दूत (dUta)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 दूत mfn.
   (-तः-ता-तं) Sent,  despatched.
	 m.
  (-तः)
	 1. A messenger or envoy, 
a news-carrier.
	 2. An ambassador.
	 f.
  (-तिः-ती) A female messenger, 
a confidante,  a procuress,  a go-between.  &c.
 E.
  दु to go,  Unadi affix
क्त,  and the vowel made long
 or दू to suffer,  affix क्त fem.  affix क्तिन्
or क्तिच् and optionally ङीप् ।

Capeller Eng

English

 दूत॑ m.
  messenger,  ambassador,  envoy,  go-between
 f.
  ई
(also दूति) esp.
    confidante,  procuress. 

Yates

English

 दूत (तः) 1.
m.
  A messenger,  envoy.
f.
  (तिः-ती) A confidante.
a. Sent.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

दूत 	-	 dUta 	-	 m.
  	-	 angel
दूत 	-	 dUta 	-	 m.
  	-	  ambassador
दूत 	-	 dUta 	-	 m.
  	-	  messenger
दूत 	-	 dUta 	-	 m.
  	-	  negotiator
दूत 	-	 dUta 	-	 m.
  	-	  emissary
दूत 	-	 dUta 	-	 m.
  	-	  envoy
वाणिज्य-दूत 	-	  vANijya-dUta 	-	 m.
  	-	  consul

दूत 	-	 dUta 	-	 m.
  	-	 angel
कालदूत 	-	  kAladUta 	-	 m.
  	-	 angel
ईश्वरप्रेष्य 	-	  IzvarapreSya 	-	 m.
  	-	 angel
स्वर्गदूत 	-	  svargadUta 	-	 m.
  	-	 angel
दिव्य 	-	  divya 	-	 adj.
  	-	 angelic
कालदूत 	-	  kAladUta 	-	 m.
  	-	 angel of death

Wilson

English

 दूत
mfn.
   (-तः-ता-तं) Sent,  despatched.
m.
  (-तः)
1 A messenger or envoy,  a news-carrier.
2 An ambassador.
f.
  (-तिः-ती) A female messenger,  a confidante,  a
procuress,  a go-between,  &c.
E.
  दु to go,  Uṇādi affix क्त,  and the vowel made long
 or दू to
suffer,  affix क्त,  fem.  affix क्तिन् or क्तिच्,  and optionally ङीप्.

Apte

English

दूतः [dūtḥ] दूतकः [dūtakḥ],  दूतकः [cf.   Uṇ.*
  3.9]

A messenger
 अर्था- नर्थान्तरे बुद्धिर्निश्चितापि न शोभते । घातयन्ति हि कार्याणि दूताः पण्डितमानिनः ॥ Rām.*
  5.3.38.

An envoy,  an ambassador
 Chāṇ.16. दूतयति Denom.  To send as a messenger
 अधिस्त्रि तं दूतयताम् N.*
  9.22. Comp.
   -मुख a.
  speaking by an ambassador
 Śi.*
  2.82. -संपातः,  -संप्रेषणम् Sending a messenger
 स दारकस्य कारणाद् दूतसंपातं करोति Svapna. 1
 Ms.*
  7.153.

Apte 1890

English

 दूतः,  
दूतकः [cf. Uṇ. 3. 90] A messenger,  an envoy,  an ambassador
 Chāṇ. 106. 
Comp. 
मुख a. speaking by an ambassador. 

Monier Williams Cologne

English

 दूत॑ m.
  (prob. fr.
  √ 1. दु
 cf.
   दूर॑) a messenger,  envoy,  ambassador,  negotiator,  RV.
  
 AV.
  
 ŚBr.
  
 MBh.
   &c.
   (°तय Nom.
   P.
  °यति,  to employ as m° or a°,  Naiṣ.)

Monier Williams 1872

English

 दूत। See p. 426,  col. 2.

