दुग्ध (dugdha)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishApte
Englishदुग्ध [dugdha] दुघ [dugha], दुघ See under दुह्.
दुग्ध [dugdha], p. p. [दुह्-क्त]
Milked, milked out.
Extracted, drawn out
Collected, filled, full.
ग्धम् Milk.
The milky juice of plants.
Milking. -Comp -अक्षः a kind of precious stone. -कूपिका a kind of cake. -अग्रम्, -अम्रम्, -तालीयम् the skim of milk, cream. -अङ्कः a kind of white stone. -दा a milch cow.
पाचनम् a vessel for boiling milk
a kind of salt.-पाषाणम् calcareous spar. -पोष्य living on the mother's milk (as a child), a suckling. -फेनः cream. -बन्धः, -बन्धकः the post to which a cow is tied before being milked.
बीजा rice mixed with milk.
a kind of gourd. -समुद्रः, -अब्धिः the ocean of milk, one of the seven oceans. ˚तनया goddess Lakṣmī.
Apte 1890
Englishदुग्ध p. p. [दुह्-क्त] 1 Milked, milked out.
2 Extracted, drawn out &c.
3 Collected, filled, full.
ग्धं 1 Milk.
2 The milky juice of plants.
3 Milking.
Comp.
अग्रं,
अम्रं,
तालीयं the skim of milk, cream.
दा a milch cow.
पाचनं a vessel for boiling milk.
पोष्य a. living on the mother's milk (as a child), a suckling.
फेनः cream.
बंधः,
बंधकः the post to which a cow is tied before being milked.
बीजा rice mixed with milk.
समुद्रः,
अब्धिः the ocean of milk, one of the seven oceans.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishदुग्ध दुग्ध, अस्, आ, अम् (fr. rt. 2. दुह्),
milked
milked out, extracted, sucked out so as to
be impoverished
milked together, collected, filled,
full
(अम्), n. milk, the milky juice of plants, sap
[cf. गो-रक्ष-द्°]
milking, (in दुग्ध-बन्ध-
क)
(ई), f. a medicinal plant, a kind of Asclepias,
= क्षीराविका, = दुग्ध-पाषाण.
—दुग्ध-कू-
पिका, f. a sort of cake made of ground rice and
mixed with milk &c. (‘having a milk-well ?’).
—दुग्ध-ता, f. or दुग्ध-त्व, अम्, n. milkiness,
milky nature.
—दुग्ध-तालीय, अम्, n. (fr. दुग्ध
and ताल ?), the froth of milk, syllabub
the skim of
milk or cream
milk and mangoes, mango fool.
—दुग्ध-दा, f. giving milk, milk-giver, milch.
—दुग्ध-पाचन, अम्, n. a kind of salt (= वज्-
रक)
a vessel for boiling milk.
—दुग्ध-पात्र,
अम्, n. a milk-pan.
—दुग्ध-पायिन्, ई, इनी, इ,
drinking milk.
—दुग्ध-पाषाण, अस्, m. a species
of plant, = दुग्ध-पाषाणक, दुग्धाश्मन्, दुग्-
धी
क्षीरिन्, क्षीर-क्षव, गोमेध-सन्निभ,
दीप्तिक, वज्राभ.
—दुग्ध-पुच्छी, f. a kind of
plant, = निशा, भङ्गा, सेवकालु, commonly दुग्-
ध-पेया.
—दुग्ध-पोष्य, अस्, आ, अम्, a suckling,
a child &c. living on its mother's milk.
—दुग्ध-
फेन, अस्, m. the froth or skim of milk, syllabub,
cream
(ई), f. a small medicinal shrub, = गोजा-पर्णी,
पयः-फेनी, पयस्विनी, फेन-दुग्ध, लूतारि।
—दुग्ध-बन्धक, अस् or अम्, m. or n. (?), the
post to which a cow is fastened before being milked.
—दुग्ध-वती, f. giving milk.
—दुग्ध-वीजा, f.
rice mixed with milk.
—दुग्ध-समुद्र, अस्, m.
the sea of milk.
—दुग्धाक्ष (°ध-अक्°), अस्, m.
‘having milk-white eyes, ’ a particular kind of precious
stone (opal ?).
—दुग्धाग्र (°ध-अग्°), अम्, n. the
upper part, surface or skim of milk, cream.
