| YouTube Channel

दृतिः (dRtiH)

 
Apte
English
दृतिः [dṛtiḥ],
m.
 ,
f.
 [दॄ-विदारणे तिकित् ह्रस्वश्च]
A leathern bag for holding water
&c.
इन्द्रियाणां तु सर्वेषां यद्येकं क्षरती- न्द्रियम् । तेनास्य क्षरति प्रज्ञा दृतेः पादादिवोदकम् ॥
Ms.*
 2.99
Y.*
 3.268.
A fish.
A skin, hide.
A pair of bellows
हृतय इव श्वसन्ति
Bhāg.*
 1.87.17.
Ved.
 A cloud.
A dewlap (of cow or bull)
सवत्सां पीवरीं दत्वा दृतिकण्ठामलंकृताम्
Mb.
 * 13.79.18.
A syringe
ता देवरानुत सखीन्सिषिचुर्दृतीभिः क्लिन्नाम्बरा विवृतगात्रकुचोरुमध्याः
Bhāg.*
 1.75.17.
Comp.
 -हरिः a dog. -हारः a water carrier.
Apte 1890
English
दृतिः m. f. [वॄ-विदारणे तिकित् ह्रस्वश्च] 1 A leathern bag for holding water &c.
Ms. 2. 99
Y. 3. 268.
2 A fish.
3 A skin, hide.
4 A pair of bellows.
5 Ved. A cloud.
6 A bull's dewlap.
Comp.
हरिः a dog.
हारः a watercarrier.
Chandas
Sanskrit
सम-वृत्तम्,
अक्षराणि-
 28,
पादेऽक्षराणि-
 7
मात्राः - 9
सङ्ख्याजातिः - उष्णिक्
मात्रा-विन्यासः
द द द द द दा दा
लक्षण-मूलम् - आनन्दमिश्र-जालक्षेत्रम्
Apte Hindi
Hindi
दृतिः
पुं*
 - "दृ + ति, ह्रस्वः"
मशक
दृतिः
पुं*
 "दृ + ति, ह्रस्वः"
मछली
दृतिः
पुं*
 - "दृ + ति, ह्रस्वः"
"खाल, चमड़ा"
दृतिः
पुं*
 - "दृ + ति, ह्रस्वः"
धौंकनी
दृतिः
"पुं* ,
स्त्री*
 " - " दृ+क्तिन्, ह्रस्वः"
पिचकारी या नल
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 चर्म, दृतिः, पशुत्वक्, पशुचर्म, कृत्तिः, अजिनम्, वर्धम्, शिपि
noun
मृतानाम् अश्वादीनां पशूनां चर्म यत् पादुकादिनिर्माणे चर्मकारेण उपयुज्यते।
"अस्य पशुत्वङ्मयस्य स्यूतस्य चर्म बहूमुल्यम् अस्ति।"
Synonyms:
 करकपात्रिका, दृतिः
noun
जलेन आपूर्यमाणा चर्मणः बृहत् पात्रिका।
"पथिकः करकपात्रिकायां जलं स्थापयति।"
Synonyms:
 मेघः, अभ्रमम्, वारिवाहः, स्तनयित्नुः, बलाबकः, धाराधरः, जलधरः, तडित्वान्, वारिदः, अम्बुभृत्, घनः, जीमूतः, मुदिरः, जलमुक्, धूमयोनिः, अभ्रम्, पयोधरः, अम्भोधरः, व्योमधूमः, घनाघनः, वायुदारुः, नभश्चरः, कन्धरः, कन्धः, नीरदः, गगनध्वजः, वारिसुक्, वार्मुक्, वनसुक्, अब्दः, पर्जन्यः, नभोगजः, मदयित्नुः, कदः, कन्दः, गवेडुः, गदामरः, खतमालः, वातरथः, श्नेतनीलः, नागः, जलकरङ्कः, पेचकः, भेकः, दर्दुरः, अम्बुदः, तोयदः, अम्बुवाबः, पाथोदः, गदाम्बरः, गाडवः, वारिमसिः, अद्रिः, ग्रावा, गोत्रः, बलः, अश्नः, पुरुभोजाः, वलिशानः, अश्मा, पर्वतः, गिरिः, व्रजः, चरुः, वराहः, शम्बरः, रौहिणः, रैवतः, फलिगः, उपरः, उपलः, चमसः, अर्हिः, दृतिः, ओदनः, वृषन्धिः, वृत्रः, असुरः, कोशः
noun
पृथ्वीस्थ-जलम् यद् सूर्यस्य आतपेन बाष्परुपं भूत्वा आकाशे तिष्ठति जलं सिञ्चति च।
"कालिदासेन मेघः दूतः अस्ति इति कल्पना कृता"
Synonyms:
 दृतिः
noun
एकः पुरुषः ।
"दृतेः उल्लेखः ताण्ड्यब्राह्मणे वर्तते"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
दृतिः,
पुं,
 (दृणातीति । द विदारे + “दृणाते-र्हस्वश्च ।” उणां । ४ । १८३ । इति तिः ह्रस्वश्च ।)चर्म्मपुटकः । अस्य पर्य्यायः । स्वल्लः २ । इतिहेमचन्द्रः । ४ । ९१ ॥