 दूत दूत,  अस्,  m. (probably fr. rt. 1. दु,  to go
cf. दूर),  a messenger,  carrier of intelligence,  envoy, 
ambassador,  go-between,  negotiator,  cf. अग्नि-द्°,  त्वा-
द्°,  यम-द्°
 (ई or दूति,  इस्),  f. a female messenger, 
confidante,  procuress,  go-between,  &c. [cf. काम-द्°]
a kind of bird
 [cf. सारिका।]
—दूत-कर्मन्,  अ,  n.
business or duty of a messenger.
—दूत-घ्नी,  f. ‘the
killer of messengers, ’ a plant resembling the Kadamba, 
= कदम्ब-पुष्पी.
—दूत-त्व,  अम्,  n. the office
of an ambassador,  condition of an envoy.
—दूत-
मुख,  अस्,  ई,  अम्,  ‘having an ambassador as mouth, ’
speaking by an ambassador.
—दूत-मोचन,  अम्, 
n. ‘the liberating of a messenger, ’ N. of the fifty-
sixth chapter of the Krīḍā-khaṇḍa or second part of
the Gaṇeśa-Purāṇa.
—दूत-लक्षण,  अम्,  n. ‘the
characteristic mark of a messenger, ’ N. of a chapter of
the Purāṇa-sarva-sva.
—दूताङ्गद (°त-अङ्°),  अम्, 
n. ‘Aṅgada as messenger, ’ N. of a play.
—दूती-त्व, 
अम्,  n. the office of a confidante,  condition or func-
tion of a procuress.
—दूती-लक्षण,  अम्,  n. ‘the
characteristic of go-betweens, ’ N. of a chapter of
the Purāṇa-sarva-sva.
—दूत्य्-उपहास,  अस्,  m. ‘the
joking of go-betweens, ’ N. of the 109th chapter of
the Śārṅgadhara-paddhati.

Macdonell

English

 दूत dū-tá,  m.
  messenger,  envoy: -ka,  m.
  id.
 🞄-karman,  n.
  condition or function of a messenger 🞄or envoy
 -tva,  n.
  office of a messenger 🞄or envoy
 -mukha,  a.
  having messengers 🞄as his mouthpiece.

Benfey

English

 दूत दूत, 
 I. m.
  A messenger,  an
envoy,  Man.  3,  163.
 -- Comp.
 
मेघ-, 
The Cloud-messenger,  a poem by Kāli-
dāsa.
 II. f.
  ति and ति।
 1. A female
messenger,  Nal. 21,  35.
 2. A procuress, 
Lass. 8,  17
 Vikr. d. 88.
 -- Comp.
 
प्रश्न-दूती,  f.
  a riddle.

Hindi

दूत

Apte Hindi

Hindi

दूतः
पुं*
  - "दु + क्त,   दीर्घश्च"
"सन्देशहर,   संदेशवाहक,   राजदूत"

दूत
वि* - "दू +  क्त,   नत्वम्"
"पीडित,   कष्टग्रस्त"

दूतः
पुं*
  - "दु+क्त,  दीर्घः"
हरकारा

दूतः
पुं*
  - "दु+क्त,  दीर्घः"
"एलची,  राजदूत"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

दूत
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ಒಯ್ಯುವವನು /ವಾರ್ತಾವಾಹಕ /ರಾಯಭಾರಿ
निष्पत्तिः - > दु (गतौ) - "क्तः" (उ० ३-९०) । दीर्घश्च ।
दूत
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೇವಕ /ಆಳು
प्रयोगाः - > "तत्कृतानुग्रहापेक्षी तं मुहुर्दूतहारितैः"
उल्लेखाः - > कुमा० २-३९

L R Vaidya

English

 dUta {% m. %} A messenger,  an envoy,  a negotiator,  Chāṇakya.106.

Bopp

Latin

 दूत m. (r. दू s. त) nuntius. N. 2. 31.

Indian Epigraphical Glossary

English

 Dūta (IE 8-3
 EI 23,  30
 CII 1
 HD),  a messenger or
envoy. See Viṣṇudharmottara,  II. 24. 13-14,  28
 CII,  Vol. I, 
p. 67.
(EI 23
 CII 3,  4),  an occasional substitute for Dūtaka, 
the executor of a grant.

Lanman

English

 dūtá,  m. messenger
 ambassador,  envoy.
[√2dū,  1176a.]

