| YouTube Channel

दुहितृ (duhitR)

 
शब्दसागरः
English
दुहितृ(-ता) A daughter.
E.
 दुह् to milk, (the mother, ) Unadi affix तृच्,
and इट् inserted.
Capeller Eng
English
दुहितृ॑
f.
 daughter
abstr.
 °तृत्व
n.
Yates
English
दुहितृ (ता) 1.
f.
 A daughter.
Spoken Sanskrit
English
दुहितृ - duhitR -
f.
 - daughter
Wilson
English
दुहितृ
f.
 (-ता) A daughter.
E.
 दुह to milk, (the mother, ) Uṇādi affix तृच्, and इट् inserted.
Apte
English
दुहितृ [duhitṛ],
f.
 [दुह् दह् वा तृच्] A daughter-
Comp.
 -पतिः a son-in-law (also दुहितुः पतिः).
Apte 1890
English
दुहितृ f. [दुह् दह् वा तृच्] A daughter.
Comp.
पतिः a son-inlaw. (also दुहितुः पतिः).
Monier Williams Cologne
English
दुहितृ
f.
 a daughter (the milker or drawing milk from her mother.)
दुहितृ [cf. Zd. dughdar, Gk. θυγάτηρ,
Goth.
 dauhtar,
Lith.
 duktė́,
Slav.
 dushti]
Monier Williams 1872
English
दुहितृ, ता, f. a daughter (either as drawing milk
from the mother or as milking the cows, ‘the
milk-maid of the family’)
[cf. Zend dugh-dhar
Gr. θύγ-ά-τηρ
Goth. dauh-tar
Old Germ. toh-
tar
Slav. dush-ti
Lith. duk-te† for dukter
the
original form must have been dhugh-atar.]
—दु-
हितुः-पति, इस्, m. a daughter's husband, son-in-law.
—दुहितृ-त्व, अम्, n. the state of being a daughter,
the condition of a daughter.
—दुहितृ-पति, इस्, m.
a daughter's husband.
—दुहितृ-मत्, आन्, अती, अत्,
having a daughter, possessing a daughter.
Macdonell
English
दुहितृ duh-i-tṛ́,
f.
 daughter.
Benfey
English
दुहितृ दुहितृ, i. e. दुह् + तृ,
f.
 A
daughter, Man. 2, 215. Anomal. acc. pl.
दुहितरस्, Rām. 3, 20, 28. -- Abstract. त्व
त्व,
n.
 Rām. 1, 44, 38. -- Cf. θυγάτηρ
Goth. dauhtar
A.S. dohtor.
Apte Hindi
Hindi
दुहितृ
स्त्री*
 - दुह् + तृच्
"बेटी, पुत्री"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
दुहितृ
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುಮಾರಿ /ಮಗಳು
निष्पत्तिः - > दुह (प्रपूरणे) - "तृच्" (उ० २-९५) ।इडागमः गुणाभावश्च निपात्यते ।
प्रयोगाः - > "तया दुहित्रा सुतरां सवित्री स्फुरत्प्रभामण्डलया चकासे" । "मात्रा स्वस्रा दुहित्रा वा न विविक्तासनो भवेत्" ।
उल्लेखाः - > कुमा० १-२४, मनु० २-२१५
L R Vaidya
English
duhitf {% f. %} A daughter, दुरतिक्रमा दुहितरो विपदः Panch.i., M.ii.215.
Bopp
Latin
दुहितृ f. (r. दुह् s. तृ inserto इ) filia. N. 21. 23. (Gr. ϑυγάτηϱ,
goth. dauhtar, lith. duktế, genit. dukterês, russ.
doćj, hib. dear.)
Lanman
English
duhitṛ́ [373^3], f. daughter. [derivation
uncertain, 1182d: cf. θυγάτηρ, Goth. dauhtar,
Eng. daughter, Ger. Tochter, ‘daughter.