(यथा, मनुः । २ । ९९ ।“इन्द्रियाणान्तु सर्व्वेषां यद्येकं क्षरतीन्द्रियम् ।तेनास्य क्षरति प्रज्ञा दृतेः पात्रादिवोदकम् ॥
”)मत्स्यः । इति मेदिनी । ते, २६ ॥
(गलकम्बलः ।यथा, महाभारते । १३ । ७९ । १८ ।“सवतसां पीवरीं दत्त्वा दृतिकण्ठामलङ्कृताम् ।वैश्वदेवमसंवाधं स्थानं श्रेष्ठं प्रपद्यते ॥
”“दृतिकण्ठां प्रलम्बगलकम्बलाम् ।” इति तट्टी-कायां नीलकण्ठः ॥
मेघः । इति निघण्टुः । १ । १० ॥
यथा, ऋग्वेदे । ७ । १०३ । २ ।“दिव्या आपो अभि यदेनमायन्दृतिं न शुष्कं सरसी शयानम् ॥
”)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“दृङ् आदरे”@} 2 प्रायेणायमाङ्पूर्वकः।
‘दरेद् दृणाति द्रियते क्रमाद् भीदारणादरे।’ 3 इति देवः।
4 दारकः-रिका, दारकः-रिका 5 दिदरिषकः-षिका, 6 देद्रीयकः-यिका
आदर्ता-दर्त्री, दारयिता-त्री, दिदरिषिता-त्री, देद्रीयिता-त्री
-- दारयन्-न्ती, दारयिष्यन्-न्ती-ती
-- 7 आद्रियमाणः, दारयमाणः, दिदरिषमाणः, देद्रीयमाणः
8 आदरिष्यमाणः, दारयिष्यमाणः, दिदरिषमाणः, देद्रीयिष्यमाणः
9 आदृत्-आदृतौ-आदृतः
-- -- -- आदृतम्-आदृतः-आदृतवात्, दारितः, दिदरिषितः, देद्रीयितः-तवान्
दरः, 10 आदरी, 11 दारः, दिदरिषुः, देद्रियः
आदर्तव्यम्, दारयितव्यम् दिदरिषितव्यम्, देद्रीयितव्यम्
आदरणीयम्, दारणीयम्, दिदरिषणीयम्, देद्रीयणीयम्
12 आदृत्यः, 13 दार्यम्, दिदरिष्यम्, देद्रीय्यम्
ईषद्दरः-दुर्दरः-सुदरः
-- -- द्रियमाणः, दार्यमाणः दिदरिष्यमाणः देद्रीय्यमाणः
14 आदरः, 15 दारः, दिदरिषः देद्रीयः
आदर्तुम्, दारयितुम्, दिदरिषितुम्, देद्रीयितुम्
आदृतिः, 16 दृतिः, दारणा, दिदरिषा, देद्रीया
17 दरणम्, दारणम्, दिदरिषणम्, देद्रीयणम्
दृत्वा, दारयित्वा, दिदरिषित्वा, देद्रीयित्वा
आदृत्य, आदार्यं आदिदरिष्य, आदेद्रीय्य
दारम् २, दृत्वा २, दारम् २, दारयित्वा २, दिदरिषम् २, दिदरिषित्वा २, देद्रीयम् २
देद्रीयित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (८५७)
02
=>
 (६-तुदादिः-१४११। सक। अनि। आत्म। किरादिः)
03
=>
 (श्लो। ३६)
04
=>
 [पृष्ठम्०७६१+ २६]
05
=>
 [[१। ‘किरश्च पञ्चभ्यः’ (७-२-७५) इति सनि इडागमः। द्वित्वादिकम्। एवं सन्नन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
06
=>
 [[२। ‘रीङ् ऋतः’ (७-४-२७) इति यङन्ते रीङागमः। एवं यङन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
07
=>
 [[३। ‘तुदादिभ्यः--’ (३-१-७७) इति शप्रत्यये, ‘रिङ् शयग्लिङ्क्षु’ (७-४-२८) इति रिङादेशे, इयङादेशे च रूपम्।]]
08
=>
 [[४। ‘ऋद्धनोः स्ये’ (७-२-७०) इति स्यप्रत्ययस्येडागमः।]]
09
=>
 [[५। क्विपि, तुगागमे रूपम्। एवं ल्यप्यपि तुगागमो ज्ञेयः।]]
10
=>
 [[६। तच्छीलादिषु कर्तृषु ‘जिदृक्षि--’ (३-२-१५७) इत्यादिना इनिप्रत्यये रूपमेवम्।]]
11
=>
 [[आ। ‘शैले विश्रयिणं क्षिप्रमनादरिणमभ्यमी।’ भ। का। ७। २०।]]
12
=>
 [[७। ‘एतिस्तुशास्वृदृजुषः--’ (३-१-१०९) इति क्यपि, तुगागमे च रूपम्।]]
13
=>
 [[B। ‘आदृत्यस्तेन वृत्येन स्तुत्यो जुष्येण संगतः।’ भ। का। ६। ५६।]]
14
=>
 [[८। ‘ग्रहवृदृनिश्चिगमश्च’ (३-३-५८) इति घञपवादोऽप् प्रस्ययः।]]
15
=>
 [[C। ‘आदरेण गमं चक्रुर्विषमेष्वप्यसंघसाः।’ भ। का। ७। ५६।]]
16
=>
 [[९। ‘क्तिच्क्तौ च संज्ञायाम्’ (३-३-१७४) इति संज्ञायां क्तिच्। दृतिः = चर्मनिर्मित- भस्त्रिका।]]
17
=>
 [पृष्ठम्०७६२+ २६]