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 दूत 1. auf ein n. bezogen auch n.,  Kauṣ. Up. 2,  1.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

mngags pa
दूत

mngags pa can
दूत

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
सत्त्रिणि स्याद्गृहपतिर्दूतः संदेशहारकः ॥ ७३४ ॥
-wordlist-
 
सत्त्रिन् (पुं),  गृहपति (पुं),  दूत (पुं),  सन्देशहारक (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

दूत
दूत,  अक्षवती
कितवः स्याद्द्यूतकारो द्यूतमक्षवती भवेत् ।
verse 2.1.1.388
page 0045

Vedic Reference

English

 Dūta,  ‘messenger’ or envoy, ' is found several times in the
Rigveda^1 and later, ^2 used metaphorically. The Sūta seems to
have performed the duties later assigned to the Dūta.
1) iii. 3,  2
 vi. 8,  4
 vii. 3,  3
 x. 14, 
12.
2) Av. viii. 8,  10,  etc.
 Satapatha
Brāhmaṇa,  iii. 5,  1,  6
 Kauṣītaki
Upaniṣad,  ii. 1,  etc. The feminine
form Dūtī is found in Rv. x. 108,  2,  3, 
in the story of Saramā's mission to the
Paṇis. Dūtya,  ‘mission, ’ occurs in
Rv. 1,  12,  4
 161,  1
 iv. 7,  8
 8,  4, 
etc.

