दुर्भिक्ष (durbhikSa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 दुर्भिक्ष n.
  (-क्षं) Dearth,  famine.
 E.
  दुर्,  and भिक्षा alms
 when charity
ceases.

Capeller Eng

English

 दुर्भिक्ष n.
  (m. ) famine,  want
 abstr.
   °त्व n.
 

Yates

English

 दु-र्भिक्ष (क्षं) 1.
n.
  Famine.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

दुर्भिक्ष 	-	 durbhikSa 	-	 n.
  	-	 famine  [ starvation ]
अनाकाल 	-	  anAkAla 	-	 m.
  	-	 famine
दौर्भिक्ष 	-	  daurbhikSa 	-	 n.
  	-	 famine
निरन्ने 	-	  niranne 	-	 ind.
  	-	  during a famine
दुर्भिक्षशमन 	-	  durbhikSazamana 	-	 m.
  	-	  alleviator of famine
क्षुत्सम्बाध 	-	  kSutsambAdha 	-	 adj.
  	-	  suffering from famine
श्वेतास्थि 	-	  zvetAsthi 	-	 n.
  	-	  particular kind of famine
शलाकावृत्ति 	-	  zalAkAvRtti 	-	 n.
  	-	 famine of a particular kind
नीरोगदुर्भिक्ष 	-	  nIrogadurbhikSa 	-	 adj.
  	-	  not visited by disease or famine
व्याधिदुर्भिक्षपीडित 	-	  vyAdhidurbhikSapIDita 	-	 adj.
  	-	  afflicted with sickness and famine
दुर्भिक्षव्यसनिन् 	-	  durbhikSavyasanin 	-	 adj.
  	-	  suffering from the calamity of famine

दुर्भिक्ष 	-	 durbhikSa 	-	 n.
  	-	 famine  [ starvation ]
अनाकाल 	-	  anAkAla 	-	 m.
  	-	 famine
दौर्भिक्ष 	-	  daurbhikSa 	-	 n.
  	-	 famine
निरन्ने 	-	  niranne 	-	 ind.
  	-	  during a famine
दुर्भिक्षशमन 	-	  durbhikSazamana 	-	 m.
  	-	  alleviator of famine
क्षुत्सम्बाध 	-	  kSutsambAdha 	-	 adj.
  	-	  suffering from famine
श्वेतास्थि 	-	  zvetAsthi 	-	 n.
  	-	  particular kind of famine
शलाकावृत्ति 	-	  zalAkAvRtti 	-	 n.
  	-	 famine of a particular kind
नीरोगदुर्भिक्ष 	-	  nIrogadurbhikSa 	-	 adj.
  	-	  not visited by disease or famine
व्याधिदुर्भिक्षपीडित 	-	  vyAdhidurbhikSapIDita 	-	 adj.
  	-	  afflicted with sickness and famine
दुर्भिक्षव्यसनिन् 	-	  durbhikSavyasanin 	-	 adj.
  	-	  suffering from the calamity of famine

 
   दुर्भिक्ष   durbhikSa   n.
   famine  [ starvation ]  
   दुर्भिक्ष  durbhikSa  n.
   distress   
   दुर्भिक्ष  durbhikSa  n.
   scarcity of food  
   दुर्भिक्ष  durbhikSa  n.
   scarcity of provisions   
   दुर्भिक्ष  durbhikSa  n.
   dearth  
   दुर्भिक्ष  durbhikSa  n.
   scarcity   
   दुर्भिक्ष  durbhikSa  n.
   want     
            

Wilson

English

 दुर्भिक्ष
n.
  (-क्षं) Dearth,  famine.
E.
  दुर्,  and भिक्षा alms
 when charity ceases.

Monier Williams Cologne

English

 दुर्—भिक्ष n.
  (rarely m.
 ) scarcity of provisions,  dearth,  famine,  want,  distress,  TĀr.
   i,  4,  3
 Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

Hindi

अकाल

Shabdartha Kaustubha

Kannada

दुर्भिक्ष
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಕ್ಷಾಮ /ಬರ /ತುಟ್ಟಿ
व्युत्पत्तिः - > भिक्षाया अभावः
प्रयोगाः - > "सौराष्ट्रे मालवे देशे दक्षिणे कोङ्कणे तथा । दुर्भिक्षं जायते घोरं क्षये संवत्सरे प्रिये ॥"
दुर्भिक्ष
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ದುರ್ಭಿಕ್ಷವುಳ್ಳ ದೇಶ
प्रयोगाः - > "एकग्रामे चतुःशाले दुर्भिक्षे राष्ट्रविप्लवे । पतिना नीयमानायाः पुरःशुक्रो न दुष्यति ॥"

L R Vaidya

English

 dur-Bikza {% n. %} 1. scarcity of provisions,  dearth,  famine,  Yaj.ii.147
 2. want in general.

Bopp

Latin

 दुर्भिक्ष n. (BAH. e दुस् et भिक्षा fames) fames,  Hungers-
noth. HIT. 102. 5.

Lanman

English

 dur-bhikṣa,  a. (time) having its alms-getting
hard,  i. e. in which alms-getting is
hard
 as n. famine. [bhikṣā.]