—दुग्-
धाब्धि (°ध-अब्°), इस्, m. the sea of milk.
—दुग्-
धाब्धि-तनया, f. ‘the daughter of the sea of milk, ’
epithet of the goddess Lakṣmī.
—दुग्धाम्बुधि
(°ध-अम्°), इस्, m. the sea of milk.
—दुग्धाम्र
(°ध-अम्°) = दुग्ध-तालीय, q. v.
—दुग्धाश्मन्
(°ध-अश्°), आ, m. = दुग्ध-पाषाण, q. v.
Hindi
Hindiदूध
Apte Hindi
Hindiदुग्ध
वि* - दुह् + क्त
दुहा हुआ
दुग्ध
वि* - दुह् + क्त
"जिसका दूध दुह लिया गया है, चूस लिया गया है या निकाल लिया गया है"
दुग्धम्
- -
दूध
दुग्धम्
- -
पौधों का दूधिया रस
Shabdartha Kaustubha
Kannadaदुग्ध
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕ್ಷೀರ /ಹಾಲು
निष्पत्तिः - > दुह (प्रपूरणे) - "क्तः" (३-२-१०२)
व्युत्पत्तिः - > दुह्यते स्म
दुग्ध
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮರದ ರಸ /ಮರದ ಹಾಲು
दुग्ध
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಾಲು ಕರೆಯುವುದು
निष्पत्तिः - > दुह - भावे "क्तः" (३-३-११४)
दुग्ध
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತುಂಬುವಿಕೆ
विस्तारः - > "दुग्धं प्रपूरणे क्षीरे" - विश्व० ।
दुग्ध
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ತುಂಬಲ್ಪಟ್ಟ
L R Vaidya
EnglishBopp
LatinIndian Epigraphical Glossary
EnglishKridanta Forms
Sanskritदुह् (दु॒हँ॑ प्रपूरणे - अदादिः - अनिट्)
ल्युट् = दोहनम्
अनीयर् = दोहनीयः - दोहनीया
ण्वुल् = दोहकः - दोहिका
तुमुँन् = दोग्धुम्
तव्य = दोग्धव्यः - दोग्धव्या
तृच् = दोग्धा - दोग्ध्री
क्त्वा = दुग्ध्वा
ल्यप् = प्रदुह्य
क्तवतुँ = दुग्धवान् - दुग्धवती
क्त = दुग्धः - दुग्धा
शतृँ = दुहन् - दुहती
शानच् = दुहानः - दुहाना
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritगुड इक्षुरसक्वाथः शर्करा तु सितोपला ॥ ४०२ ॥
सिता च मधुधूलिस्तु खण्डस्तद्विकृतिः पुनः ।
मत्स्यण्डी फाणितं चापि रसालायां तु भार्जिता ॥ ४०३ ॥
शिखरिण्यथ यूर्यूषो रसो दुग्धं तु सोमजम् ।
गोरसः क्षीरमूधस्यं स्तन्यं पुंसवनं पयः ॥ ४०४ ॥
गुड (पुं), ईक्षुरसक्वाथ (पुं), शर्करा (स्त्री), सितोपला (स्त्री), सिता (स्त्री), मधुधूलि (स्त्री), खण्ड (पुंक्ली), मत्स्यण्डी (स्त्री), फाणित (क्ली), रसाला (स्त्री), मार्जिता (स्त्री), शिखरिणी (स्त्री), यू (पुं), यूष (पुंक्ली), रस (पुं), दुग्ध (क्ली), सोमज (क्ली), गोरस (पुं), क्षीर (पुंक्ली), ऊधस्य (क्ली), स्तन्य (क्ली), पुंसवन (क्ली), पयस् (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritऊधस्य
ऊधस्य, क्षीर, दुग्ध, स्तन्य, पयस्, पीयूष
ऊधस्यं क्षीरं स्याद्दुग्धं स्तन्यं पयश्च पीयूषम् ।
verse 2.1.1.274
page 0033
नाममाला
Sanskritदुग्ध, क्षीर, अमृत, पयस्
सर्पिर्हैयङ्गवीनाज्यं दुग्धं क्षीराऽमृतं पयः ॥ १२२ ॥
verse 0.1.1.122
page 0062
अमरकोशः
SanskritWord: दुग्धम्
Root: दुग्ध
Gender: नपुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ sap
⇒ milk
⇒ full
⇒ milked
⇒ filled
⇒ extracted
⇒ milked out
⇒ sucked out
⇒ accumulated
⇒ impoverished
⇒ milked together
⇒ milky juice of plants
Shloka(s):
2|9|51|1 ► तत्तु शुष्कं करीषोऽस्त्री दुग्धं क्षीरं पयस्समम्। (वैश्यवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|9|51|1 ⇢ दुग्धम् (दुग्ध) (नपुं) ⇒ sap, milk, full, milked, filled, extracted, milked out, sucked out, accumulated, impoverished, milked together, milky juice of plants
➠ 2|9|51|1 ⇢ क्षीरम् (क्षीर) (नपुं) ⇒ milk, water, thickened milk, milky juice or sap of plants
➠ 2|9|51|1 ⇢ पयः (पयस्) (नपुं) ⇒ milk, rain, fluid, water, night, power, juice, strength, vital spirit, semen virile, any fluid or juice, species of grass [Andropogon - Bot.]