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  दूतः
Root:  दूत
Gender:  पुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ angel
⇒ envoy
⇒ emissary
⇒ messenger
⇒ negotiator
⇒ ambassador
Shloka(s): 
2|8|16|2 ► स्यात्सन्देशहरो दूतो दूत्यं तद्भावकर्मणी॥ (क्षत्रियवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 2|8|16|2 ⇢ सन्देशहरः (सन्देशहर) (पुं)
➠ 2|8|16|2 ⇢ दूतः (दूत) (पुं) ⇒ angel, envoy, emissary, messenger, negotiator, ambassador
Related word(s): 
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ दूतकर्मः
स्व_स्वामीसंबन्धः ➡ राजा
उपजीव्य_उपजीवक_भावः ➡ दूतकर्मः
जातिः ➡ मनुष्यः
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 दूतः,  पुं,
   (दूयते वार्त्तावहनादिनेति । दू + “दूत-निभ्यां दीर्घश्च ।” उणां । ३ । ९० । इति क्तःदीर्घश्च ।) वार्त्ताहरः । तत्पर्य्यायः । सन्देश-हरः २ । इत्यमरः । २ । ८ । १६ ॥
 सन्दिष्ट-कथकः ३ । इति शब्दरत्नावली ॥
 तस्य लक्षणंयथा,  --“यथोक्तवादी दूतः स्याद्देशभाषाविशारदः ।शक्तः क्लेशसहो वाग्मी देशकालविभागवित् ॥
विज्ञातदेशकालश्च दूतः स्यात् स महीक्षितः ।वक्ता नयस्य यः काले स दूतो नृपतेर्भवेत् ॥
”इति मत्स्यपुराणम् ॥
अपि च ।“मेधावी वाक्पटुः प्राज्ञः परचित्तोपलक्षकः ।धीरो यथोक्तवादी च एष दूतो विधीयते ॥
”इति चाणक्ये । १०६ ॥
अन्यच्च ।“परेङ्गितज्ञः परवाग्व्यङ्ग्यार्थस्यापि तत्त्ववित् ।सदोत्पन्नमतिर्घीरो दूतः स्यात् पृथिवीपतेः ॥
दूतञ्चैव प्रकुर्व्वीत सर्व्वशास्त्रविशारदम् ।इङ्गितज्ञं तथा सभ्यं दक्षं सत्कुलसम्भवम् ॥
अनुरक्तः शुचिर्द्दक्षः स्मृतिमान्देशकालवित् ।वपुष्मान् वीतभीर्वाग्मी दूतो राज्ञः प्रशस्यते ॥
दूत एव हि सम्मत्तो भिनत्त्येव हि सङ्गतान् ।विमृष्यार्थो मितार्थश्च तथा शासनहारकः ॥
दूतास्त्रयोऽमात्यगुणैः समैः पादार्द्धवर्जितैः ।विमृष्यार्थं कार्य्यवशात् शासनं न करोति यः ॥
मितार्थः कार्य्यमात्रोक्तौ न कुर्य्यादुत्तरोत्तरम् ।यथोक्तवादी सन्देशहारको लेखहारकः ॥
तत्र दूतो व्रजन्नेव चिन्तयेदुत्तरोत्तरम् ।वार्त्ताविशेषं भूपाय झटिचित्यङ्गवेश्मनि ॥
दूतो हि न लिखेत् किञ्चित् निर्णेता विनि-संशयम् ।पृच्छ्यमानोऽपि न ब्रूयात् स्वामिनः क्वापिवैशसम् ॥
”इति युक्तिकल्पतरुः ॥
 * ॥
अथ दूते वर्णनीयानि । निजप्रभुतेजः श्रीविक्रमौ-न्नत्यकरवाक्यम् १ शत्रुक्षोभकरचेष्टा २ अधर्ष-णीयता ३ दक्षता ४ निर्भयत्वम् ४ । इति कवि-कल्पलता ॥
 (वैद्यकोक्तदूतो यथा,  --“आतुरोपक्रमार्थन्तु दूतो याति भिषग्गृहे ।तस्य परीक्षणं कार्य्यं येन संलक्ष्यते गदः ॥
खञ्जान्धमूकं वधिरञ्च वामनंस्त्रियञ्च कुब्जं तृषितञ्च जीर्णम् ।श्रान्तं क्षुधार्त्तं श्रमितञ्च दीनंशस्तं न वै वेदविदो वदन्ति ॥
”“यः कर्कशः क्रोधनपाशपाणि-र्भिषग्विगर्हीकृतशौवृतश्च ।एते न शस्ताः प्रवदन्ति धीरादूता विकारं प्रतिवर्द्धयन्ति ॥
