दृष्टान्त (dRSTAnta)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 दृष्टान्त m.
  (-न्तः)
	 1. A science,  a Sāstra.
	 2. An example,  an illustration. 
3. Death,  dying.
 E.
  दृष्ट obvious or seen,  and अन्त end.

Capeller Eng

English

 दृष्टान्त a.
  serving for an example or standard
 m.
 
example,  standard,  precedent. 

Yates

English

 दृष्टान्त (न्तः) 1.
m.
  A science
 an
example,  a fable or parable.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

दृष्टान्त 	-	  dRSTAnta 	-	 m.
  	-	 allegory
रूपक 	-	  rUpaka 	-	 n.
  	-	 allegory
उदाहरण 	-	  udAharaNa 	-	 n.
  	-	 allegory
कल्पिता 	-	  kalpitA 	-	 f.
  	-	  kind of allegory

दृष्टान्त 	-	 dRSTAnta 	-	 m.
  	-	  instance
दृष्टान्त 	-	 dRSTAnta 	-	 m.
  	-	  zAstra
दृष्टान्त 	-	 dRSTAnta 	-	 m.
  	-	  exemplification  [ logic,  rhet. ]
दृष्टान्त 	-	 dRSTAnta 	-	 m.
  	-	  paragon
दृष्टान्त 	-	 dRSTAnta 	-	 m.
  	-	  allegory
दृष्टान्त 	-	 dRSTAnta 	-	 m.
  	-	  particular high number
दृष्टान्त 	-	 dRSTAnta 	-	 m.
  	-	  death
दृष्टान्त 	-	 dRSTAnta 	-	 m.
  	-	  standard
दृष्टान्त 	-	 dRSTAnta 	-	 m.
  	-	  end or aim of what is seen
दृष्टान्त 	-	 dRSTAnta 	-	 m.
  	-	  type
दृष्टान्त 	-	 dRSTAnta 	-	 m.
  	-	  example

 
   दृष्टान्त  dRSTAnta m.
   exemplification  [ logic,  rhet. ]  
   उद्देश  uddeza m.
   exemplification      
            

Wilson

English

 दृष्टान्त
m.
  (-न्तः)
1 A science,  a Śāstra.
2 An example,  an illustration. 
3 Death,  dying.
E.
  दृष्ट obvious or seen,  and अन्त end.

Monier Williams Cologne

English

 दृष्टान्त m.
  (n.  only,  R.
  ii,  109,  37) ‘the end or aim of what is seen’,  example,  paragon,  standard,  allegory,  type,  MBh.
  
 R.
  &c.
  

 instance,  exemplification (rhet.)

 a Śāstra,  L.
 

 a partic.  high number,  L.
 

 death,  L.
  (cf.   दिष्ट्°)

Apte Hindi

Hindi

दृष्टान्तः
पुं*
  दृष्ट- अन्तः -
"उदाहरण,  निदर्शन,   दृष्टान्त- कथा"

दृष्टान्तः
पुं*
  दृष्ट- अन्तः -
एक अलंकार जिसमें कोई उचित उदाहरण समझाई जाय

दृष्टान्तः
पुं*
  दृष्ट- अन्तः -
शास्त्र या विज्ञान

दृष्टान्तः
पुं*
  दृष्ट- अन्तः -
मृत्यु

Shabdartha Kaustubha

Kannada

दृष्टान्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉದಾಹರಣೆ /ನಿದರ್ಶನ
व्युत्पत्तिः - > दृष्टोऽन्तो निश्चयो यत्र
प्रयोगाः - > "पूर्णश्चन्द्रोदयाकाङ्क्षी दृष्टान्तोऽत्र महार्णवः"
उल्लेखाः - > माघ० २-३१
दृष्टान्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೃಷ್ಟಾಂತಾಲಂಕಾರ /ಅರ್ಥಾಲಂಕಾರದ ಒಂದು ಭೇದ
प्रयोगाः - > "चेद्बिम्बप्रतिबिम्बत्वं दृष्टान्तस्तदलङ्कृतिः । त्वमेव कीर्तिमान् राजन् विधुरेव हि कान्तिमान् ॥"
उल्लेखाः - > चन्द्रा०
दृष्टान्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಾಸ್ತ್ರ
दृष्टान्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮರಣ /ಸಾವು
विस्तारः - > "दृष्टान्त उदाहृतौ । शास्त्रे च मरणे" - मेदि० ।

