दुर्मुख (durmukha)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 दुर्मुख mfn.
   (-खः-खा-खी-खं)
	 1. Scurrilous,  foul-mouthed.
	 2. Hideous
ugly.
	 m.
  (खः)
	 1. One of the monkey chiefs.
	 2. One of the principal
Nagas or serpents.
	 3. A horse.
	 4. An Asura.
 E.
  दुर् bad,  ill,  मुख
mouth or face.

Capeller Eng

English

 दुर्मुख f.
  ई having an ugly face or a foul mouth
 m.
  a
man's name.

Yates

English

 दु-र्म्मुख (खः-खा-खं)
a. Scurrilous
 hide-
ous.
m.
  A monkey
 a serpent
chief
 a horse
 a demon. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

दुर्मुख 	-	 durmukha 	-	 adj.
  	-	  abusive
दुर्मुख 	-	 durmukha 	-	 adj.
  	-	  ugly-faced
दुर्मुख 	-	 durmukha 	-	 adj.
  	-	  foul-mouthed
दुर्मुख 	-	 durmukha 	-	 adj.
  	-	  scurrilous
दुर्मुख 	-	 durmukha 	-	 adj.
  	-	  speaking evil
दुर्मुख 	-	 durmukha 	-	 m.
  	-	  serpent
दुर्मुख 	-	 durmukha 	-	 m.
  	-	  horse

Wilson

English

 दुर्म्मुख
mfn.
   (-खः-खा-खी-खं)
1 Scurrilous,  foul-mouthed.
2 Hideous,  ugly.
m.
  (-खः)
1 One of the monkey chiefs.
2 One of the principal Nāgas or serpents.
3 A horse.
3 An Asura.
E.
  दुर् bad,  ill,  मुख mouth or face.

Monier Williams Cologne

English

 दुर्—मुख mf(ई)n.  ugly-faced,  MBh.
  
 R.
  &c.
  

 foul-mouthed,  abusive,  scurrilous,  Bhartṛ.
  ii,  59

 दुर्—मुख m.
  a horse,  L.
 

 a serpent,  L.
 

 N.
  of the 29th year of the cycle of Jupiter (lasting 60 years),  Var.
 
 Sūryas.
 

 of a prince of the Pañcālas,  AitBr.
   viii,  23

 of a son of Dhṛta-rāṣṭra,  MBh.
   i &c.
  

 of an astronomer,  L.
 

 of a serpent-demon,  MBh.
  
 Hariv.

 of a Rakṣas,  R.
 
 BhP.

 of a Yakṣa,  BrahmaP.
  

 of a monkey,  R.
 

 of a general of the Asura Mahiṣa,  L.
 

Apte Hindi

Hindi

दुर्मुख
वि* दुर्- मुख -
"बुरे चेहरे वाला,   विकराल,   बदसूरत"

दुर्मुख
वि* दुर्- मुख -
"कटुभाषी,   अश्लीलभाषी,   बदज़बान"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

दुर्मुख
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಶ್ವ /ಕುದುರೆ
दुर्मुख
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಸರ್ಪ
दुर्मुख
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾನರ /ಕಪಿ
दुर्मुख
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸ
दुर्मुख
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶ್ರೀರಾಮನ ಅಂತಃಪುರದ ಒಬ್ಬ ಸೇವಕ
प्रयोगाः - > "शुद्धान्तचारी दुर्मुखः स मया पौरजानपदानपसर्पितुं प्रयुक्तः"
उल्लेखाः - > उ० रा० १
दुर्मुख
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರಮೇಶ್ವರ
दुर्मुख
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಒಬ್ಬ ಮಗ
दुर्मुख
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ೬೦ ಸಂವತ್ಸರಗಳಲ್ಲಿ ೩೦ನೆಯ ಸಂವತ್ಸರ
दुर्मुख
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಮಾತಾಡುವವನು /ದುರ್ಭಾಷೆಯನ್ನಾಡುವವನು
व्युत्पत्तिः - > दुष्टं मुखं यस्य
दुर्मुख
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಗಂಟುಹಾಕಿದ ಮುಖವುಳ್ಳವನು
विस्तारः - > "दुर्मुखो मुखरे नागभेदे वाजिनि वानरे" - हेम० ।

