| YouTube Channel

दूषिका (dUSikA)

 
शब्दसागरः
English
दूषिका
f.
 (-का)
1. The rheum of the eyes.
2. A pencil or painting
brush.
E.
 दूष् to make bad, (the eyes, &c.) affix ण्वुल्, or स्वार्थे क वा,
fem. form
also दूषी, दूषि and दूषीका ।
Yates
English
दूषिका (का) 1.
f.
 Idem
a painting brush.
Wilson
English
दूषिका
f.
 (-का)
1 The rheum of the eyes.
2 A pencil or painting brush.
E.
 दूष to make bad, (the eyes, &c.) affix ण्वुल्, fem. form
also
दूषी, दूषि, and दूषीका.
Apte
English
दूषिका [dūṣikā], 1 A pencil, paint-brush.
A kind of rice.
Rheum of the eyes [one of the 12 impurities (मल) of man]
Ms.*
 5.135.
Apte 1890
English
दूषिका 1 A pencil, paint-brush.
2 A kind of rice.
3 Rheum of the eyes.
Monier Williams Cologne
English
दूषिका
f.
 impurity or impure secretion of the eyes,
Mn.
Suśr.
a kind of rice,
Suśr.
Apte Hindi
Hindi
दूषिका
स्त्री*
 - दूषि + कन् + टाप्
"लेखनी, चित्रकार की कूँची"
दूषिका
स्त्री*
 - दूषि + कन् + टाप्
एक प्रकार का चावल
दूषिका
स्त्री*
 - दूषि + कन् + टाप्
"ढीढ, आँखों का कीचड़"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
दूषिका
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನೇತ್ರಮಲ /ಕಣ್ಣಿನೊಳಗಿನ ಕೊಳೆ
निष्पत्तिः - > दूषि - स्वार्थे "कन्"
विस्तारः - > "दूषिका नेत्रयोर्मलम्" -अम० ।
दूषिका
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಣ್ಣ ಹಾಕುವ ಕುಂಚ /ತೂಲಿಕೆ
दूषिका
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೂಷಿಸುವ ಹೆಂಗಸು
L R Vaidya
English
dUzaka {% a. (f. षिका) %} 1. Corrupting, polluting, spoiling
2. violating, dishonouring, seducing
3. offending, trespassing
4. disfiguring
5. sinful, wicked (as an action).
dUzikA {% f. %} 1. A pencil, a paintbrush
2. a kind of rice.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
°दूषिका ? Vaij. 86, 47. 2. दूष्य 1. b) Gewand, Divyāvad. 297, 23
614, 17. देव° Hem. Par. 2, 147
Uttamac. 136.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
कण्डरा तु महास्नायुर्मलं किट्टं तदक्षिजम् ॥ ६३१ ॥
दूषीका दूषिका जैह्वं कुलुकं पिप्पिका पुनः ।
दन्त्यं कार्णं तु पिञ्जूषः शिङ्घाणो घ्राणसंभवम् ॥ ६३२ ॥
-wordlist-
कण्डरा (स्त्री), महास्नायु (स्त्री), मल (क्ली), किट्ट (क्ली), अक्षिमल (क्ली), दूषीका (स्त्री), दूषिका (स्त्री), जैह्वमल (क्ली), कुलुक (क्ली), पिप्पिका (स्त्री), दन्त्यमल (क्ली), कार्णमल (क्ली), पिञ्जूष (पुं), शिङ्घाण (पुं), घ्राणमल (क्ली)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
दूषिका,
स्त्री,
 (दूषि + स्वार्थे कन् । टाप् । यद्बा, दूषि + ण्वुल् + टाप् अत इत्वञ्च ।) नेत्रमलम् ।इत्यमरः । २ । ६ । ६७ ॥
पिचुटि इति भाषा ॥
तत्पर्य्यायः । पिञ्चोडकम् २ दूषिः ३ दूषी ४ ।इत्यमरटीकायां भरतः ॥
दूषीका ५ पिञ्जेटः ६पिज्जटः ७ । इति शब्दरत्नावली ॥
(यथा, मनौ । ५ । १३५ ।“वसाशुक्रमसृङ्मज्जामूत्रविट्घ्राणकर्णविट् ।श्लेषाश्रुदूषिकास्वेदो द्वादशैते नृणां मलाः ॥
”)तूलिका । इति मेदिनी । के, १०५ ॥
(दूषण-कर्त्री स्त्री । यथा, महाभारते । १२ । ३५ । ३० ।“स्त्रियास्तथापचारिण्या निष्कृतिः स्याद-दूषिका ।अपि सा पूयते तेन न तु भर्त्ता प्रदुष्यति ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
दूषिका स्त्री दूषि + स्वार्थे क ण्वुल् वा । १ नेत्रमले (पिँचुटि)२ तूलिकायां मेदि० । ३ दूषणकर्त्त्र्यां स्त्रियाञ्च । दूषी +स्वार्थे क वा न ह्रस्वः । तत्रार्थे “वयसा प्रष्वा अश्रु-भिर्ह्रादिनीर्दूषीकाभिः” । यजु० २५ । ९ “शाल्मलीकण्टकप्रख्याः कफमारुतशोणितैः । जायन्ते पिडकायूनां वक्त्रे या मुखदूषिका” सुश्रुतः “स्त्रियास्तथाऽपचा-रिण्या निष्कृतिः स्याददूषिका” भा० शा० ३४ अ० पुंसितु ण्वुलि दूषक इत्येव । “नह्यहं प्रकृतिद्वषी नाहंप्रकृतिदूषकः” हरिबं० १८९ अ०