकः ॥
सर्व्वेषां भगवान् ब्रह्मा देवदेवः प्रजापतिः ।इत्येवं भगवान् ब्रह्मा स्वयं देवोऽभ्यभाषत ॥
”इति कूर्म्मपुराणम् ॥
* ॥
सामान्यदेवघट्टनदिनं यथा, --तत्रोक्तनक्षत्रानि । उत्तरफल्गुन्युत्तराषाढोत्तर-भाद्रपद्रोहिणी चित्रानुराधा मृगशिरो रेवतीपुष्योऽश्विनी हस्ता शतभिषा श्रवणा स्वाती पुन-र्व्वसुर्धनिष्ठा । तत्र तिथयः शुभाः । तत्र चन्द्र-स्तृतीयदशमसप्तमजन्मैकादशस्थः शोभनः ॥
अथसामान्यदेवप्रतिष्ठादिनम् । तत्र मासाः । माघ-फाल्गुनचैत्रवैशाखज्यैष्ठाः हरिशयनात् पूर्व्व-माषाढश्च । तत्र नक्षत्राणि धनिष्ठाशतभिषा-श्लेषामधापुनर्व्वस्वश्विनीभरणीकृत्तिकाविशाखा-भिन्नानि । तत्र तिथयः शुभाः । तत्र लग्नानिवृषमिथुनकन्याधनुर्मीनसंज्ञकानि । तत्र चन्द्रःशोभनः । लग्नापेक्षया बृहस्पतिः केन्द्रस्थःशोभनः लग्नापेक्षया शुक्रस्तृतीयषष्ठैकादशस्थःशोभनः । इति ज्योतिषम् ॥
(देव + भावे तल् । देवत्वम् । यथा, ऋगवेदे ।१० । २४ । ६ ।“मधुमन्मे परायणं मधुमत् पुनरायनम् ।ता नो देवा देवतया युवं मधुमतस्कृतम् ॥
”“हे देवा देवौ द्योतमानौ ता तौ युवं युवांनोऽस्मान् मधुमतः प्रीतियुक्तान् कृतम् कुरुतम् ।केनेति उच्यते । देवतया देवत्वेन अणिमादि-देवतश्वर्य्ययोगेनेत्यर्थः ।” इति तद्भाष्ये सायनः ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
देवता स्त्री देव + स्वार्थे तल् “क्वचित् स्वार्थिका अपि प्रत्ययाःप्रकृतितो लिङ्गवचनान्यतिवर्तन्ते” भाष्योक्तेः पुंस्त्वाति-क्रमेण स्त्रीत्वम् । देवे निर्जरे । देवतात्वञ्च “वेदमेयत्यागो-द्देश्यत्वम् उद्देश्यत्वञ्च तस्येदमित्यारोपज्ञानविषययत्व-मिति” श्राद्धविवेकः । तच्च मन्त्रस्तुत्यत्वं वा । तदुभयं पितॄ-नामप्यस्तीति श्राद्धादौ तेषां देवतात्वम् । मन्त्रेण द्यो-त्यत्वं वा देवतात्वं यथाह ऋग्वेद भाष्योपोद्घाते माधवः“तथा देवनार्थदीव्यतिधातुनिमित्तो देवशब्द इत्येतदाम्ना-यते । “देवनाद्वैदेवोऽभूदिति तद्देवानां देवत्वमिति” । अतोदीव्यतीति देवः मन्त्रेण द्योत्यत इत्यर्थः । “यस्य यस्यतु मन्त्रस्य उद्दिष्टा देवता तु या । तदाकारं भवे-त्तस्य देवत्वं देवतोच्यते” योगियाज्ञ० । वैदिकमन्त्रभेदे देवता-भेदाः सर्वानुक्रमिकायामुक्तास्ततएवावसेयाः । तन्मूलंहेमा० ब्र० ख० उक्तमिह विस्तरभयानोद्धृतम् । मन्त्राणांतज्ज्ञाने फलमज्ञाने निन्दामाह हेमा० ब्र० योगियाज्ञ-“आर्षं छन्दो दैवतञ्च विनियोगस्तथैव च । वेदितव्यंप्रयत्नेन व्राह्मणेन विशेषतः । अविदित्वा तु यः कुर्याद्यजनाध्ययनं जपम् । होममन्तर्जले दानं तस्य चाल्प-फलं भवेत्” । तथा “यो विजानाति मन्त्राणामार्षं छ-न्दश्च दैवतम् । विनियोगं व्राह्मणञ्च मन्त्रार्थं ज्ञानकर्मच । एकैकस्य ऋषेः सोऽपि वन्द्योह्यतिथिवद्भवेत् । देव-तायाश्च सायुज्यं गच्छत्यत्र न संशयः । पूर्वोक्तेन प्र-कारेण ऋष्यादीन् वेत्ति यो द्विजः । अधिकारो भवेत्तस्यरहस्यादिषु कर्मसु” । ब्राह्मणेन मन्त्रेतरवेदभागेनसह वेदितव्यमित्यर्थः उत्तरत्र विनियोगव्राह्मण-योर्ज्ञेयतया निर्देशात् । तन्निरुक्तिरपि तेनैवोत्तरत्रदर्शिता यथा “नैरुक्त्यं यस्य मन्त्रस्य विनियोगप्रयोजनम् । प्रतिष्ठानं स्तुतिश्चैव ब्राह्मणं तदिहोच्यते ।एवं पञ्चविधं योगं जपकाले ह्यनुस्मरेत् । होमे चान्त-र्जले योगे स्वाध्याये यजने तथा” इति । २ प्रदेयद्रव्य-स्याधिपतौ च दानशब्दे ३५१९ पृ० तद्विशेषो दृश्यः ।देवताभेदाश्च निरुक्ते दैवतकाण्डे उक्ता यथा“अग्न्यादिदेवपत्न्यन्तं देवताकाण्डमुच्यते । वाय्वादयोभगान्ताः स्युरन्तरिक्षस्थदेवताः । सूर्य्यादिदेवपत्न्यन्ताद्युस्थाना देवता इति” । त्रयस्त्रिंशत्पतिशब्दे ३३५९ पृ०देवतानां प्राधान्यतस्त्रयस्त्रिं शत्त्वमुक्तं किन्तु स्वस्वगण-पत्नीसहितानां तासां त्रयस्त्रिंशत्कोटिसंख्यात्वं य-थोक्तं पद्मपु० उत्तरख० “सदारा विबुधाः सर्वे स्वानां स्वानांगणैः सह । त्रैलोक्ये ते त्रयस्त्रिंशत्कोटिसंख्यतयाऽ-भवन्” । तेषां गणभेदाश्च गणदेवताशब्दे २५०२ पृ० उक्ताःदृश्याः । तन्मध्येऽधिकारिभेदेन देवताभेदा यथा “यायस्याभिमता पुंसः सा हि तस्यैव देवता । किन्तु कार्यविशेषेण पजिता चेष्टदा नृणाम् । विशेषात् सर्वदा नायंनियमोह्यन्यथा नृप! । नृपाणां दैवतं विष्णुस्तथैव चपुरन्दरः । विप्राणामग्निरादित्यो ब्रह्मा चैव पिनाक-धृक् । देवानां दैवतं विष्णुर्दानवानां त्रिशूलभृत् ।गन्धर्वाणां तथा सोमो यक्षाणामपि कथ्यते । बिद्याध-राणां वाग्देवी साध्यानां भगवान् हरिः । रक्षसांशङ्करो रुद्रः किन्नराणाञ्च पार्वती । ऋषीणां दैवतंव्रह्मा महादेवश्च क्षूलभृत् । मनूनां स्यादुमा देवी तथाविष्णुः समास्करः । गृहस्थानाञ्च सर्वे स्युर्ब्रह्मा वैब्रह्मचारिणाम् । वैखानसस्याम्बिका स्याद् यतीनाञ्ज महे-श्वरः । नतानां भगवान् रुद्रः कुष्माण्डानां विनायकः ।सर्वेषां भगवान् ब्रह्मा देवदेवः प्रजापतिः । इत्येवं भग-वान् व्रह्मा स्वयं देवोऽभ्यभावत” इति कूर्म०
पु०