’]
नाममाला
Sanskrit
सुता, पुत्री, आत्मजा, तनया, दारिका, नन्दिनी, अर्भका, स्तनन्धयी, उत्तानशया, दुहितृ
देहापघनकायाङ्गं वपुः संहननं तनुः ॥ ३८ ॥
कलेवरं शरीरं च मूर्तिः अस्मिन् भवः सुतः ।
पुत्रः सूनुरपत्यं च तुक् तोकं चात्मजः प्रजा ॥ ३९ ॥
उद्वहस्तनयः पोतो दारको नन्दनोऽर्भकः ।
स्तनन्धयोत्तानशयौ स्त्री चेद् दुहितरं विदुः ॥ ४० ॥
verse 0.1.1.38
page 0020
Vedic Reference
English
Duhitṛ is the regular designation of ‘daughter’ from the
Rigveda onwards.^1 The word appears to be derived from
duh, ‘milk, ’ in the sense of one who nourishes a child, rather
than as the ‘milker’ of the primitive family or the suckling.^2
See also Strī, Pati, Pitṛ, Bhrātṛ.
1) Rv. viii. 101, 15
x. 17, 1
40, 5
61, 5, 7
Av. ii. 14, 2
vi. 100, 3
vii. 12, 1
x. 1, 25
Śatapatha Brāh-
maṇa, i. 7, 4, 1
8, 1, 8, etc.
2) Delbrück, Dic indogermanischen Ver-
wandtschaftsnamen, 454.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
दुहितृ स्त्री दुह--दह वा तृच् । “नप्तृनेष्टृत्वष्टृहोतृपोतृभ्रातृजामातृमातृपितृदुहितृ” उणा० नि० । स्वज-न्यस्त्रियां स्त्रीसन्ततौ ऋदन्तत्वेऽपि स्वस्रादित्वात् नङीप् । तृणन्तत्वाभावात् सर्वनामस्थाने परे न वृद्धिःदुहितरौ दुहितर इत्यादि प्रियादिषु पाठात् अस्मिन्शब्देपरे पूर्व्रस्थितस्य उक्त पुंस्कस्त्रीलिङ्गस्य विशेषणशब्दस्यन पुंवत् जातादुहितृकः । “मातुर्दुहितरः शेषमृणा-त्ताभ्य ऋतेऽन्वथः” याज्ञ० । “मात्रा स्वस्रा दुहित्रा वान विविक्तासनो भवेत्” मनुः । कन्याशब्देऽनुक्तं तद्दान-पात्रफलादिकमधिकमुच्यते ।“कृत्वा परीक्षां कान्तस्य वृणोति कामिनी वरम् ।वराय गुणहीनाय वृद्धाय ज्ञानिने तथा । दरिद्रायच मूर्खाय रोगिणे कुत्सिताय च । अत्यन्तकोपयुक्तायचात्यन्तदुर्मुखाय च । जडाय चैव मूर्खाय क्लीव-तुल्याय पापिने । ब्रह्महत्यां लभेत् सोऽपि यः स्वकन्यांददाति च । शान्ताय गुणिने चैव यूने च विदुषेऽपिच । वैष्णवाय सुतां दत्त्वा दशवापीफलं लभेत्” ।कन्याविक्रये दोषो यथा “यः कन्यापालनं कृत्वाकरोति विक्रयं यदि । विपत्तौ धनलोभेन कुम्भीपाकंस गच्छति । कन्यामूत्रपुरीषञ्च तत्र भक्षति पा-तकी । कृमिभिर्दंशितः काकैर्यावदिन्द्राश्चतुर्दश । मृ-तश्च व्याधयोनौ च स लभेज्जन्म निश्चितम् । विक्रीणीतमांसभारं वहत्येव दिवानिशम्” कन्यादानफलं यथा“दशवापीसमा कन्या दीयते व्राह्मणाय या । वेद-ज्ञाय पवित्राय चाप्रतिग्रहशालिने । सन्ध्यावते वेदपाठकारिणे सत्यवादिने । अस्मै प्रदत्ता कन्या च दशवापीफलप्रदा । त्रिसन्ध्याकारिणे सत्यवादिने गृह-शालिने । वेदज्ञाय च विप्राय दत्ताष्टफलदायिनी ।