धातुः: दुःख्
मूलधातुः: दुःख
धात्वर्थः: व्यथने
गणः: चुरादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: उभयपदी
रूपम्: दुःखयति-ते


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“दुःख तत्क्रियायाम्”@} <a href="#foot_krm02">2</a> अदन्तः। </li> <li>अत्र तत्क्रिया = दुःखनम्;</li> <li> दुःखानुकूलव्यापार इत्यर्थः। </li> <li>‘तत्क्रिया तदनु- भवः।’ इति धा। </li> <li>का। </li> <li>व्याख्याने <a href="#foot_krm03">3</a>। </li> <li>‘प्रातिपदिकाद् धात्वर्थे बहुलमिष्ठवच्च’ <a href="#foot_krm04">4</a> इत्यस्य विवरण- रूपोऽयं धातुः। </li> <li>दुःखशब्दात् ‘तत् करोति, तदाचष्टे, तेनाक्रामति’ <a href="#foot_krm05">5</a> इत्येतेष्वर्थेषु णिज्भवति। </li> <li>‘सनाद्यन्ता धातवः’ <a href="#foot_krm06">6</a> इति धातुसंज्ञा। </li> <li>अतो लोपे, उपधावृद्धिनिषेधे च रूपाणि भवन्ति। </li> <li>तद्यथा-- दुःखकः-खिका, दुदुःखयिषकः-षिका, दुःखयिता-त्री, दुदुःखयिषिता-त्री;</li> <li> दुःखयन्-न्ती, दुदुःखयिषन्-न्ती, दुःखयिष्यन्-न्ती-ती, दुदुःखयिषिष्यन्- न्ती-ती, दुःखयमानः, दुदुःखयिषमाणः, दुःखयिष्यमाणः, दुदुःखयि- षिष्यमाणः, दुःक्-दुःखौ-दुःखः, दुःखितम्, दुदुःखयिषितः-तवान्, दुःखः, दुदुःखयिषुः, दुःखयितव्यम्, दुदुःखयिषितव्यम्, दुःखनीयम्, दुदुः- खयिषणीयम्, दुःख्यम्, दुदुःखयिष्यम्;</li> <li> ईषद्दुःखः-दुर्दुःखः-सुदुःखः;</li> <li> दुःख्यमानः, दुदुःखयिष्यमाणः, दुःखः, दुदुःखयिषः, दुःखयितुम्, दुदुः- खयिषितुम्, दुःखना, दुदुःखयिषा;</li> <li> <a href="#foot_krm07">7</a> दुःखनम्, दुदुःखयिषणम्, दुःखयित्वा, दुदुःखयिषित्वा, प्रदुःख्य, प्रदुदुःखयिष्य, दुःखम् २, दुःखयित्वा २, दुदुःखयिषम् २, दुदुःखयिषित्वा २। इति। </li> <li>अस्यैव दुःखरूपस्य प्रातिपदिकस्य कण्ड्वादिषु पाठात्, ‘कण्ड्वादिभ्यो यक्’ <a href="#foot_krm08">8</a> इति यक्प्रत्यये, यगन्तस्यापि ‘सनाद्यन्ताः’ <a href="#foot_krm09">9</a> इति धातुसंज्ञायां दुःख्यन्-न्ती इत्यादीनि रूपाणि भवन्ति। </li> <li>‘द्विधा हि कण्ड्वादयः, धातवः प्रातिपदिकानिचेति,’ <a href="#foot_krm10">10</a> इत्युक्तत्वात्, कण्ड्वादयोऽस्माभिर्न विशिष्य विलिखिता इति ज्ञेयम्।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (८४९)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१०-चुरादिः-१९३०। अक। सेट्। उभ।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (३-६२)</li> <li id="foot_krm04">04 => (ग। सू। चुरादौ)</li> <li id="foot_krm05">05 => (ग। सूत्राणि चुरादौ)</li> <li id="foot_krm06">06 => (३-१-३२)</li> <li id="foot_krm07">07 => [[आ। ‘देवौधे हृतदुःखने रसयति व्याकर्षदेनं क्षितौ।।’ धा। का। ३-६२।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => (३-१-२७)</li> <li id="foot_krm09">09 => (३-१-३२)</li> <li id="foot_krm10">10 => (भाष्यम् १-१-५८)</li></ul>

दुःख (दुः꣡ख꣡ तत्क्रियायाम् - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = दुःखनम्
अनीयर् = दुःखनीयः - दुःखनीया
ण्वुल् = दुःखकः - दुःखिका
तुमुँन् = दुःखयितुम्
तव्य = दुःखयितव्यः - दुःखयितव्या
तृच् = दुःखयिता - दुःखयित्री
क्त्वा = दुःखयित्वा
ल्यप् = प्रदुःख्य
क्तवतुँ = दुःखितवान् - दुःखितवती
क्त = दुःखितः - दुःखिता
शतृँ = दुःखयन् - दुःखयन्ती
शानच् = दुःखयमानः - दुःखयमाना

दुःख् [duḥkh], 1 U. (दुःखयति-ते) To pain, afflict, distress.

BEGINNER, Sanskrit to English, 1890 Apte edition

दुःख् {c10c} U. (दुःखयति-ते) To pain, afflict, distress. 

† दुःख् दुःख्, i. 10 (rather a
denomin. derived from the next), Par.
To give pain.


दुःख् 10. P. (Denom. a sq.) dolore afficere.


*दुःख् दुःख्। दुःख्यामि 4 et दुःखयामि 10;
pp. दुःखित। Causer de la douleur. [Ce verbe est le dénom. de
दुःख qui est formé comme सुख।]


दुःख् (क) दुःखयति 10.
a. To give pain.


दुःख् (duHkh)

Yates

Apte

Apte 1890

Benfey

Bopp

धातुपाठः (Krishnacharya)

Burnouf