यः काष्ठहस्तोद्धतपाशपाणि-स्तथातुरो दीनवचाहि रोदितः ।प्रक्लिन्ननेत्रोगमनोत्सुकोऽपिवर्ज्ज्यो रुजार्त्तोऽशुभकारिदूतः ॥
”“नकूटहस्तोऽवष्टभ्य वक्रपादेन तिष्ठति ।तस्मादाकुण्ठवादी यो न शस्तो वैद्यकर्म्मणि ॥
यथा गच्छति शीघ्रेण आविश्योत्थाय मुह्यति ।पादौ प्रसार्य्य विशति मस्तके विन्यसेत् करम् ॥
भिनत्ति लोष्ट्रकाष्ठञ्च तृणं स्फोटयते क्वचित् ।अथवा स्पृशते नाशां स्तनं वा स्पृशते पुनः ॥
भूमिं लिखति पादेन रेखां वापि करोति यः ।निद्रां वा कुरुते यस्तु स दूतोऽरिष्टकारकः ॥
यः श्वेतवस्त्रावृतपूर्णपाणिःसम्पूणताम्बूलमुखः प्रशस्तः ।द्विजस्तथा माणवकः सुशीलःप्रज्ञाधिकश्चाह्वयते सुखाय ॥
”“आगत्योदीच्यपूर्व्वामथ वरुणदिशमैशमाश्रित्यशान्तोदृष्ट्वा वैद्यं प्रहस्य प्रवदति निपुणं नातिनीचंन चोच्चम् ।उत्तिष्ठेति प्रसादं कुरु वचनमिदं सौख्यवार्त्तांतनोतिप्राज्ञैः स्वार्थं प्रकृष्टं मुखमगदहरं रोगिणांवैद्यलाभम् ॥
पर्ब्बां दिशं समासाद्य प्रशान्तः शान्तया गिरा ।वदन्ति वैद्यलाभाय रोगिणाञ्च सुखावहम् ॥
ग्रश्चागत्योपविष्टोऽपि श्लोकं वाथ सुभाषितम् ।वदते शान्तया वाचा वैद्यलाभश्च शान्तये ॥
योऽभिवाद्यापि वैद्यस्य क्षेमं संपृच्छते पुनः ।फलं ददाति पुष्पं वा रोगिणाञ्च सुखावहम् ॥
तस्य सौख्यं रुजां शान्तिर्यस्य दूता इदं विदुः ।किमत्र बहुनोक्तेन रम्यो दूतः सुखावहः ॥
”इति हारीते द्वितीयस्थाने षष्ठेऽध्याये ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 दूत त्रि०
  दु--गतौ “दुतनिभ्यां दीर्घश्च” उणा० त कित् दीर्घश्चदू--परितापे कर्त्तरि क्त वा दीर्घान्तस्य न नत्वम् “दुग्वो-र्दीर्वश्च” पा० सूत्रेण दुनोतेरेव नत्वदीर्घयोर्विधानात् ।१ सन्देशहरे अमरः । २ उपतप्ते च“चारेक्षणो दूतमुखः पुरुषःकोऽपि पार्थिवः” माघःतत्र साधारणदूतलक्षणं तद्भेदाश्च सा० द० उक्ता यथानिसृष्टार्थो मितार्थश्च तथा सन्देशहारकः । कार्य्य-प्रेष्यस्त्रिधा दूती दुत्यश्चापि तथाविधाः” तत्र कार्यप्रेष्यीदूत इति लक्षणम् । तत्र “उभयोर्भावमुन्नीय स्वयंवदति चोत्तरम् । सुश्लिष्टं कुरुते कार्यं निसृष्टार्थस्तुस स्मृतः” उभयोरिति येन प्रेषितो यदन्तिकं प्रेषितश्च ।“मितार्थभाषी कार्यस्य सिद्धिकारी मितार्थकः” ।नृपतिदूतलक्षणं युक्तिकल्पतरावुक्तं यथा“परेङ्गितज्ञः परवाग्व्यङ्ग्यार्थस्यापि तत्त्ववित् ।सदोत्पन्नमतिर्धीरो दूतः स्यात् पृथिवीपतेः । दूतञ्चैवप्रकुर्वीत सर्वशास्त्रविशारदम् । इङ्गितज्ञं तथा सभ्यंदक्षं सत्कुलसम्भवम् । अनुरक्तः शुचिर्दक्षः स्मृतिमा-न्देशकालवित् । वपुष्मान् वीतभीर्वाग्मी दूतो राज्ञःप्रशस्वते । दूत एव ह्यसम्मत्तो भिनत्त्येव हि सङ्ग-तान् । विमृष्यार्थो १ मितार्थश्च २ तथा शासनहारकः ३ ।दूतास्त्रयोऽमात्यगुणैः समैः पादार्द्धवर्जितैः । विमृष्यार्थंकार्यवशात् शासनं तु करोति यः १ । मितार्थः २ कार्य-मात्रोक्तौ स कुर्य्यादुत्तरोत्तरम् । यथोक्तवादी सन्देशहारको लेखहारकः ३ । तत्र दूतो व्रजन्नेव चिन्तयेदु-त्तरोत्तरम् । वार्त्ताविशेषं भूपाय झटित्येवान्यवेश्मनि ।