 । देवानांवर्णभेदा भा० शा० मोक्षधर्मे“आदित्याः क्षत्रियास्तेषां विशश्च मरुतस्तथा । अश्विनौच स्मृतौ शूद्रौ तपस्युग्रे समास्थितौ । स्मृतास्त्वाङ्गिरसा देवा ब्राह्मणा इति निश्चयः । इत्येतत् सर्वदेवानांचातुर्वर्ण्यं प्रकीर्तितम्” । वैष्णवानां गणेशाद्यनन्तरं सन-कादिवैष्णवानां पूज्यत्वेन देवतात्वमुक्तं यथा“यत्र यत्र सुराः पूज्या गणेशाद्यास्तु कर्मिणाम् ।विष्ण्वर्चने तत्र तत्र वैष्णवानां हि वैष्णवाः । विश्वक्सेनं ससनकं सनातनमतःपरम् । सनन्दं सनत्कुमा-रञ्च पञ्चैवं पूजयेत्ततः” पद्म० उत्तरख० । देवषट्कं यथा“गणेशञ्च दिनेशञ्च वह्निं विष्णुं शिवं शिवाम् । देव-षट्कञ्च संपूज्य नमस्कृत्य विचक्षणः” ब्रह्म० वै० प्रकृ० । मास-विशेषे देवतामेदपूजा मन्त्रमहोदधावुक्ता यथा“अन्येष्वप्युपरागार्द्धोदययाम्यायनादिषु । कुर्यादल-भ्ययोगेषु विशेषाद्देवतार्चनम् । यथा यथेष्टदेवेषु नृणांभक्तिः समेधते । प्राप्यते तैरयत्नेन मनोऽभीष्टं तथातथा । शुचौ तत्तदहे कुर्याद्देवप्रस्वपनोत्सवम् । ऊर्जेतथैव देवानामुत्थापनविधिं सुधीः । माघकृष्णचतुर्दश्यांविशेषाच्छिवपूजनम् । आश्विनाद्यनवाहेषु दुर्गा पूज्यायथाविधि । गोपालं पूजयेद्विद्वान्नभःकृष्णाष्टमीदिने ।रामं चैत्रे सिते पक्षे नवम्यामर्चयेत् सुधीः । वैशाखाद्यचतुर्दश्यां नरसिंहं प्रपूजयेत् । यजेच्छुक्लचतुर्थ्यान्तुगणेशं भाद्रमाघयोः । महालक्ष्मीं यजेद्विद्वान् भाद्रकृष्णाष्टमीदिने । माघस्य शुक्लसप्तम्यां विशेषाद्दिनभा-यकम् । या काचित् सप्तमी शुक्ला रविवारयुता यदि ।तस्यां दिनेशं संपूज्य दद्यादर्घ्यं पुरोदितम् । तत्तत्-कल्पोदितानन्यान् देवताप्रीतिवर्द्धनान् । विशेषनिग्र-मान् कृत्वा भजेद्देवमनन्यधीः । आषाढीकार्त्तिकी-मध्ये किञ्चिन्नियममाचरेत् । देवसम्प्रीतये विद्वान् जपपूजादितत्परः । एवं यो भजते विष्णुं रुद्रं दुर्गां गणा-धिपम् । भास्करं श्रद्धया नित्यं स कदाचिन्न सीदति” ।देशनादेशितचतुर्थ्यन्तपदनिर्देश्यत्वं देवतात्वम् अग्मयेस्वाहेत्यादिमन्त्रएव देवतेति मीमांसकाः । तन्मतञ्चपूर्वपक्षविधया शब्दचि० उक्ता दूषितं तच्च अविग्रहशब्दे४५६ पृ० दर्शितम् । देवतानां चैतन्ये विग्रहवत्वे वामन्त्राणामेव देवतात्वं श्राद्धवि० समर्थितं यथा“विग्रहवत्वं चेन्द्रादीनामपि तिर्यगधिकरणे दर्शितं देत-तात्वं हि तथाविधानां नेष्टमिति । नन्विन्द्रादीनां वि-ग्रहवत्त्वे किं प्रमाणम्? अर्थवाद इति चेन्न तस्य सिद्धे-ऽर्थेऽप्रामाण्यात् । कथं वा विग्रहवतामदेवतात्वम्? ऐन्द्रंहविरित्यादौ तद्धितादिभिः प्रकृत्यर्थस्य देवतात्वबोधनात्इन्द्रादिपदानि च सहस्रचक्षुरादिमतीषु व्यक्तिषु मुख्यानिमन्त्रपरत्वे लक्षणाप्रसङ्गात् । उच्यते ऐन्द्रादिपदका-माधिकारिकविधिवाक्यस्थकामिश्रुतिरत्र प्रमाणम् अन्यथास्वर्गिशरोरेऽप्यनाश्वासः स्यात् । यत्राप्यर्थवादादैन्द्रादिपद-प्राप्त्यवगतिः तत्रापि तत्फलपरत्वे रात्रिसत्रन्यायएवप्रमाणं विग्रहवतामिन्द्रादीनां सन्निधानस्य प्रत्यक्षबाधि-तत्वेन तथाविधानां पूज्यत्वासम्भवात् अगत्या तदाकार-तया ध्यातस्य मन्त्रस्य लक्षितस्य देवतात्वमिति रहस्यम् ।