L R Vaidya

English

 dfzwa-aMta {% m.n. %} 1. an example,  illustration,  parable
 2. a figure of speech (in rhetoric),  in which a proposition is illustrated by an example
 it is minutely distinguished from उपमा and प्रतिवस्तूपमा
 3. a science
 4. death.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 dṛṣṭānta,  m.,  a high number: Mvy 〔7870〕 (cited from Gv)
 Gv 〔133.13〕 (text corruptly dṛṣṭvānta).

Abhyankara Grammar

English

दृष्टान्त  similar instance, generally quot- ed to explain effectively some rules or conventions laid down
 cf. ननु चायमप्यस्ति दृष्टान्तः समुदाये वाक्यपरिसमाप्ति- रिति । तद्यथा गर्गाः शतं दण्ड्यन्तामिति M.Bh. on P.I. 1. 7.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 दृष्टान्तः,  पुं,
   (दृष्टः अन्तो निश्चयो यस्मिन् ।)उदाहरणम् । (यथा,  माघे । २ । ३१ ।“तृप्तियोगः परेणापि महिम्ना न महात्मनाम् ।पूर्णश्चन्द्रोदयाकाङ्क्षी दृष्टान्तोऽत्र महार्णवः ॥
”)शास्त्रम् । मरणम् । इति मेदिनी । ते,  ११५ ॥
(अलङ्कारविशेषः । यथा,  साहित्यदर्पणे ।१० । ६९८ ।“दृष्टान्तस्तु सधर्म्मस्य वस्तुनः प्रतिविम्बनम् ॥
”सधर्म्मस्येति प्रतिवस्तूपमाव्यवच्छेदः । अयमपिसाधर्म्म्यवैधर्म्याभ्यां द्विधा । क्रमेणोदाहरणंयथा,  --अविदितगुणापि सत्कविभणितिः कर्णेषु वमतिमधुधाराम् ।अनधिगतपरिमलापि हि हरति दृशं मालती-माला ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 दृष्टान्त पु०
  दृष्टोऽन्तः विषयपरिच्छेदोयत्र । गौ० सूत्रोक्तेषुषोडशसु पदार्थेषु मध्ये पदार्थभेदे तल्लक्षणं तत्रोक्तं यथा“लौकिकपरीक्षकाणां यस्मिन्नर्थे बुद्धिसाम्यं स दृष्टान्तः” सू०“लोकसामान्यमनतीता लौकिका नैसर्गिकं वैनयिकं बु-द्ध्यतिशयमप्राप्तास्तद्विपरीताः परीक्षकास्तर्केण प्रमाणैरर्थपरीक्षितुमर्हन्तीति,  यथा यमर्थं लौकिका बुध्यन्ते तथापरीक्षका अपि सोऽर्थो दृष्टान्तः । दृष्टान्तविरोधेन हिप्रतिषेद्धव्या भवन्तीति । दृष्टान्तसमाधिना च स्वपक्षाःस्थापनीया भवन्तीति तदुक्तावयवेषु चोदाहरणायकल्पत इति” वात्स्या० भा० । ३ तत्रोक्तावयवमध्ये उदा-हरणे च तल्लक्षणं तत्रोक्तं तच्च उदाहरणशब्दे ११६४पृ० दर्शितम् अधिकमत्र तत्सूत्रभाष्यं प्रदर्श्यते यथा“साध्यसाधर्म्यात् तद्धर्मभावो दृष्टान्त उदाहरणम्” गौ० सू०“साध्येन साघर्म्यं समानधर्मता साध्यसाधर्म्यात् कारणात्तद्धर्मभावो दृष्टान्त इति तस्य धर्म्मस्तद्धर्म्मः तस्यसाध्यस्य,  साध्यञ्च द्विविधम् धर्म्मिविशिष्टो वा धर्म्मःशब्दस्यानित्यत्वम् । धर्म्मविशिष्टो वा धर्म्मी अनित्यःशब्द इति,  इहोत्तरन्तद्ग्रहणेन गृह्यत इति कस्मात्?