| YouTube Channel

दुर्गकर्मन् (durgakarman)

 
Spoken Sanskrit
English
दुर्गकर्मन् durgakarman
n.
 fortification
Monier Williams Cologne
English
दुर्ग—कर्मन्
n.
 fortification,
MBh.
R.
Apte Hindi
Hindi
दुर्गकर्मन्
नपुं*
 *दुर्ग- कर्मन् -
किलाबन्दी
Shabdartha Kaustubha
Kannada
दुर्गकर्मन्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಬಲಪಡಿಸುವುದು
L R Vaidya
English
dur-ga˚karman {% n. %} fortification.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
दुर्गकर्म्मन्
न०
 दुगार्थं दुर्गे वा कर्म कार्यम् । मा० शा० ८६ अ०उक्ते दुर्गसाधनकर्मभेदे यथा“तस्मात्ते वर्तयिष्यामि दुर्गकर्म विशेषतः । श्रुत्वा तथाविधातव्यमनुष्ठेयञ्च यत्नतः । षडविधं दुर्गमास्थाय पु-राण्यथ निवेशयेत् । सर्वसम्पत्प्रधानं यद्बाहुल्यञ्चापिसम्भवेत् । धन्वदुर्गं महीदुर्गं गिरिदुर्गं तथैव च ।मनुष्यदुर्गं मृद्दुर्गं वनदुर्गञ्च तानि षट् । यत् पुरंदुर्गसम्पन्नं धान्यायुधसमन्वितम् । दृढप्राकारपरिखंहस्त्यश्वरथसङ्कुलम् । विद्वांसः शिल्पिनो यत्र निच-याश्च सुचिन्तिताः । धार्मिकश्च जनो यत्र दाक्ष्यमुत्तम-मास्थितः । ऊर्जस्विनरनागाश्वं चत्वरापणशीभितम् ।प्रसिद्धव्यवहारञ्च प्रशान्तमकुतोभयम् । सुप्रभं शान्त-नादञ्च सुप्रशस्तनिवेशनम् । शूराढ्यजनसम्पन्नं ब्रह्म-घोषानुनादितम् । समाजोत्सवसम्पन्नं सदा पूजितदै-बतम् । वश्यामात्यबलो राजा तत् पुरं स्वयमाविशेत् ।तत्र कोषं बलं मित्रं व्यवहारञ्च वर्द्धयेत् । पुरे जन-पदे चैव सर्वदोषान्निवर्त्तयेत् । भाण्डागारायुधागारंप्रयत्नेनाभिबर्द्धगेत । निचयान् बर्द्धयेत् सर्वांस्तथामन्त्रायुधालयान् । काष्ठलोहतुषाङ्गारदारुशृङ्गास्थि-वैणवान् । मज्जास्नेहवसाक्षौद्रमौषधग्राममेव च ।शणं सर्जरसन्धान्यमायुधानि शरांस्तथा । चर्मस्नायुंतथा वेत्रं मुञ्जवल्वजबन्धनान् । आशयाश्चोदपानाश्चप्रभूता सलिलाकराः । निरोढव्याः सदा राज्ञा क्षीरि-णश्च महीरुहाः । सत्कृताश्च प्रयत्नेन आचार्यत्विक्-पुरोहिताः । महेष्वासाः स्थपतयः सांवत्सरचिकित्-सकाः । प्राज्ञा मेधाविनो दान्ता दक्षाः शूरा बहुश्रुताः ।कुलीनाः सत्त्वसम्पन्ना युक्ताः सर्वेषु कर्मसु । पूजयेद्धा-र्मिकान् राजा निगृह्णीयादधार्मिकान् । नियुञ्ज्याच्चप्रयत्नेन सर्ववर्णान् स्वकर्मसु । बाह्यमाभ्यन्तरञ्चैव पौरजानपदं तथा । चारैः सुविदितं कृत्वा ततः कर्मप्रयोजयेत् । चरान् मन्त्रञ्च कोषञ्च दण्डञ्चैव विशेषतः ।अनुतिष्ठेत् स्वयं राजा सर्वं ह्यत्र प्रतिष्ठितम् । उदासीनारिमित्राणां सर्वमेव चिकीर्षितम् । पुरे जनपदे चैवज्ञातव्यं चारचक्षुषा । ततस्तेषां विधातव्यं सर्वमेवा-प्रमादतः । भक्तान् पूजयता नित्यं द्विषतश्च निगृह्णता ।यष्टव्यं क्रतुभिर्नित्यं दातव्यञ्चाप्यपीडया । प्रजानांरक्षणं कार्यं न कार्यं धर्मबाधकम् । कृपणानाथ-वृद्धानां विधवानाञ्च योषिताम् । योगक्षेमञ्च वृत्तिञ्चनित्यमेव प्रकल्पयेत् । आश्रमेषु यथाकालं चेलभाजनभोजनम् । सदैवोपहरेद्राजा सत्कृत्याभ्यर्च्य मान्य च ।आत्मानं सर्वकार्य्याणि तापसे राष्ट्रमेव च । निवेदयेत्प्रयत्नेन तिष्ठेत् प्रह्णश्च सर्बदा । सर्वार्थत्यागिनां राजाकुले जातं बहुश्रुतम् । पूजयेत्तादृशं दृष्ट्वा शयनासन-भोजनैः । तस्मिन् कुर्वीत विश्वासं राजा कस्याञ्चिदा-पदि । तापसेषु हि विश्वासमपि कुर्व्नन्ति दस्यवः । तस्मिन्निधीनादधीत प्रज्ञां पर्य्याददीत च । न चापि तीक्ष्णंसेवेत भृशं वा प्रतिपूजयेत् । अन्यः कार्यः स्वराष्ट्रेषुपरराष्ट्रेषु चापरः । अटवीषु परः कार्यः सामन्तनगरेष्वपि ।तेषु सत्कारमानाभ्यां संविभागांश्च कारयेत् । परराष्ट्रा-टवीस्थेषु यथा स्वविषये तथा । ते कस्याञ्चिदवस्थायांशरणं शरणार्थिने । राज्ञे दद्युर्यथाकामं तापसाः संशि-तव्रताः । एष ते लक्षणोद्देशः सङ्क्षेपेण प्रकीर्त्तितः ।यादृशे नगरे राजा स्वयमावस्तुमर्हति” ।