दुर्द्धरः (durddharaH)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritदुर्ध(र्द्ध)रः, (दुर्दुःखेन ध्रियते इति । दुर् + धृ +“ईषद्दुःसुषु कृच्छ्राकृच्छ्रार्थेषु खल् ।” ३ । ३ ।१२६ । इति खल् ।) नरकविशेषः । ऋषभौ-षधिः । इति मेदिनी । रे, १६९ ॥
पारदः । भल्ला-तकः । इति राजनिर्घण्टः ॥
महिषासुरस्यसेनापतिविशेषः । यथा, मार्कण्डेये । ८३ । १९ ।“दुर्द्धरं दुर्म्मुखञ्चोभौ शरैर्निन्ये यमक्षयम् ॥
”(धृतराष्ट्रपुत्त्रभेदः । यथा, महाभारते । ७ ।१३३ । ३० ।“नामृष्यन्त महेश्वासाः सोदर्य्याः पञ्च भारत ! ।दुर्म्मर्षणो दुःसहश्च दुर्म्मदो दुर्धरो जयः ।पाण्डवं चित्रसन्नाहास्तं प्रतीपमुपाद्रवन् ॥
”शम्बरासुरस्य मन्त्रिविशेषः । यथा, हरिवंशे ।१६२ । १८ ।“दुर्धरः केतुमाली च णत्रुहन्ता प्रमर्द्दनः ।एतैः परिवृतोऽमात्यैर्युयुत्सुः प्रस्थितो रणे ॥
”विष्णुः । यथा, महाभारते । १३ । १४९ । ८९ ।तस्य सहस्रनामकथने ।“दर्पहा दर्पदो दृप्तो दुर्धरोऽथापराजितः ॥
”“न शक्या धारणा यस्य प्रणिधानादिषुसर्व्वोपाधिविनिर्म्मुक्तत्वात्तथापि तत्प्रसादादतःकिञ्चिद्दुःखेन धार्य्यते जन्मान्तरसहस्रेषु भाव-नात् तस्मात् दुर्धरः ।‘क्लेशोऽधिकतरस्तेषामव्यक्तासक्तचेतसाम् ।अव्यक्ता हि गतिर्दुःखं देहवद्भिरवाप्यते ॥
’इति भगवद्वचनात् ॥
” इति तद्भाष्ये शङ्करः ॥
तथा तत्रैव । ४२ श्लोके ।“सुभुजो दुर्घरो वाग्मी महेन्द्रो वसुदो वसुः ॥
”“पृथिव्यादीनि धारकाण्यन्येन धारयितुमशक्य-त्वात् न केनापि धारयितुं शक्यते इति दुर्धरः ।दुःखेन ध्यानसमये मुमुक्षुभिर्हृदयेन धार्य्यतेइति दुर्धरः ।” इति तद्भाष्यम् ॥
एतेन व्युत्पत्ति-भेदात् नामभेदोत्पत्त्या न द्बिरुक्तिः सहस्रनाम-पूर्त्तिश्च जाता ॥
) दुःखधार्य्ये, त्रि । इति हेम-चन्द्रः ॥
(यथा, महाभारते । १ । १३४ । ९८ ।“अथाब्रवीन्महात्मानं भारद्वाजो महारथम् ।गृहाणेदं महाबाहो ! विशिष्टमिति दुर्धरम् ॥
अस्त्रं ब्रह्मशिरो नाम सप्रयोगनिवर्त्तनम् ॥
”दुर्जये च । यथा, महाभारते । ७ । ११७ । ६ ।“निर्जित्य दुर्धरं द्रोणं सपदानुगमाहवे ।हार्द्दिक्यं योधवर्य्यञ्च प्राप्तं मन्ये धनञ्जयम् ॥
”)
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.