दूतो हि न लिखेत् किञ्चित् निर्णेता वा विनिर्णयम् ।पृच्छ्यमानोपि न ब्रूयात् स्वामिनः क्वापि वैशसम्”कामन्द० शास्त्रे च राजदूततद्भेदचरलक्षणं चोक्तं यथा“कृतमन्त्रस्तु मन्त्रज्ञो मन्त्रिणां मन्त्रसम्मतम् । यात-व्याय प्रहिणुयाद्दूतं दूत्याभिमानिनम् । प्रगल्भःस्मृतिमान्वाम्मी शास्त्रे चास्त्रे च निष्ठितः । अभ्यस्त-कर्मा नृपतेर्दूतो भवितुमर्हति । निसृष्टार्थो १ मितार्थश्च २तथा शासनवाहकः ३ । सामर्थ्यात्पादतो हीनो दूतस्तुत्रिविधः स्मृतः । स भर्त्तुः शासनाद्गच्छेद्गन्तव्यमुत्तरो-त्तरम् । स्वराष्ट्रपरराष्ट्राणामिति चेति च चिन्तयन् ।अन्तःपालांस्तु कुर्वीत मित्राण्याटविकांस्तथा । जल-स्थलानि मार्गांश्च विद्यात् स्वबलसिद्धये । नाविज्ञातःपुरं शत्रीः प्रविशेच्च न संसदि । कालमीक्षेत कार्य्यार्थ-मनुज्ञातश्च निष्पतेत् । सारवत्ताञ्च राष्ट्रस्य दुर्गं तद्गुप्ति-मेव च । छिद्रं शत्रोर्विजानीयात् कोषमित्रबलानि च ।उद्यतेष्वपि शस्त्रेषु यथोक्तं शासनं वदेत् । रागाप-रागौ जानीयात् प्रकृतीनाञ्च भर्त्तरि । भृत्यपक्षस्य चा-पायं कुर्य्यादनतिलक्षितः । पृच्छ्यमानोऽपि न ब्रूयात्स्वस्वामिप्रकृतिच्युतिम् । ब्रूयात् प्रसृतया वाचा सर्वंवेद भवानिति । फलेन नाम्ना द्रव्येण कर्म्मणा चमहीयसा । कुर्य्याच्चतुर्विधं स्तोत्रं पक्षयोरुभयोरपि ।विद्याशिल्पोपदेशेन संश्लिष्योभयवेतनैः । भृत्यपक्षञ्चजानीयात्तद्भर्तुश्च विचेष्टितम् । तीर्थाश्रमाश्रयस्थानेशास्त्रविज्ञानहेतुना । तपस्विव्यञ्जनोपेतैः स्वचरैः सहसंवसेत् । सन्तापं कुलमैश्वर्य्यं त्यागमुत्थानसौष्ठवम् ।अक्षुद्रतां भद्रताञ्च भर्त्तुर्भेद्येषु दर्शयेत् । सहेतानिष्ट-वचनं कामक्रोधञ्च वर्जयेत् । नान्यैः शयीत,  भावं स्वंरक्षेद्विद्यात्परस्य च । काले व्रजति मेधावी न खिद्ये-तात्मसिद्धये । क्षिप्यमाणञ्च बुध्येत कालं नानार्थ-लोभनैः । एतेष्वहःसु गच्छत्सु न तत्र पृथिवीपतेः ।पश्यति व्यसनं किञ्चित्स्वयं वा कर्तुमिच्छति । स्वान्तः-प्रकोपमथ वा विनेतुं नीतिवित्तमः । सस्यादेः संग्रहंकर्तुं स्वदुर्गे दुर्गसत्क्रियाम् । स्वपक्षाभ्युदयाकाङ्क्षीदेशकालावुदीक्षते । तत्र यात्रास्वयं चित्तमाश्वास्यैवसमीहते । यात्राकालक्षयार्थी वा तत्र चायं विलम्बते ।काले विक्षिप्यमाणे तु तर्कयेदिति पण्डितः । कार्य्यकाल-विपत्तिञ्च व्यक्तां ज्ञात्वा विनिष्पतेत् । तिष्ठन् वार्त्ता-विशेषार्थान् भर्तुः सर्वान्निवेदयेत् । रिपोः शत्रुपरि-च्छेदः सुहृद्बन्धुविभेदनम् । दुर्गकोषबलज्ञानं भृत्यपक्षोप-संग्रहः । राष्ट्रात् व्यपेतपालानामात्मसात्करणं तथा ।युद्धापसारभूज्ञानं दूतकर्मेति कथ्यते । दूतेगैब नरेन्द्रस्तुकुर्वीतारिविकर्षणम् । स्वपक्षे च विजानीयात् परदूत-विचेष्टितम् । तर्केङ्गितज्ञः स्मृतिमान् मृदुर्लघुपरिक्रमः ।