L R Vaidya

English

 dur-muKa {% a. %} 1. having a bad face,  ugly,  Bhartr.i.90
 2. hideous,  foul-mouthed,  abusive.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 Durmukha,  n. of a (brahmanical) sage (ṛṣi): Divy 〔211.24〕
 〔217.19〕
 MSV 〔i.93.15〕.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
दुर्मुखे मुखराबद्धमुखौ शक्लः प्रियंवदः ।
-wordlist-
 
दुर्मुख (पुं),  मुखर (पुं),  अबद्धमुख (पुं),  शक्ल (पुं),  प्रियंवद (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

दुर्मुख
दुर्मुख,  मुखर
अज्ञो मातृमुखः प्रोक्तो दुर्मुखो मुखरः स्मृतः ॥ ३७७ ॥
verse 2.1.1.377
page 0044

Mahabharata

English

Durmukha^1,  son of Dhṛtarāshṭra. § 130 (Aṃśāvat.): I,  67,  2725 (D. and his brothers,  except Duryodhana,  were incarnations of the Paulastyas),  2728 (enumeration),  2730 (do.).--§ 182 (Dhṛtarāshṭraputranāmak.): I,  117,  4542 (do.).--§ 232 (Svayaṃvarap.): I,  186,  6981 (came to the svayaṃvara of Draupadī).--§ 512 (Ghoshayātrāp.): III,  242,  14924 (made prisoner by the Gandharvas).--§ 552 (Goharaṇap.): IV,  35,  1151.--§ 561 (Yānasandhip.): V,  47,  1799
 55,  2207
 66,  2503 (Kauravaṃ).--§ 576 (Bhagavadgītāp.): VI,  18,  686.--§ 578 (Bhīshmavadhap.): VI,  44,  1652
 45^6,  1694,  1695 (fights with Nakula)
 47^25,  1809,  (^26),  1819 (encounter with Abhimanyu).-§ 581 (do.): VI,  62,  2731,  2741 (pierced Dhṛshṭadyumna)
 64,  2838 (among fourteen sons of Dhṛtarāshṭra,  who attacked Bhīmasena).--§ 583 (do.): VI,  79^13,  3482,  3485 (encounter with Śrutakarman),  (^14),  3502.--§ 586 (do.): VI,  104,  4750 (Citrasena mounted the chariot of D.).--§ 587 (do.): VI,  110,  5106 (attacks Ghaṭotkaca)
 111,  5177,  5178 (encounter with Ghaṭotkaca).--§ 592 (Saṃśaptakavadhap.): VII,  20,  818,  819 (fights with Dhṛshṭadyumna)
 25,  1103,  1104 (fights with Purujit).--§ 596 (Pratijñāp.): VII,  74,  2628.--§ 598 (Jayadrathavadhap.): VII,  85,  3020.--§ 599 (do.): VII,  106,  3977 (fights with Sahadeva)
 107,  4031,  4032,  4033,  4034,  4037 (defeated by Sahadeva)
 116,  4605
 120,  4797 (pierced Sātyaki)
 127,  5177
 134,  5515,  5516,  5517,  5519,  5520,  5521 (slain by Bhīmasena)
 135,  5540
 147,  6386 (Bhīmasena has slain thirty-one of Dhṛtarāshṭra's sons,  among them D.).--§ 600 (Ghaṭotkacavadhap.): VII,  158,  7030 (still living (!)).--§ 604 (Karṇap.): VIII,  5,  121 (mentioned among the slain)
 6,  170 (had slain Janamejaya Pārvatīya).--§ 619 (Strīvilāpap.): XI,  19,  553 (hataḥ),  556 (do.).--§ 637 (Rājadh.): XII,  44,  1527 (his palace is given to Sahadeva). Cf. Kaurava,  Kurumukhya.

Durmukha^2,  a king. § 264 (Sabhākriyāp.): II,  4,  116 (among the kings who were present when Yudhishṭhira entered his palace).

Durmukha^3,  an Asura. § 268 (Varuṇasabhāv.): II,  9,  365 (among the Daityas and Dānavas in the palace of Varuṇa).

Durmukha^4,  a Pāṇḍava warrior. § 608 (Karṇap.): VIII,  73,  3732.

Durmukha^5 = Śiva (1000 names^1).

Durmukha^6,  a serpent. § 793 (Mausalap.): XVI,  4,  †120.

पुराणम्

English

दुर्मुख १ / DURMUKHA I. A minister of Mahiṣāsura. Once he was sent to bhadrakālī with a message by his master. (devī bhāgavata,  Pañcama skandha).

