दीक्षित (dIkSita)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 दीक्षित mfn.
   (-तः-ता-तं)
	 1. Initiated.
	 2. Performed,  (as the Diksha cere-
mony.)
	 3. One by whom the preparatory ceremonies have been
observed.
	 m.
  (-तः)
	 1. An assemblage of priests for peculiar cere-
monies,  or for any sacrifice.
	 2. The pupil or an ascetick.
 E.
  दीक्ष् to
perform a sacrifice or to be initiated,  affix कर्त्तरि क्त or दीक्षा जाता
अस्य तार० इतच् वा ।

Capeller Eng

English

 दीक्षित॑ f.
  °ती consecrated for (dat.  ,  loc.
 ,  instr.
  ,  or
—°),  prepared,  ready for (dat.  ,  instr.
  ,  loc.
 ,  or —°)
 abstr.
   °त्व†
n.
  — Often °— or —° in names,  esp.
    of Brahmans. 

Yates

English

 दीक्षित (तः-ता-तं)
p. Initiated
 done.
1.
m.
  Assemblage of priests for
any sacrifice
 pupil of an ascetic.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

दीक्षित 	-	 dIkSita 	-	 adj.
  	-	  consecrated
दीक्षित 	-	 dIkSita 	-	 adj.
  	-	  initiated into
दीक्षित 	-	 dIkSita 	-	 adj.
  	-	  ready for
दीक्षित 	-	 dIkSita 	-	 adj.
  	-	  performed
दीक्षित 	-	 dIkSita 	-	 adj.
  	-	  prepared
दीक्षित 	-	 dIkSita 	-	 m.
  	-	  priest engaged in a dIkSA
दीक्षित 	-	 dIkSita 	-	 m.
  	-	  pupil of
दीक्षित 	-	 dIkSita 	-	 ppp. 	-	  ordained

Wilson

English

 दीक्षित
mfn.
   (-तः-ता-तं)
1 Initiated.
2 Performed,  (as the Dīkṣa ceremony.)
3 One by whom the preparatory ceremonies have been observed.
m.
  (-तः)
1 An assemblage of priests for peculiar ceremonies,  or for any sacrifice.
2 The pupil of an ascetick.
E.
  दीक्ष to perform a sacrifice or to be initiated,  affix क्त.

Apte

English

दीक्षित [dīkṣita],  p. p.  [दीक्ष् कर्तरि क्त,  दीक्षा जाता$स्य तार˚ इतच् वा]

Consecrated,  initiated (as for a religious ceremony)
 एते विवाहदीक्षिता यूयम् U.*
  1
 Pt.*
  1.167
 आपन्ना- भयसत्रेषु दीक्षिताः खलु पौरवाः Ś.*
  2.17
 R.*
  8.75
11.24,  Ve.*
  1.25.

Prepared for a sacrifice.

Prepared for,  having taken a vow of
 तं पितुर्वधभवेन मन्युना राजवंश- निधनाय दीक्षितम् R.*
  11.67.

Crowned
 पद्मा पद्मातपत्रेण भेजे साम्राज्यदीक्षितम् R.*
  4.5.

Performed (as the दीक्षा ceremony).

तः A priest engaged in a Dīkṣā
 नालं ते विप्रियं कर्तुं दीक्षितस्येव साधवः Rām.*
  3.65.12.

A pupil.

A person who or whose ancestors may have performed a grand sacrificial ceremony,  such as ज्योतिष्टोम.

Apte 1890

English

 दीक्षित p. p. [दीक्ष् कर्त्तरि क्त,  दीक्षा जाताऽस्य तार°इतच् वा] 1 Consecrated,  initiated (as for a religious ceremony
) एते विवाहदीक्षिता यूयं U. 1
 Pt. 1. 167
 आपन्नाभयसत्रेषु दीक्षिताः खलु पौरवाः Ś. 2. 16
 R. 8. 75,  11. 24,  Ve. 1. 25. 
2 Prepared for a sacrifice. 
3 Prepared for,  having taken a vow of
 R. 11. 67. 
4 Crowned
 R. 4. 5. 
5 Performed,  (as the दीक्षा ceremony). 
तः 1 A priest engaged in a Dīkṣā. 
2 A pupil. 
3 A person who or whose ancestors may have performed a grand sacrificial ceremony,  such as ज्योतिष्टोम. 