पृथग्धर्म्मवचनात् । तस्य धर्म्मस्तद्धर्म्मस्तस्य भावस्त-द्धर्म्मभावः स यस्मिन् दृष्टान्ते वर्त्तते स दृष्टान्तः साध्य-साधर्म्यात् तद्धर्म्मभावो भवति स चोदाहरणमिष्यते तत्रयदुत्पद्यते तदुत्पत्तिधर्म्मकम् यच्च भूत्वा न भवति आत्मानंजहाति निरुध्यत इत्यनित्यम् । एवमुत्पत्तिधर्म्मकत्वंसाधनमनित्यत्वं साध्यं सोऽयमेकस्मिन् द्वयोर्धर्म्मयोःसाध्यसाघनभावः साधर्म्याद्व्यवस्थित उपलभ्यते तं दृष्टान्तेउपलभमानः शब्देऽप्यनुमिनोति शब्दोऽप्युत्पत्तिधर्म-कत्वादनित्यः स्थाल्यादिवदित्युदाह्रियते तेन धर्मयोःसाध्यसाधनभाव इत्युदाहरणम्” भा० “तद्विपर्य्ययाद्वाविपरीतम्” गौ० सू० “दृष्टान्त उदाहरणमिति प्रकृतं,  साध्य-वैधर्म्यात् तद्धर्मभावो दृष्टान्त उदाहरणमिति । अनित्यःशब्द उत्पत्तिधर्मकत्वात् यथा अनुत्पत्तिधर्मकं नित्यमात्मादिसोऽयमात्मादिदृष्टान्तः साध्यवैधर्म्यादनुत्पत्तिधर्मकत्वादत-द्धर्मभावो योऽसौ साध्यस्य धर्मोऽनित्यत्वं स तस्मिन् भव-तीति । अत्रात्मादौ दृष्टान्ते उत्पत्तिधर्मकत्वस्याभावाद-नित्यत्वं न भवतीति उपलभमानः शब्दे विपर्य्य यमनुमि-नोति उत्पत्तिधर्मकत्वस्य भावादनित्यः शब्द इति साध-र्म्योक्तस्य हेतोः साध्यसाधर्म्यात् तद्धर्मभावो दृष्टान्त उदा-हरणम् वैधर्म्योक्तस्य हेतोः साध्यवैधर्म्यादतद्धर्मभावोदृष्टान्त उदाहरणम् । पूर्वस्मिन् दृष्टान्ते यौ तौ धर्मौसाध्यसाधनभूतौ पश्यति साध्येऽपि तयोः साध्यसाधन-भावमनुमिनोति । उत्तरस्मिन् दृष्टान्ते ययोर्धर्मयोरे-कस्याभावादितरस्याभावं पश्यति तयोरेकस्याभावादितर-स्याभावं साध्ये अनुमिनोतीति,  तदेतद्धेत्वाभासेषु नसम्भवतीत्यहेतवी हेत्वाभासाः तदिदं हेतूदाहरणयोःसाधर्म्यं परमसूक्ष्मं दुःखबोधं पण्डितैरुपवेदनीयमिति”भाष्यम् । अन्यत्र च “वादिप्रतिवादिनोः संप्रतिपत्ति-विषयोऽर्थो दृष्टान्तः । यथा पर्वतो वह्निमान् धूमात्महानसवदित्यादौ महानसो दृष्टान्तः । स द्विविधःसाधर्म्यदृष्टान्तः वैधर्म्यदृष्टान्तः । आद्यः पर्वते वह्निसा-धने धूमवत्त्वस्य हेतोर्महानसः । द्वितीयः तत्रैव धूम-वत्त्वस्य हेतोर्महाह्रदः । ३ अर्थालङ्कारभेदे अलङ्का-रशब्दे ३८८ पृ० दृश्यम् “दृष्टान्तोऽत्र महार्णवः” माघः४ शास्त्रे ५ मरणे च मेदि०

Capeller

German

 दृष्टान्त als Muster dienend
 m.
  Muster, 
Beispiel.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.