क्लेशायाससहो दक्षश्चरः स्यात् प्रतिपत्तिमान् । तपस्वि-लिङ्गिनो धूर्त्ताः पण्यशिल्पोपजीविकाः । चराश्चरेयुःपरितः पिबन्तो जगतां मतम् । निर्गच्छेयुर्विशेयुश्चसर्ववार्त्ताविदोऽन्वहम् । चराः सकाशान्नृपतेणक्षुर्दूर-तरं हि ते । सूक्ष्मं सूत्रप्रचारण पश्येद्वै विनिचेष्टि-तम् । स्वपन्नपि च जागर्त्ति चारचक्षुर्महीपतिः ।विवस्वानिव तेजोभिर्नभस्वानिव चेष्टितैः । राजा चरै-र्जगत् कृत्स्नं व्याप्नुयाल्लोकसम्मतैः । चारचक्षुर्नरेन्द्रःस्यात्सम्पतेत्तेन भूयसा । अनेनासम्पतन्मौढ्यात्पतत्यन्धःसमेऽपि हि । सर्वसम्पत्समुदयं सर्वावस्थाविचेष्टितम् ।चरेण द्विषतां विद्यात्तद्देशप्रार्थनानि च । प्रकाशश्चाप्र-काशश्च चरस्तु द्विविधः स्मृतः । अप्रकाशोऽयमुद्दिष्टःप्रकाशो दूत उच्यते । चरेण प्रचरेद्राजा सूत्रेणर्त्त्वि-गिवाध्वरे । दूते सन्धानमायाते चरचर्य्या प्रतिष्ठिता ।तीक्ष्णः प्रव्रजितश्चैव सत्री वनग एव च । एते ज्ञेयास्तुसच्चाराः सर्वे नान्योन्यवेदिनः । संस्थानवत्यः संस्थाश्चकार्य्याः कार्य्यप्रसिद्धये । तिष्ठेयुः पार्श्वे सच्चाराः परि-चर्य्यापवादिनः । बालः कृषीबलो लिङ्गी भिक्षुकोऽध्या-पकस्तथा । संस्थाः स्युश्चारसंस्थित्यै दत्तदायाः शुभा-शयाः । सर्वस्मिंस्तत्र सच्चारास्तिष्ठेयुश्चित्तवेदिनः । स्व-पक्षे परपक्षे च यो हि वेद चिकीर्षितम् । जाग्रदपिसुषुप्तोऽसौ न भूपः प्रतिबुध्यते । कारणाकारणक्रुद्धान्बुध्येत स्वपरिग्रहे । पापानकारणक्रुद्धांस्तूष्णीं दण्डेनसाधयेत् । ये तु कारणतः क्रुद्धास्तान् बशीकृत्य संवसेत् ।शमयेद्दानमानाभ्यां छिद्रञ्च परिपूरयेत् । अणुनापि विज-यते छिद्रेण बलवत्तरम् । निःशेषं मज्जयेद्राष्ट्रं पानपात्र-मिवोदकम् । जडमूकान्धबधिरच्छद्मानः षण्डकास्तथा ।किराता वामनाः कुब्जास्तद्विधा ये च कारकाः । भिक्षु-काश्चारणा दास्यो नानाकार्य्यकलाविदः । अन्तःपुरगतांवार्त्तामाहरेयुरलक्षिताः । छत्रव्यजनभृङ्गारयानवाहन-धारिणः । महामात्रे बहिर्वार्त्तां विदुरन्ये च तद्विधाः ।सूदव्यञ्जनकर्त्तारस्तल्पका व्ययकास्तथा । प्रसाधका भोज-काश्च गात्रसंवाहका अपि । जलताम्बूलकुसुमगन्धभूषण-दायकाः । कर्त्तव्याश्च सदा ह्येते ये चान्येऽभ्यास-वर्त्तिनः । सञ्ज्ञाभिर्मूर्च्छितैर्लेख्यैराकारैरिङ्गितैरपि ।सुसञ्चरेयुरव्यग्राश्चराश्चर्य्यां परस्परम् । समापिवन्तोजगतां मतानि जलानि भूमेरिव सूर्य्यपादाः । अनेक-शिल्पाध्ययनप्रवीणाश्चराश्चरेयुर्बहुलिङ्गिरूपाः । येनप्रकारेण परानुपेयात् परापरज्ञश्च समृद्धिहेतोः । तमा-त्मनि स्वस्थमतिस्तु तज्ज्ञैर्वियुज्यमानं परतो हि विद्यात्” ।३ प्रेष्यमात्रे त्रि०
  ततः भावे कर्मणि च “दूतबणिग्-भ्याञ्च पा० यत् । दूत्य तद्भावे तत्कर्मणि च “दूत्यंतद्भावकर्मणोः” अमरः । कामन्द० वाक्ये उदा० ष्यञ्दौत्य तत्रार्थे “न प्रयाति च दौत्येन” हितो०“द्विषां हसैर्दौत्यपथः सितीकृतः” नैष० । लिङ्गविशिष्टपरि-भाषया दूतीशब्दादपि यत् ष्यञ् च । दूत्य दौत्य दूतीनांकर्मणि भावे च । स्वार्थे क । दूतक तत्रार्थे स्त्रियांकापि अत इत्त्वम् दूतिका दूत्याम् । भावे क्त! ४ उप-तापे न०
  ।