इन्द्राकारतया ध्यानादिन्द्रप्रीतिरभ्युपपन्ना । तथा चयोगियाज्ञवल्क्यः “यस्य यस्य तु मन्त्रस्य उद्दिष्टा या चदेवता । तदाकारं भवेत्तस्य देवत्वं देवतोच्यते” इति ।ननु देवानां विग्रहवत्त्वे तेषामेवाराधितानां फलदातृत्वंकुतो न भवेत्? अलमपूर्वकल्पनया । तथा च भविष्यपुराणे“यद्यद्द्रव्यं नरोऽमृष्टमादित्याय प्रयच्छति । तत्तस्य शत-साहस्रमुत्पादयति भास्करः” याज्ञवल्क्यः “आयुः पूजांघनं विद्यां स्वर्गं मोक्षं सुखानि च । प्रयच्छन्ति तथाराज्यं प्रीता नृणां पितामहाः” । तथा च देवताधि-मरणसिद्धान्तविरोधः स्यात् । उच्यते देवानामिन्द्रादीनांपितॄणां वस्वादीनां युगमन्वन्तरादिभेदेन नानात्वावगमात्फलोदयकाले पूर्वस्य च्युताधिकारत्वेन फलदातृत्वा-शक्तेः । अन्यस्य चानाराधितत्वेन फलदातृत्वायोगात्तत्रापूर्वे शब्दशक्तौ वाचकशब्दसद्भावात् सर्वत्रैव तदभि-घानम् अतएव काम्ये कॢप्तशक्तिर्लिङादिर्नित्ये निषेधेचापूर्वमाहेत्युक्तम् । एवञ्चापूर्बानुप्रवेशात् सहकारितयायदि देवतापि फलदात्री न क्वचित् कोऽपि विरोधः” ।
Capeller
German
1. देव॑ता
f.
 Gottheit (abstr. u. concr).
2. देव॑ता Adv. unter o. zu den Göttern,
als Gott.
Grassman
German
1. devátā, f. [v. devá] 1〉 göttliche Würde oder Macht
2〉 Gottesverehrung.
-ām 2〉 {924, 1}.
-ayā 1〉 {850, 6}.
2. devátā [v. devá] 1〉 unter den Göttern {22, 5}
{55, 3}
{100, 15}
{165, 9}
{340, 2}
{445, 7}
{517, 23}
{623, 14}. 2〉 zu den Göttern nach nī {354, 10}
nach dhā {511, 5}
{601, 3}
{875, 2}.
Stchoupak
French
देवता-
f.
 divinité (abstr. et concret)
effigie d'un dieu, idole
-मय- -ई- a. contenant toutes les divinités.
°गृह- nt. temple, chapelle, sanctuaire.
°जित्-
m.
 fils de Sumati.
°प्रतिमा-
f.
 statue, effigie d'un dieu, idole.
°बाध-
m.
 outrage aux divinités.
°मन्दिर- °वेश्मन्- nt. = °गृह-।
°सहायिन्- a. qui n'a pour compagnons que les dieux, seul.
देवतागार- देवतायतन- nt. = °गृह-।
देवतात्मन्- a. ayant une âme divine, de nature divine
m.
n.
 de Śiva.
देवतानुक्रम-
m.
 -णी-
f.
 Index des divinités védiques.
देवताभ्यर्चन- nt. adoration d'une ou des divinités
°पर- a.
qui s'y livre.