Monier Williams Cologne

English

 दीक्षित॑ mf(ई,  GopBr.
   i,  5,  24)n.  consecrated,  initiated into (dat.  loc.
   instr.,  or comp. ),  AV.
  
 TS.
 
 Br.
 
 ŚrS.
 
 Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 prepared,  ready for (dat.  instr. or comp. ),  MBh.
  
 R.
  (°तं-√ कृ,  to initiate,  instruct,  Kathās.
  xx,  198)

 performed (as the Dīkṣā ceremony),  W.
 

 दीक्षित॑ m.
  a priest engaged in a D° (-त्व n.
 ,  Jaim.
  )

 दीक्षित॑ m.
  a pupil of (affixed,  and rarely prefixed to the N.
  of a teacher,  and given as a N.
  to a Brāhman to denote his being a pupil of that t°,  e.g. भट्टोजि-,  शं-कर-
 sometimes the teacher's N.
  is dropped and D° is used alone).

Monier Williams 1872

English

 दीक्षित,  अस्,  आ,  अम्,  initiated,  consecrated
 pre-
pared for a sacrifice
 one who has received initiation
or by whom the preparatory ceremonies have been
observed
 performed (as the Dīkṣā ceremony)
prepared for,  made ready for,  ready,  &c.
 दीक्षितं
कृ,  to initiate a person,  instruct any one in rules or
principles
 (अस्),  m. a priest engaged in a Dīkṣā or
in a particular sacrifice
 a pupil,  (often at the end of
a name,  especially of a Brāhman,  after the name of
another person,  to denote his initiation by that person
or his being a pupil of that person,  e. g. भट्टोजि-द्°, 
भानुजी-द्°,  अप्यय-द्°,  &c.,  and the preceding
name is sometimes omitted,  leaving Dīkṣita to
stand alone.)
—दीक्षित-वसन,  अम्,  n.,  Ved. the
garment of an initiated person.
—दीक्षित-विमित, 
अम्,  n. a temporary dwelling erected for a person about
to be initiated
 [cf. प्राचीन-वंश।]
—दीक्षित-
व्रत,  अम्,  n. the vow of an initiated person.

Macdonell

English

 दीक्षित dīkṣ-itá,  pp. consecrated or prepared 🞄for (in. ,  d.,  —°)
 often at beg. and end 🞄of names
 -ṃ kṛ,  initiate
 -vimitá,  n.
  hut 🞄for those to be consecrated for the Soma rite.

Apte Hindi

Hindi

दीक्षित
भू* क* कृ* - दीक्ष् +  क्त
"संस्कारित,   दीक्षा- प्राप्त"

दीक्षित
भू* क* कृ* - दीक्ष् +  क्त
यज्ञ के लिए तैयार

दीक्षित
भू* क* कृ* - दीक्ष् +  क्त
व्रत लेकर तैयार

दीक्षित
भू* क* कृ* - दीक्ष् +  क्त
अभिषिक्त

दीक्षितः
पुं*
  - -
दीक्षा-कार्य में व्यस्त पुरोहित

दीक्षितः
पुं*
  - -
शिष्य

दीक्षितः
पुं*
  - -
वह पुरुष जिसने या जिसके पूर्व- पुरुषों ने ज्योतिष्टोम जैसे बृहद् यज्ञों का अनुष्ठान किया हो