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ नवप्रसूतगोः_क्षीरम्
उपाधि ➡ पानीयम्
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritवाचस्पत्यम्
Sanskritदुग्ध दुह--क्त । १ पयसि क्षीरे स्त्रीजातिस्तननिष्यन्दिद्रव-द्रव्ये । कर्मणि क्त । २ कृतदोहायां धेन्वादौ स्त्री ३ प्रपू-रिते मेदिनी० । भावे क्त । ४ दोहने क्षीर-वर्गशब्दे २३७७ पृ० अस्य विवृतिः । तत्रानुक्तं भावप्र०उक्तं किं चिदत्राभिधीयते“रात्रौ चन्द्रगुणाधिक्याद्व्ययामाकरणात्तथा । प्राभा-तिकं तदा प्रायः प्रादोषाद्गुरु शीतलम् । दिवाकरकरा-घातात् व्यायामानलसेवनात् । प्राभातिकात्तु प्रादोषंलघु वातकफापहम्” । अथ दुग्धसेवने समयादिविशेषेगुणमाह । “वृष्यं वृंहणमग्निदीपनकरं पूर्वाह्णकालेपयो मध्याह्ने तु वलावहं कफहरं पित्तापहं दीप-नम् । बाले वृद्धिकरं क्षये क्षयकरं वृद्धेषु रेतोवहम्रात्रौ पथ्यमनेकदोषशमनं क्षीरं सदा सेव्यते । वदन्तिपेयं निशि केवलं पयो भोज्यं न तेनेह सहौदनादि-कम् । भवत्यजीर्णे निशि पीतशर्करा क्षीराल्पपानस्य नशेषमुत्सृजेत् । विदाहोन्यन्नपानानि दिवा भुङ्क्ते हियन्नरः । तद्विदाहप्रशान्त्यर्थं रात्नौ क्षीरं सदा पि-बेत् । दीप्तानले कृशे पुंसि वातवृद्धे पयःप्रिये । मतंहिततमं पथ्यं सद्यः शुक्रकरं यतः” । अथ मथितस्यदुग्धस्य गुणाः “क्षीरं गव्यमथाजं कोष्णं दण्डा-हतं पिबेत् । लघु वृष्यं ज्वरहरं वातपित्तकफा-पहम्” । अथ गोजदुग्धगुणाः “गोदुग्धप्रभवं किं वाछागीदुग्धसमुद्भवम् । तद्भवेच्च त्रिदोषघ्नं रोचनं वलवर्द्धनम् । वह्निवृद्धिकरं वृष्यं सद्यस्तृप्तिकरं लघु ।अतीसारेऽग्निमान्द्ये च ज्वरे जीर्णे प्रशस्यते” । अघनिन्दितदुग्धम् “विवर्णं विरसं चाम्लं दुर्गन्धं श्रथितंपयः । वर्जयेदम्ललवणयुक्तं बुद्ध्यादिहृद्यतः” ।अजादिदुग्धगुणादिभेदादिकं तत्तच्छब्दे उक्तम् ।“केऽप्याविकं पथ्यतमं शृतोष्णं क्षीरं त्वजानां शृतशीतमाहुः । दोहान्तशीतं महिषीपयस्यं गव्यन्तु धारो-ष्णमिदं प्रशस्तम् । वृष्यं वृंहणमग्निवर्द्धनकरं पू-र्वाह्णपीतं पयो मध्याह्ने बलदायकं रतिकरं कृच्छ्रस्यविच्छेदनम् । बाल्ये वह्निकरं ततो बलकरं वीर्यप्रदंबार्द्धके रात्रौ क्षीरमनेकदोषशमनं सेव्यं ततः सर्वदा ।क्षीरं मुहूर्त्तत्रितयोषितं यदतप्तमेतद्विकृतिं प्रयाति ।षण्णान्तु दोषं कुरुते तदूर्द्ध्वं विषोपमं स्यादुषितो दशानाम् ।