| YouTube Channel

दृढः (dRDhaH)

 
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
दृढः, त्रि, (दृह + क्तः । निपातनात् साधुः ।)स्थूलः । अतिशयः । प्रगाढः । (यथा, देवी-भागवते । १ । ६ । ३१ ।“तदाकाशे श्रुतं ताभ्यां वाग्वीजं सुमनोहरम् ।गृहीतञ्च ततस्ताभ्यां तस्याभ्यासो दृढः कृतः ॥
”)बलवान् । इति मेदिनी । ढे, २ ॥
कठिनः ।इत्यमरः । ३ । ३ । ४४ ॥
दृढः,
पुं,
 रूपकभेदः । यथा, --“दृढः प्रौढोऽथ खचरो विभवश्चतुरक्रमः ।निशारुकः प्रतितालः कथिताः सप्त रूपकाः ॥
”तल्लक्षणं यथा, --“दृढाख्यः स्याल्लघुद्बन्द्बं ताले च हंसलीलके ।चतुर्द्दशाक्षरैर्युक्तः शृङ्गारे परिकीर्त्तितः ॥
”इति सङ्गीतदामोदरः ॥
(त्रयोदशमनो रौच्यस्य पुत्त्रविशेषः । यथा, हरि-वंशे । ७ । ८३ ।“सुनेत्रः क्षत्त्रवृद्धिश्च सुतपा निर्भयो दृढः ।रौच्यस्यैते मनोः पुत्त्रा अन्तरे तु त्रयोदशे ॥
”)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“दृह वृद्धौ”@} 2 दर्हकः-र्हिका, दर्हकः-र्हिका, दिदर्हिषकः-षिका, 3 दरीदृहकः-हिका
दर्हिता-त्री, दर्हयिता-त्री, दिदर्हिषिता-त्री, दरीदृहिता-त्री
दर्हन्-न्ती, दर्हयन्-न्ती, दिदर्हिषन्-न्ती
-- दर्हिष्यन्-न्ती-ती, दर्हयिष्यन्-न्ती-ती, दिदर्हिषिष्यन्-न्ती-ती
-- -- दर्हयमाणः, दर्हयिष्यमाणः, -- दरीदृह्यमाणः, दरीदृहिष्यमाणः
4 प्रदृक्-प्रदृग्-प्रदृहौ-प्रदृहः
-- -- -- दृहितम्-तः-तवान्, 5 दृढः, दर्हितः, दिदर्हिषितः, दरीदृहितः-तवान्
दृहः, संदर्ही, दर्हः, दिदर्हिषुः, दरीदर्हः
दर्हितव्यम्, दर्हयितव्यम्, दिदर्हिषितव्यम्, दरीदृहितव्यम्
दर्हणीयम्, दर्हणीयम्, दिदर्हिषणीयम्, दरीदृहणीयम्
6 दृह्यम्, दर्ह्यम्, दिदर्हिष्यम्, दरीदृह्यम्
7 ईषद्दर्हः-दुर्दर्हः-सुदर्हः
-- -- -- दृह्यमाणः, दर्ह्यमाणः, दिदर्हिष्यमाणः, दरीदृह्यमाणः
दर्हः, दर्हः, दिदर्हिषः, दरीदृहः
दर्हितुम्, दर्हयितुम्, दिदर्हिषितुम्, दरीदृहितुम्
8 दृग्धिः, दर्हणा, दिदर्हिषा, दरीदृहा
दर्हणम्, दर्हणम्, दिदर्हिषणम्, दरीदृहणम्
दर्हित्वा, दर्हयित्वा, दिदर्हिषित्वा, दरीदृहित्वा
प्रदृह्य, प्रदर्ह्य, प्रदिदर्हिष्य, प्रदरीदृह्य
दर्हम् २, दर्हित्वा २, दर्हम् २, दर्हयित्वा २, दिदर्हिषम् २, दिदर्हिषित्वा २, दरीदृहम् २
दरीदृहित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (८६६)
02
=>
 (१-भ्वादिः-७३३। अक। सेट्। पर।)
03
=>
 [[३। यङन्तात् ण्वुलि, ‘रीगृदुपधस्य च’ (७-४-९०) इति रीगागमः। एवं यङन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
04
=>
 [[४। क्विपि, ‘दादेर्धातोर्घः’ (८-२-३२) इति घत्वे, जश्त्वचर्त्वयो रूपम्।]]
05
=>
 [[५। ‘दृढः स्थूलबलयोः’ (७-२-२०) इति, निष्ठायामिडभावहकारलोपढत्वानां निपातनात् स्थूले बले च वाच्ये रूपसिद्धिः। एतच्च ‘दृहिः प्रकृत्यन्तरमस्ति’ इति भाष्यकारवचनात् (१-१-४) ज्ञायते। वार्तिककारमते तु दृहि इति इदितो धातोरेवैतन्निपातनम्, न त्वस्येति ज्ञायते।]]
06
=>
 [[६। ‘ऋदुपधाच्च--’ (३-१-११०) इति क्यप्।]]
07
=>
 [पृष्ठम्०७६८+ २५]
08
=>
 [[१। क्तिनि, घत्वधत्वयो रूपम्।]]