Shabdartha Kaustubha

Kannada

दीक्षित
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೋಮಯಾಜಿ /ಸೋಮಯಾಗ ಮೊದಲಾದ ಯಾಗಾಂಗವಾದ ವ್ರತವನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವವನು
निष्पत्तिः - > दीक्ष (मौण्ड्येज्यादिषु) - "क्तः" (३-४-७२)
व्युत्पत्तिः - > दीक्षते
दीक्षित
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಂತ್ರೋಕ್ತವಾದ ಯಾಗ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿರುವವನು
प्रयोगाः - > "वर्णानां ब्राह्मणश्चासि विप्रेण दीक्षितो द्विजः" । "चत्वारो वयमृत्विजः स भगवान् कर्मोपदिष्टा हरिः सङ्ग्रामाध्वरदीक्षितो नरपतिः पत्नी गृहीतव्रता ॥" "आपन्नाभयसत्रेषु दीक्षिताः खलु पौरवाः" ।
उल्लेखाः - > भा० अनु०,  वेणी० १-२५,  शाकु० २-१६
दीक्षित
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಂತ್ರಗ್ರಹಣ ರೂಪವಾದ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದವನು
निष्पत्तिः - > "इतच्" (५-१-३६)
व्युत्पत्तिः - > दीक्षा अस्य सञ्जाता
दीक्षित
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದವನು /ಯಾವುದಾದರೂ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ದೃಢಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿದವನು
प्रयोगाः - > तं पितुर्वधभवेन मन्युना राजवंश निधनाय दीक्षितम्"
उल्लेखाः - > रघु० ११-६७
दीक्षित
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮೊದಲಾದ ಶುಭ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದವನು
प्रयोगाः - > "पद्मा पद्मातपत्रेन भेजे साम्राज्यदीक्षितम्"
उल्लेखाः - > रघु० ४-५

L R Vaidya

English

 dIkzita {% (I) a. (f. ता) %} 1. Initiated,  consecrated
 2. prepared for a sacrifice,  R.viii.75
 3. prepared for,  R.iv.5,  (pp. of दीक्ष् q.v.).

 dIkzita {% (II) m. %} 1. A priest engaged in a dīkshā
 2. a pupil
 3. an appellation affixed to the name of a person who or whose ancestors may have performed the Jyotishṭoma sacrifice.

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 पुरुषोत्तम मिश्र or दीक्षित
		Sukhabodhanadīpikā.

 वासुदेव अध्वरिन् or दीक्षित son of Mahādeva Vājapeyin, 
pupil of Viśveśvara. Middle of last century:
		Paśuprayoga Baudh.
		Paśubandhakārikā.
		Prayogaratna.
		Mahāgnicayanaprayoga.
		Mahāgnisarvasva Baudh.
		Mīmāṃsākutūhalavṛtti.
		Yājñikasarvasva.
		Sāvitrādikāṭhakacayana.
		Somakārikā.
		Vāsudevadīkṣitakārikā. Oppert II,  5264. 5353.
7202. 7445.

Indian Epigraphical Glossary

English

 Dīkṣita (EI 22
 CII 3,  4),  same as Yajña-dīkṣita
 epithet
of Brāhmaṇas
 later stereotyped as a Brahmanical family name.

Kridanta Forms

Sanskrit

दीक्ष् (दी꣡क्षँ॒ मौण्ड्येज्योपनयननियमव्रतादेशेषु - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् =  दीक्षणम्
अनीयर् =  दीक्षणीयः - दीक्षणीया
ण्वुल् =  दीक्षकः - दीक्षिका
तुमुँन् =  दीक्षितुम्
तव्य =  दीक्षितव्यः - दीक्षितव्या
तृच् =  दीक्षिता - दीक्षित्री
क्त्वा =  दीक्षित्वा
ल्यप् =  प्रदीक्ष्य
क्तवतुँ =  दीक्षितवान् - दीक्षितवती
क्त =  दीक्षितः - दीक्षिता
शानच् =  दीक्षमाणः - दीक्षमाणा

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  दीक्षित
adjective
 
यः दीक्षां प्राप्तवान्।
 "दीक्षितैः शिष्यैः नियमपालनम् अवश्यं करणीयम्।"

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
श्रोत्रियश्छान्दसो यष्टा त्वादेष्टा स्यान्मखे व्रती ।
याजको यजमानश्च सोमयाजी तु दीक्षितः ॥ ८१७ ॥
-wordlist-
 
श्रोत्रिय (पुं),  छान्दस (पुं),  यष्टृ (पुं),  आदेष्टृ (पुं),  व्रतिन् (पुं),  याजक (पुं),  यजमान (पुं),  सोमयाजिन् (पुं),  दीक्षित (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