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 दुर्भिक्षं,  क्ली,
   (भिक्षाया अभावः ।) भिक्षायाअप्राप्तिकालः । अकाल इति भाषा । यथा, “दुर्भिक्षमल्पं स्मरणं चिराय ।” इत्युद्भटः ॥
भिक्षायाः प्रायो निष्फलत्वमित्यव्ययीभावसमासः ।यद्देशे यत्काले तद्देशतत्कालयोग्यशस्यादिकंन जायते तद्देशे तदा याच्यमानद्रव्यालाभात्दुर्भिक्षं जातमिति व्यवह्रियते सद्भिरिति । तत्-कारकवर्षाणि यथा,  --“राष्ट्रभङ्गश्च दुर्भिक्षं तस्करैरुपपीडनम् ।जानीयाद्बिग्रहं घोरं प्रमाथिनि वरानने ! ॥
 १३ ॥
दुर्भिक्षं जायते घोरं सर्व्वोपद्रवसंयुतम् ।अनावृष्टिः समाख्याता व्यये संवत्सरे प्रिये ! ॥
 २० ॥
क्वचिद्बर्षति पर्ज्जन्यो देशे संछिन्नमण्डलः ।दुर्भिक्षं सर्व्वरीवर्षे व्यवहारो विपर्य्ययः ॥
 ३४ ।दुर्भिक्षं जायते सर्व्वा मेदिनी दुष्यति प्रिये ! ।प्लवे प्लवन्ति तोयानि पीडिता मानवा भुवि ॥
 ३५ ॥
दुर्भिक्षं जायते घोरं धान्यौषधिप्रपीडनम् ।अनले च समाख्याता नात्र कार्य्याविचारणा ॥
 ५०देशभङ्गः सुदुर्भिक्षं समासात् कथयाम्यहम् ।पिङ्गले चारुपद्माक्षि ! दुर्भिक्षं नर्म्मदातटे ॥
 ५१ ॥
दुर्भिक्षं मध्यमं प्रोक्तं व्यवहारो न वर्त्तते ।भवेद्वै मध्यमा वृष्टिर्दुर्म्मतौ समुपस्थिते ॥
 ५५ ॥
दुर्भिक्षं मरणं घोरं धान्यौषधिप्रपीडनम् ।पापरोगो भवेद्देवि ! रक्ताख्येऽमरवन्दिनि ! ॥
 ५८ ॥
रोगो मरणदुर्भिक्षं विरोधोपद्रवाकुलम् ।क्रोधे तु विषमं सर्व्वं समाख्यातं हरप्रिये ! ॥
 ५९ ॥
मेदिनी चलते देवि ! सर्व्वभूतं चराचरम् ।देशभङ्गश्च दुर्भिक्षं क्षये सङ्क्षीयते प्रजा ॥
सौराष्ट्रे मालवे देशे दक्षिणे कोङ्कणे तथा ।दुर्भिक्षं जायते घोरं क्षये संवत्सरे प्रिये ! ॥
” ५० ॥
इति ज्योतिस्तत्त्वधृतषष्टिवर्षान्तर्गतवर्षविशेष-फलबोधकभविष्यपुराणीयवचनानि ॥
 * ॥
अद्भुतेऽपि दुर्भिक्षं भवति यथा,  --“मांसास्थिनी समादाय श्मशानाद्गृघ्रवायसाः ।श्वा शृगालोऽथवा मध्ये पुरस्य प्रविशन्ति चेत् ॥
विकिरन्ति गृहादौ च श्मशानं सा मही भवेत् ।चौरेण हन्यते लोकः परचक्रसमागमः ॥
संग्रामश्च महाघोरो दुर्भिक्षं मरकन्तथा ।अद्भुतानि प्रसूयन्ते तत्र देशस्य विद्रवः ॥
अकाले फलपुष्पाणि देशविद्रवकारणम् ॥
”इति ज्योतिस्तत्त्वम् ॥
 * ॥
“तत्राशौचिभिक्षाग्रहणे दोषाभाव इति हार-लताप्रभृतयः ॥
 कौर्म्मे ।सद्यःशौचं समाख्यातं दुर्भिक्षे चाप्युपप्लवे ।डिम्बाहवे हतानाञ्च विद्युता पार्थिवैर्द्बिजैः ॥
सद्यःशौचं समाख्यातं शापादिमरणे तथा ॥
”इति शुद्धितत्त्वम् ॥
अपि च गारुडे २२६ अध्याये ।“दुर्भिक्षयुक्तराष्ट्रे च मृतके सूतकेऽपि वा ।नियमाश्च न दुष्यन्ति दानधर्म्मरतास्तथा ॥
दीक्षिताश्चाभिषिक्ताश्च व्रततीर्थपरास्तथा ।दीक्षाकाले विवाहादौ देवद्रोण्यां निमन्त्रिते ॥
पूर्व्वसङ्कल्पिते चापि नाशौचं मृतसूतके ॥
”