दुर्मुख २ / DURMUKHA II. One of the hundred sons of dhṛtarāṣṭra. The following information about him is gathered from the mahābhārata.(1)  He was present at the svayaṁvara of draupadī. (Ādi Parva,  Chapter 185,  Verse 1).(2)  During the procession to dvaitavana,  Gandharvas took him captive. (Vana Parva,  Chapter 242,  Verse 12).(3)  In the great war he fought with sahadeva. (bhīṣma Parva,  Chapter 85,  Verse 25). (4)  He killed Arjuna's charioteer. (bhīṣma parva,  Chapter 47,  Verse 12).(5)  He defeated Śrutakarman. (bhīṣma parva,  Chapter 79,  Verse 35).(6)  He was defeated by abhimanyu. (bhīṣma parva,  Chapter 84,  Verse 42).(7)  A duel was fought between durmukha and ghaṭotkaca. (bhīṣma parva,  Chapter 110,  Verse 13).(8)  Duel fought between durmukha and dhṛṣṭadyumna. (droṇa parva,  Chapter 20,  Verse 26).(9)  He fought with purujit. (droṇa parva,  Chapter 106,  Verse 13).(10)  He was defeated in fight with sahadeva. (droṇa Parva,  Chapter 107,  Verse 25).(11)  Bhīmasena killed him in war. (droṇa parva,  Chapter 134,  Verse 20).(12)  After the war his beautiful palace was occupied by sahadeva. (śānti Parva,  Chapter 44,  Verse 12).

दुर्मुख ३ / DURMUKHA III. A King who flourished in the assembly of yudhiṣṭhira. (Sabhā Parva,  Chapter 4,  Verse 21).

दुर्मुख ४ / DURMUKHA IV. A rākṣasa,  who was a member in Rāvaṇa's assembly. (Sabhā Parva,  Chapter,  9,  Verse 13). According to the Uttararāmāyaṇa he was the son of a rākṣasa called mālyavān by his wife sundarī,  and he had vajramuṣṭi,  virūpākṣa,  suptaghna,  Yajñakośa,  matta and unmatta as brothers and Nalā and ketumatī as sisters.

दुर्मुख ५ / DURMUKHA V. A serpent. It was also present among the serpents,  which had come to Prabhāsakṣetra to receive Balarāma who,  after death,  went to Pātālaloka. (Mausala Parva,  Chapter,  4,  Verse 16).

दुर्मुख ६ / DURMUKHA VI. An asura on the side of Mahiṣāsura. tāmra,  finance minister of Mahiṣāsura sent durmukha with bāṣkala to fight against devī,  who killed him. (devībhāgavata,  Skandhas 5,  13). In his previous life he was one of the Paulastyas. (Ādi Parva,  Chapter 61).

Vedic Reference

English

 Dur-mukha,  ‘ugly-faced, ’ is the name,  in the Aitareya
Brāhmaṇa, ^1 of a Pāñcāla,  that is,  Pañcāla king,  who conquered
the world,  and whose priest was Bṛhaduktha.
1) viii. 23. The reading may be a-rājā,  ‘not a king, ’ but this is not necessary.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 दुर्म्मुखः,  पुं,
   (दुर्निन्दितं मुखं यस्य ।) वानर-विशेषः । (यथा,  रामायणे । ४ । ३९ । ३३ ।“अयुतेन वृतश्चैव सहस्रेण शतेन च ।ततो यूथपतिर्वीरो दुर्म्मुखो नाम वानरः ॥
”)नागभेदः । इति मेदिनी । खे,  १० ॥
 (यथा, हरिवंशे । ३ । ११४ ।“कुहरः पुष्पदंष्ट्रश्च दुर्म्मुखः सुमुखस्तथा ॥
”)अश्वः । इति हेमचन्द्रः । ३ । १५ ॥
 (सर्पः । इतित्रिकाण्डशेषः । ३ । ३ । ५९ ॥
) महिषासुर-सेनापतिविशेषः । यथा,  मार्कण्डेये । ८३ । १९ ।“दुर्द्धरं दुर्म्मुखञ्चोभौ शरैर्निन्ये यमक्षयम् ॥
”(नृपविशेषः । यथा,  महाभारते । २ । ४ । २१ ।“संग्रामजिर्द्दुर्म्मुखश्च उग्रसेनश्च वीर्य्यवान् ॥
”धृतराष्ट्रस्य पुत्त्रविशेषः । यथा,  तत्रैव । १ । ११७ । ३ ।“दुर्म्मर्षणो दुर्म्मुखश्च दुष्कर्णः कर्ण एव च ॥
”राक्षसविशेषः । यथा,  भागवते । ९ । १० । १८ ।“रक्षःपतिस्तदवलोक्य निकुम्भकुम्भ-धूम्राक्षदुर्म्मुखसुरान्तनरान्तकादीन् ॥
”यक्षविशेषः । इति ब्रह्मपुराणम् ॥
 गणपते-र्गणानामन्यतमः । यथा,  महागणपति-स्तोत्रे । ११ ।“षट्कोणाश्रिषु षट्सु षड्गजमुखाः पाशा-ङ्कुशाभीरवान्-बिभ्राणाः प्रमदासखाः पृथुमहाशोणाश्ममुञ्ज-त्विषः ।आमोद्रः पुरतः प्रमोदसुमुखौ तं चाभितोदुर्म्मुखःपश्चात्पार्श्व गतोऽस्य विघ्न इति यो यो विघ्न-कर्त्तेति च ॥
”वर्षविशेषः । यथा,  ज्योतिषतत्त्वधृतभविष्य-पुराणवचनम् ।“तुषधान्यक्षयो देवि ! सर्व्वशस्यमहार्षता ।व्यवहाराश्च नश्यन्ति दुर्मुखे दुर्मुखाः प्रजाः ॥
”)