प्रतिग्रहगृहीताय सन्ध्याहीनाय नित्यशः । मूर्खायदत्ता कन्या च सा चतुःफलदायिनी । परदारगृही-ताय याजकाय द्विजाय च । शठाय सन्ध्याहीनायवाप्येकफलदा सुता । त्यक्तसन्ध्याय गायत्रीविही-माय शठाय च । विप्रोद्भवाय दत्ता सा वाप्यर्द्धफलदासुता । पापिने शूद्रजाताय विप्रक्षेत्रोद्भवाय च । दत्ताचाण्डालतुल्याय कन्या सा नरकप्रदा । विष्णुभक्तायविदुषे विप्राय सत्यवादिने । जितेन्द्रियाय दत्ता याविंशद्वापीफलप्रदा । षष्टिवर्षसहस्राणि दिव्यरूपंविधाय च । एवम्भूताय दत्त्वा च मोदते विष्णुमन्दिरे ।दत्त्वा कन्यां सुशीलाञ्च हराय हरयेऽथ वा । नारा-यणस्वरूपञ्च भवेदेव श्रुतौ श्रुतम् । विष्णुभक्तो यदाकन्यां ददाति विष्णुप्रीतये । स लभेद्धरिदास्यञ्च ध्रुवंविप्रोद्भवाय च” ब्रह्म० वै० प्र० ख० ।
Grassman
German
duhitṛ́ [Cu. 〔318〕], Tochter, namentlich 2〉 duhitā́ divás, die Morgenröthe, als Tochter des Himmels, auch 3〉 divás duhitā́ genannt
4〉 die Tochter der Sonne (sū́riasya, auch sū́ras {585, 4}, sū́re {34, 5}) erscheint als Geliebte (yóṣā) der Aśvinen, deren Wagen sie besteigt, oder des Agni, der sie erweckt
auch mit Soma wird sie im 9. Buche in Beziehung gesetzt.
-ar 2〉 {30, 22}
{48, 1}. _{48, 9}
{49, 2}
{433, 2}. _{433, 3}. _{433, 8}. _{433, 9}
{597, 3}
{667, 14}. _{667, 15}
{953, 8}. — 3〉 {505, 4}. _{505, 5}
{506, 6}
{593, 6}
{597, 5}.
-ā́ {289, 12}
vásūnām {710, 15}
[Page623] yásya‿anakṣā́ 〰 jā́tu ā́sa {853, 11}
rā́jñas {866, 5}
táva (dákṣasya) {898, 5} (áditis)
me {985, 3}. — 2〉 {48, 8}
{434, 6}
{597, 1}
{865, 12}. — 3〉 {92, 5}. _{92, 7}
{113, 7}
{124, 3}
{434, 5}
{591, 4}
{594, 4}
{595, 3} (devī́)
〰 divojā́s {506, 1}. — 4〉 {34, 5}
{116, 17}
{117, 13}
{118, 5}
{287, 15}
{339, 2}
{504, 5}
{585, 4}
{713, 6}
{825, 3}.
-áram 1〉 pitā́ yád svā́m 〰 adhiṣkán {887, 7}. — 2〉 {326, 8}. — 3〉 {326, 9}.
-rā́ 3〉 {183, 2}.
-ré tváṣṭā 〰 vahatúm kṛṇoti {843, 1}.
-úr [Ab.] kanā́yās 〰 ā́ {887, 5}.
-úr [G.] gárbham {164, 33}
sékam {265, 1}
vakṣáṇāsu {396, 13}
mātā́ {401, 1}
várpāṃsi {809, 47}. — 3〉 śriyé {583, 2}. — 4〉 rávam {784, 3}.
-ári svā́yām devás 〰 tvíṣim dhāt {71, 5}.
-árā aruṣásya 〰 vírūpe {490, 3} (uṣā́sānáktā). — 3〉 {896, 6} (uṣā́sānáktā).
-aras [Vo.] 3〉 {347, 10}. _{347, 11}.
-áras 3〉 {347, 1}.
Burnouf
French
दुहितृ दुहितृ
f.
 (sfx. तृ) [m à
m.
 celle qui trait]
fille.
Gr.
θυγάτηρ
lith. dukterês au g.
goth. dauhtar
angl. daughter
germ.
tochter.
Stchoupak
French
दुहितृ-
f.
 fille
-त्व- nt. condition de fille, relation filiale
-मन्त्- a. qui a une fille ou des filles.
दुहिता-मातृ-
f.
 du. mère et fille.