जीर्णज्वरे कफे क्षीणे क्षीरं स्यादमृतोपमम् । तदेव त-रुणे पीतं विषवद्धन्ति मानुषम्” । क्षीरक्वाथगुणः ।“चतुर्थभागं सलिलं निधाय यत्नाद् यदावर्त्तितमुत्तमंतत् । सर्वामयव्नं बलपुष्टिकारि वीर्यप्रदं क्षीरमतिप्रशस्तम् । गव्यं पूर्वाह्णकाले स्यादपराह्णे तु माहि-षम् । क्षीरं सशर्करं पथ्यं यद्वा सात्म्यञ्च सर्वदा ।क्षीरं न भुञ्जीत कदाप्यतप्तं तप्तञ्च नैतल्लवणेन सार्द्धम् ।पिष्टान्नसन्धानकमाषमुद्गकोशातकीकन्दफलादिकैश्च” । तथा“मत्स्यमांसगुडमुद्गमूलकैः कुष्ठमावहति सेवितंपयः । शाकजाम्बवरसैश्च सेवितं मारयत्यवुधमाशुसर्पवत् । स्निग्धं शीतं गुरु क्षीरं सर्वकालं न सेवयेत् ।दीप्ताग्निं कुरुते मन्दं मन्दाग्निं नष्टमेव च । नित्यन्ती-व्राग्निना सेव्यं सुपक्वं माहिषं पयः । पुष्यन्ति धातवःसर्व बलपूष्टिविवर्द्धनम् । क्षीरं गवाजकादेर्मधुरं क्षीरंनवप्रसूतानाम् । रूक्षञ्च पित्तदाहं करीति रक्तामयंकुरुते । मधुरं त्रिदोषशमनं क्षीरं मध्यप्रसूतानाम् ।लवणं मधुरं क्षीरं विदाहजननं चिरप्रसूतानाम् ।गुणहीनं निःसारं क्षीरं प्रथमप्रसूतानाम् । मध्यमवयसां मुक्तमिदं दुर्बलन्तु वृद्धानाम् । तासां मास-त्रयादूर्द्ध्वं गुर्विणीनाञ्च यत् पयः । तद्दाहि लवणंक्षीरं मधुरं पित्तशोषकृत् । दुग्धाम्रं शीतलं स्वादुदृष्यं वर्णकरं गुरु । वातपित्तापहं रुच्यं वृंहणंबलवर्द्धनम्” राजनि० ।
Burnouf
Frenchदुग्ध दुग्ध pp. de दुह्। -- S. la traite d'une vache
lait. -- F. दुग्धी esp. de plante.
(?) lat. lactis (lac) et
gr.
γάλαϰτος (γάλα)
NIL = गोदुग्ध।
दुग्धतालीय fleur du lait, crème.
दुग्धनिका achyranthes aspera, bot.
दुग्धपाचन (पच्) vase pour faire chauffer le lait.
दुग्धफेन fleur du lait, crème. -- F. esp. de plante
médicinale.
दुग्धाक्ष (अक्ष) sorte de pierre précieuse.
Stchoupak
Frenchदुग्ध-
(दुह्-) a. v. trait, tiré (lait)
extrait, sucé
épuisé,
vidé
accumulé, rempli
nt. lait, suc laiteux, suc en général.
°कुल्या- flot, ruisseau de lait.
°द- ag. qui donne du lait
-आ- vache laitière.
°दोह- a. dont le lait a été tiré.
°समुद्र- °सिन्धु- mer de lait.
°स्रोतस्- nt. flot de lait.
दुग्धाब्धि- दुग्धार्णव- दुग्धोदधि- océan de lait.
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.