| YouTube Channel

दुर्धरः (durdharaH)

 
Apte Hindi
Hindi
दुर्धरः
पुं*
 दुर्- धरः -
पारा
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 दुर्धरः
noun
राक्षसविशेषः महिषासुरस्य सेनापतिश्च।
"दुर्धरस्य वर्णनं पुराणेषु अस्ति।"
Synonyms:
 दुर्धरः
noun
धृतराष्ट्रस्य शतेषु पुत्रेषु अन्यतमः।
"दुर्धरस्य वर्णनं महाभारते अस्ति।"
Synonyms:
 दुर्धरः
noun
रावणसेनायाः राक्षसविशेषः।
"दुर्धरस्य वर्णनं रामायणे अस्ति।"
Synonyms:
 दुर्धरः
noun
एकः राक्षसः।
"दुर्धरस्य वर्णनं दुर्गासप्तशत्यां वर्तते।"
Synonyms:
 असाध्यः, निरौषधः, दुर्धरः, असाधः, अवारणीयः, निरुपक्रमः, दुराचरः, क्षेत्रियः, क्रियापथमतिक्रान्तः, विवर्जनीयः
adjective
चिकित्सातिक्रान्तः।
"रक्तक्षयः असाध्यः रोगः अस्ति।"
Synonyms:
 पारदः, रसराजः, रसनाथः, महारसः, रसः, महातेजः, रसलेहः, रसोत्तमः, सूतराट्, चपलः, जैत्रः, रसेन्द्रः, शिवबीजः, शिवः, अमृतम्, लोकेशः, दुर्धरः, प्रभुः, रुद्रजः, हरतेजः, रसधातुः, अचिन्त्यजः, खेचरः, अमरः, देहदः, मृत्युनाशकः, सूतः, स्कन्दः, स्कन्दांशकः, देवः, दिव्यरसः, श्रेष्ठः, यशोदः, सूतकः, सिद्धधातुः, पारतः, हरबीजम्, रजस्वलः, शिववीर्यम्, शिवाह्वयः
noun
धातुविशेषः, क्रमिकुष्ठनाशकः ओजयुक्तः रसमयः धातुः।
"पारदः निखिलयोगवाहकः अस्ति।"
Synonyms:
 दुर्धरः
noun
एकः महिषः ।
"दुर्धरस्य उल्लेखः कोशे वर्तते"
Synonyms:
 दुर्धरः
noun
एकः शम्बरः ।
"दुर्धरस्य उल्लेखः हरिवंशे वर्तते"
Synonyms:
 भल्लातकः, दुर्धरः
noun
एकः क्षुपः ।
"भल्लातकस्य उल्लेखः कोशे वर्तते"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
दुर्ध(र्द्ध)रः,
पुं,
 (दुर्दुःखेन ध्रियते इति । दुर् + धृ +“ईषद्दुःसुषु कृच्छ्राकृच्छ्रार्थेषु खल् ।” ३ । ३ ।१२६ । इति खल् ।) नरकविशेषः । ऋषभौ-षधिः । इति मेदिनी । रे, १६९ ॥
पारदः । भल्ला-तकः । इति राजनिर्घण्टः ॥
महिषासुरस्यसेनापतिविशेषः । यथा, मार्कण्डेये । ८३ । १९ ।“दुर्द्धरं दुर्म्मुखञ्चोभौ शरैर्निन्ये यमक्षयम् ॥
”(धृतराष्ट्रपुत्त्रभेदः । यथा, महाभारते । ७ ।१३३ । ३० ।“नामृष्यन्त महेश्वासाः सोदर्य्याः पञ्च भारत ! ।दुर्म्मर्षणो दुःसहश्च दुर्म्मदो दुर्धरो जयः ।पाण्डवं चित्रसन्नाहास्तं प्रतीपमुपाद्रवन् ॥
”शम्बरासुरस्य मन्त्रिविशेषः । यथा, हरिवंशे ।१६२ । १८ ।“दुर्धरः केतुमाली च णत्रुहन्ता प्रमर्द्दनः ।एतैः परिवृतोऽमात्यैर्युयुत्सुः प्रस्थितो रणे ॥
”विष्णुः । यथा, महाभारते । १३ । १४९ । ८९ ।तस्य सहस्रनामकथने ।“दर्पहा दर्पदो दृप्तो दुर्धरोऽथापराजितः ॥
”“न शक्या धारणा यस्य प्रणिधानादिषुसर्व्वोपाधिविनिर्म्मुक्तत्वात्तथापि तत्प्रसादादतःकिञ्चिद्दुःखेन धार्य्यते जन्मान्तरसहस्रेषु भाव-नात् तस्मात् दुर्धरः ।‘क्लेशोऽधिकतरस्तेषामव्यक्तासक्तचेतसाम् ।अव्यक्ता हि गतिर्दुःखं देहवद्भिरवाप्यते ॥
’इति भगवद्वचनात् ॥
” इति तद्भाष्ये शङ्करः ॥
तथा तत्रैव । ४२ श्लोके ।“सुभुजो दुर्घरो वाग्मी महेन्द्रो वसुदो वसुः ॥
”“पृथिव्यादीनि धारकाण्यन्येन धारयितुमशक्य-त्वात् न केनापि धारयितुं शक्यते इति दुर्धरः ।दुःखेन ध्यानसमये मुमुक्षुभिर्हृदयेन धार्य्यतेइति दुर्धरः ।” इति तद्भाष्यम् ॥
एतेन व्युत्पत्ति-भेदात् नामभेदोत्पत्त्या न द्बिरुक्तिः सहस्रनाम-पूर्त्तिश्च जाता ॥
) दुःखधार्य्ये, त्रि । इति हेम-चन्द्रः ॥
(यथा, महाभारते । १ । १३४ । ९८ ।“अथाब्रवीन्महात्मानं भारद्वाजो महारथम् ।गृहाणेदं महाबाहो ! विशिष्टमिति दुर्धरम् ॥
अस्त्रं ब्रह्मशिरो नाम सप्रयोगनिवर्त्तनम् ॥
”दुर्जये च । यथा, महाभारते । ७ । ११७ । ६ ।“निर्जित्य दुर्धरं द्रोणं सपदानुगमाहवे ।हार्द्दिक्यं योधवर्य्यञ्च प्राप्तं मन्ये धनञ्जयम् ॥
”)