Capeller

German

 दूत f.
  ई (auch दूति) Bote,  in,  Unterhändler, 
-in. 

Grassman

German

 dūtá,  m.,  der Bote [ursprünglich Part. II. von 2. dū],  namentlich 2〉 von Agni,  als dem Boten zwischen Göttern und Menschen.
-a 2〉 {197, 6}.
-ás 1〉 {105, 4}
 {161, 4}
 {583, 1}
 {625, 3}
 ná vā́c {173, 3}
 ná gī́r {397, 8}
 ná stómas {504, 1}
 stómas {646, 16}
 vivásvatas {449, 4} (mātaríśvā)
 devā́nām {963, 3} (vā́tas)
 vām {583, 1}
 {710, 3}
 nírṛtyās {991, 1} (kapótas)
 mṛtyós {991, 4} (kapótas). — 2〉 {44, 2}
 {72, 7}
 {74, 4}
 {188, 1}
 {197, 7}
 {200, 2}
 {237, 2}
 {239, 2}. _{239, 9}
 {240, 5}
 {245, 2}
 {287, 4}
 {297, 8}
 {298, 2}
 {303, 8}. _{303, 9}
 {365, 4}
 {457, 6}. _{457, 23}
 {519, 3}
 {523, 1}
 {526, 2}. _{526, 5}
 {527, 3}
 {643, 6}
 {659, 9}
 {834, 5}
 {924, 2}
 {936, 1}
 viśā́m {36, 5}
 {44, 9}
 devā́nām {288, 19}
 {380, 6}
 {456, 9}
 {963, 3}
 devā́nām mártiānām {830, 2}
 víśveṣaam {305, 2}
 vivásvatas {58, 1}
 {659, 3}
 {847, 5}
 〰 palitás {289, 9}.
-ás [dreisilbig] 2〉 {948, 5}.
-ám 1〉 〰 iva vā́cam {329, 1}
 〰 ná (sómam) {811, 5}
 tṛṣúm (vā́tam) 〰 kṛṇute {303, 11}
 váruṇasya {949, 6} (śakunám). — 2〉 {12, 1}. _{12, 8}
 {36, 3}. _{36, 4}
 {44, 3}
 {161, 3}
 {243, 8}
 {251, 4}
 {304, 1}
 {357, 8}
 {362, 6}
 {375, 3}
 {456, 8}
 {518, 3}
 {519, 1}
 {532, 4}
 {639, 21}
 {643, 18}. _{643, 19}
 {664, 3}
 {711, 18}
 {948, 7}
 〰 vivásvatas {303, 4}
 víśvasya {532, 1}.
-ám [dreisilbig duutám] 2〉 {60, 1}.
-ā́ya 1〉 {935, 3}.
-ásya 1〉 śrota {555, 3}. — 2〉 sakhyám {664, 20}.
-aú [du.] 1〉 yamásya {840, 12}.
-ā́ [du.] 1〉 〰 ‿iva {230, 1}
 {932, 2}
 (indravāyū́) {607, 2}.
-ā́sas 1〉 máma {873, 7} (stómās).
-ā́n 1〉 (parjányasya) {437, 3} (varṣíān).

Burnouf

French

 दूत दूत m.
  [f.  दूती] (दु
 sfx. त)
messager,  messagère
 confident,  confidente.
दूतघ्नी f.
  (हन्) esp. de plante.
दूति f.
 ,  cf.  दूती (दूत).
दुतिका f.
 ,  cf.  दूती।
दूतीत्व n.
  (sfx. त्व) qualité ou fonction de
messagère,  de confidente.
दूत्य n.
  (sfx. य) message.
		 Qualité ou fonction de
messager,  de confident.

Stchoupak

French

 दूत-
 m.
  messager,  envoyé,  ambassadeur,  émissaire,  mandataire, 
négociateur 
 -इ- -ई- f.
  messagère,  intermédiaire,  entremetteuse 
-त्व- nt. fonction de messager 
 -इत्व- nt. métier d'entremetteuse.
°कर्मन्- nt. fonction,  office de messager.
°मुख- -ई- a. qui parle par l'intermédiaire d'un ambassadeur.
°संप्रेषण- nt. envoi d'ambassadeurs.
दूताङ्गद- nt. Ambassade d'Aṅgada,  titre d'une pièce pour
théâtre d'ombres,  par Subhaṭa.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.