 दुर्म्मुखः,  त्रि,  (दुर्दुःखजनकं मुखं मुखनिःसृत-वचनादिकं यस्य ।) अप्रियवादी । तत्पर्य्यायः ।मुखरः २ अबद्धमुखः ३ । इत्यमरः । ३ । १ । ३६ ॥
(अप्रियदर्शनम् । यथा,  कथासरित्सागरे ।१२ । ५२ ।“चक्रे वसन्तकस्यापि रूपं दन्तुरदुर्मुखम् ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 दुर्मुख त्रि०
  दुस्थं मुखं तद्व्यापारो वाऽस्य प्रा० व० । १ अश्वेहेमच० । २ वानरभेदे ३ राक्षसभेदे “रक्षःपतिस्तदबलोक्यनिकुम्भकुम्भधूम्राक्षदुर्मुखसुरान्तनरान्तकादीन्” भाग० ९ ।१० । ८४ नागभेदे मेदि० । “नागश्रेष्ठो दुर्मुखश्चाम्बरीषःस्ययं राजा वरुणश्चापि राजन्” भा० मौस० ४ अ०५ महिषासुरसेनानीभेदे “दुर्द्धरं दुर्मुखं चोभौ शरै-र्निन्ये यमक्षयम्” देवीमा० ६ शिवे “नन्दिमुखो भीम-मुखः सुमुखोदुर्मुखोऽमुखः” भा० गा० २८६ अ० शिवना-मोक्तौ । ६ धृतरष्ट्रपुत्रभेदे “दुःसहो दुःशलश्चैव दुर्मुखश्चतथा परः” भा० आ० ६७ अ० । ७ नृपभेदे । “संग्रामजिद्-दुर्मुखश्च उग्रसेनश्च वीर्यवान्” भा० स० ४ अ० युधिष्ठिरस-भागतनृपोक्तौ ९ यक्षभेदे ब्रह्मपु०  । १० अप्रियवादिनि त्रि०
  ।११ रामस्यान्तःपुरचारिणि चरभेदे “शुद्धान्तचारी दुर्मुखःस मया पौरजानपदानपसर्पितुं प्रयुक्तः” उत्तररामच० ।१२ उत्तरद्वारगृहे ६० वर्षमध्ये १३ वर्षभेदे “तुषधान्यक्षयोदेवि! सर्वशस्यमहार्घता । व्यवहाराश्च नश्यन्ति दुर्मुखेदुर्मुखाः प्रजाः” ज्यो० त० भवि० पु०
 

Capeller

German

 दुर्मुख f.
  ई ein hässliches Gesicht o. ein
boses Maul habend (auch übertr.)
 m.
  N.
versch. Dämonen,  auch Mannsn. 

Burnouf

French

 दुर्मुख दुर्मुख a. qui a le visage triste,  laid ou ridicule.
-- S. m.
  cheval.
		 Np. d'un नाग et d'un chef des Singes.

Stchoupak

French

 दुर्-मुख-
 -ई- a. qui a un vilain visage,  une mauvaise langue,  laid, 
médisant,  querelleur 
 m.
  n.
  d'un démon-serpent,  d'un Rākṣasa,  d'un singe, 
d'un espion,  de divers autres personnages.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.