दुर्भिक्षं (durbhikSaM)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritदुर्भिक्षं, (भिक्षाया अभावः ।) भिक्षायाअप्राप्तिकालः । अकाल इति भाषा । यथा, “दुर्भिक्षमल्पं स्मरणं चिराय ।” इत्युद्भटः ॥
भिक्षायाः प्रायो निष्फलत्वमित्यव्ययीभावसमासः ।यद्देशे यत्काले तद्देशतत्कालयोग्यशस्यादिकंन जायते तद्देशे तदा याच्यमानद्रव्यालाभात्दुर्भिक्षं जातमिति व्यवह्रियते सद्भिरिति । तत्-कारकवर्षाणि यथा, --“राष्ट्रभङ्गश्च दुर्भिक्षं तस्करैरुपपीडनम् ।जानीयाद्बिग्रहं घोरं प्रमाथिनि वरानने ! ॥
१३ ॥
दुर्भिक्षं जायते घोरं सर्व्वोपद्रवसंयुतम् ।अनावृष्टिः समाख्याता व्यये संवत्सरे प्रिये ! ॥
२० ॥
क्वचिद्बर्षति पर्ज्जन्यो देशे संछिन्नमण्डलः ।दुर्भिक्षं सर्व्वरीवर्षे व्यवहारो विपर्य्ययः ॥
३४ ।दुर्भिक्षं जायते सर्व्वा मेदिनी दुष्यति प्रिये ! ।प्लवे प्लवन्ति तोयानि पीडिता मानवा भुवि ॥
३५ ॥
दुर्भिक्षं जायते घोरं धान्यौषधिप्रपीडनम् ।अनले च समाख्याता नात्र कार्य्याविचारणा ॥
५०देशभङ्गः सुदुर्भिक्षं समासात् कथयाम्यहम् ।पिङ्गले चारुपद्माक्षि ! दुर्भिक्षं नर्म्मदातटे ॥
५१ ॥
दुर्भिक्षं मध्यमं प्रोक्तं व्यवहारो न वर्त्तते ।भवेद्वै मध्यमा वृष्टिर्दुर्म्मतौ समुपस्थिते ॥
५५ ॥
दुर्भिक्षं मरणं घोरं धान्यौषधिप्रपीडनम् ।पापरोगो भवेद्देवि ! रक्ताख्येऽमरवन्दिनि ! ॥
५८ ॥
रोगो मरणदुर्भिक्षं विरोधोपद्रवाकुलम् ।क्रोधे तु विषमं सर्व्वं समाख्यातं हरप्रिये ! ॥
५९ ॥
मेदिनी चलते देवि ! सर्व्वभूतं चराचरम् ।देशभङ्गश्च दुर्भिक्षं क्षये सङ्क्षीयते प्रजा ॥
सौराष्ट्रे मालवे देशे दक्षिणे कोङ्कणे तथा ।दुर्भिक्षं जायते घोरं क्षये संवत्सरे प्रिये ! ॥
” ५० ॥
इति ज्योतिस्तत्त्वधृतषष्टिवर्षान्तर्गतवर्षविशेष-फलबोधकभविष्यपुराणीयवचनानि ॥
* ॥
अद्भुतेऽपि दुर्भिक्षं भवति यथा, --“मांसास्थिनी समादाय श्मशानाद्गृघ्रवायसाः ।श्वा शृगालोऽथवा मध्ये पुरस्य प्रविशन्ति चेत् ॥
विकिरन्ति गृहादौ च श्मशानं सा मही भवेत् ।चौरेण हन्यते लोकः परचक्रसमागमः ॥
संग्रामश्च महाघोरो दुर्भिक्षं मरकन्तथा ।अद्भुतानि प्रसूयन्ते तत्र देशस्य विद्रवः ॥
अकाले फलपुष्पाणि देशविद्रवकारणम् ॥
”इति ज्योतिस्तत्त्वम् ॥
* ॥
“तत्राशौचिभिक्षाग्रहणे दोषाभाव इति हार-लताप्रभृतयः ॥
कौर्म्मे ।सद्यःशौचं समाख्यातं दुर्भिक्षे चाप्युपप्लवे ।डिम्बाहवे हतानाञ्च विद्युता पार्थिवैर्द्बिजैः ॥
सद्यःशौचं समाख्यातं शापादिमरणे तथा ॥
”इति शुद्धितत्त्वम् ॥
अपि च गारुडे २२६ अध्याये ।“दुर्भिक्षयुक्तराष्ट्रे च मृतके सूतकेऽपि वा ।नियमाश्च न दुष्यन्ति दानधर्म्मरतास्तथा ॥
दीक्षिताश्चाभिषिक्ताश्च व्रततीर्थपरास्तथा ।दीक्षाकाले विवाहादौ देवद्रोण्यां निमन्त्रिते ॥
पूर्व्वसङ्कल्पिते चापि नाशौचं मृतसूतके ॥
”
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.