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 दुर्भिक्ष अव्य०
  भिक्षायाः अभावः । १ भिक्षाया अभावे । दुर्लभाभिक्षा यत्र प्रा० ब० । यद्देशे यानि शस्यानि जायन्तेतद्देशे तद्द्रव्यस्यानुत्पत्त्या २ तद्द्रव्यालाभसमयभेदे न०
  तत्-समयभेदसूचकाश्च षष्टिसंवत्सरान्तर्गता वर्षभेदाः ज्योति०त० भविष्यपु०  उक्ताः संगृह्य दर्श्यन्ते यथा“राष्ट्रभङ्गश्च दुर्भिक्षं तस्करैरुपपीडनम् । जानी-याद्विग्रहं घोरं प्रमाथिनि १३ वरानने! । “दुर्भिक्षं जा-यते घोरं सर्वोपद्रवसंयुतम् । अनावृष्टिः समाख्याताव्यये २० संवत्सरे प्रिये!” । “क्वचिद्वर्षति पर्जन्यो देशे सं-छिन्नमण्डलः । दुर्भिक्षं सर्वरीवर्षे ३४ व्यवहारेविपर्ययः” । “दुर्भिक्षं जायते सर्वा मेदिनी दुष्यतिप्रिये! । प्लवे ३५ प्लवन्ति तोयानि पीडिता मानवा भुवि” ।“दुर्भिक्षं जायते घोरं धान्यौषधिप्रपीडनम् । अनले ५०च समाख्याता नात्र कार्य्या विचारणा” । “देशभङ्गःसुदुर्भिक्षं समासात् कथयाम्यहम् । पिङ्गले ५१ चारुपद्माक्षि! दुर्भिक्षं नर्मदातटे” । “दुर्दिक्षं मध्यमं प्रोक्तंव्यवहारो न वर्तते । भवेद्वै मध्यमा वृष्टिर्दुर्मतौ ५५समुपस्थिते” । “दुर्भिक्षं मरणं घोरं धान्यौप्रधिप्रपीड-नम् । पापरोगो भवेद्देवि! रक्ताक्षे ५८ ऽमरवन्दनि”! ।“रोगो मरणदुर्भिक्षं विरोधोपद्रवाकुलम् । क्रोधे ५९ तुविषमं सर्वं समाख्यातं हरपिये!” । ५९ “मेदिनीचलते देवि! सर्तभूतं चराचरम् । देशभङ्गश्च दुर्भिक्षक्षये संक्षोयते प्रजाः । सौराष्ट्रे मालवे देशे दक्षिणेकोङ्कणे तथा । दुर्भिक्षं जायते घोरं क्षये६० संवत्सरेप्रिये!” । क्वचिदद्भुतोत्पातेऽपि दुर्भिक्षं भवति यथा“मांसास्थिनी समादाय श्मशानाद् गृध्रवायसाः ।श्वा शृगालोऽथ वा मध्ये पुरस्य प्रविशन्ति चेत् । विकिरन्ति गृहादौ च श्मशानं सा मही भवेत् । चौरेणहन्यते लोकः परचक्रसमागमः । सग्रामश्च महाघोरो दुर्भिक्षं मरकस्तथा । अद्भतानि प्रसूयन्ते तत्रदेशस्य विद्रवः । अकाले फलपुष्पाणि देशविद्रवकारणम्”इति ज्योत० त० । तत्र कालेऽशौचिभ्यो भिक्षाग्रहणेदोषाभाव इति हारलताप्रभृतयः । कौर्मे “सद्यः-शौचं समाख्यातं दुर्भिक्षे चाप्युपप्लवे । डिम्बाहवेहतानाञ्च विद्युता पार्थिवैर्द्विजैः । सद्यः शौचं समा-ख्यातं शापादिमरणे तथा” इति शु० त० “दुर्भिक्षयुक्तराष्ट्रेच मृतके सूतकेऽपि वा । नियमाश्च न दुष्यन्ति दानधर्म-रतेष्वपि । दीक्षिताश्चाभिषिक्ताश्च व्रततीर्थपरास्तथा ।दीक्षाकाले विवाहादौ देवद्रोण्यां निमन्त्रिते । पूर्वसङ्क-ल्पिते चापि नाशौच मृतसूतके” इति गारुडे २२६ अ०“शकटः शाकिनी गावो जालमास्कन्दनं वनम् । अनूपःपर्वतो राजा दुर्भिक्षे नव वृत्तयः” चाणक्याः “द्वाविमौपुरुषौ लोके सूर्यमण्डलभेदिनौ । दातान्नस्य तु दुर्भिक्षेसुभिक्षे वस्त्रहेमदः” । “एकग्रामे चतुःसाले दुर्भिक्षे राष्ट्रविप्लवे । पतिना नीयमानायाः पुरःशुक्रो न दुष्यति”ज्यो० त० ।

Burnouf

French

 दुर्भिक्ष दुर्भिक्ष n.
  disette,  famine.

Stchoupak

French

 दुर्-भिक्ष-
 nt. (m. ) pénurie ou cherté des vivres,  famine,  disette, 
misère,  détresse 
 -त्व- nt. id.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.