यष्टृ
यष्टृ,  यजमान,  आदेष्टृ,  दीक्षित,  व्रतिन्
यष्टा च यजमानः स्यादादेष्टा दीक्षितो व्रती ।
verse 2.1.1.420
page 0048

नाममाला

Sanskrit

दीक्षित,  मौण्ड्य,  शिष्य,  अन्तेवासिन्
दीक्षितं मौण्ड्यं शिष्यं तमन्तेवासिनं विदुः ।
verse 0.1.1.4
page 0003

Mahabharata

English

Dīkshita = Śiva (1000 names^1).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 दीक्षितः,  त्रि,  (दीक्ष + कर्त्तरि क्तः । यद्बा,  दीक्षासञ्जाता अस्येति । तारकादित्वात् इतच् ।)सोमपानविशिष्टयागकर्त्ता । यथा । स सोम-वति दीक्षितः । इत्यमरः । २ । ७ । ८ ॥
 “स व्रतीसोमपानवति अध्वरे यजमानः सन् दीक्षितउच्यते । अन्यत्राप्युपचारात् । दीक्ष मौण्ड्ये-ज्योपनयनव्रतादेशेषु क्तः दीक्षाशब्दादितो वा ।”इति तट्टीकायां भरतः ॥
 * ॥
 गुरुमुखाद्-गृहीतमन्त्रः । यथा,  --“अदीक्षिता ये कुर्व्वन्ति जपपूजादिकाः क्रियाः ।न भवन्ति प्रिये ! तेषां शिलायामुप्तबीजवत् ॥
देवि ! दीक्षाविहीनस्य न सिद्धिर्न च सद्गतिः ।तस्मात् सर्व्वप्रयत्नेन गुरुणा दीक्षितो भवेत् ॥
अदीक्षितोऽपि मरणे रौरवं नरकं व्रजेत् ॥
”इति तन्त्रसारः ॥
 * ॥
काम्पिल्लनगरस्थयज्ञदत्तनामकव्राह्मणः । यथा, “आसीत् काम्पिल्लनगरे सोमयाजिकुलोद्भवः ।दीक्षितो यज्ञदत्ताख्यो यज्ञविद्याविशारदाः ॥
वेदवेदाङ्गवेदार्थवेदोक्ताचारचञ्चुरः ।राजमान्यो बहुघनो वदान्यः कीर्त्तिभाजनः ॥
अग्निशुश्रूषणरतो वेदाध्वयनतत्परः ॥
”इति स्कान्दे काशीखण्डे गन्धवत्यलकावर्णनंनाम १३ अध्यायः ॥
 * ॥
 (स्वीकृतदीक्षः । यथा, महाभारते । २ । ७३ । १ ।“ततः पराजिताः पार्था वनवासाय दीक्षिताः ।अजिनान्युत्तरीयाणि जगृहुश्च यथाक्रमम् ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 दीक्षित त्रि०
  दीक्ष--कर्त्तरि क्त दीक्षा जाताऽस्य तार० इतच्वा । १ सोमादियागाङ्गव्रतभेदधारिणि २ संजाततन्त्रीक्तदीक्षे च दीक्षाशब्दे उदा० । “वर्णानां ब्राह्मणश्चासि विप्रेणदीक्षितो द्विजः” भा० अनु० ९१८ श्लो० “अवाच्यो दीक्षितोनाम्ना यवीयानपि यो भवेत् । भोभवत्पूर्वकन्त्वेनम-मिभाषेत धर्मवित्” “नाक्रामेत् कामतश्छायां वभ्रुणोदीक्षितस्य च” मनुः । ३ काम्पिल्लनगरस्थविप्रभेदे तत्कथा“आसीत् काम्पिल्लनगरे सोमयाजिकुलोद्भवः । दी-क्षितो यज्ञदत्ताख्यो यज्ञविद्याविशारदः । वेदवेदाङ्गवेदार्थवेदोक्ताचारचञ्चुरः । राजमान्यो बहुधनो वदान्यःकीर्तिभाजनम् । अग्निशुश्रूषणरतो वेदाध्ययनतत्परः”काशीख० १३ अ० । स दीक्षितः अयनं यस्याः गौरा०ङीष् । दीक्षितायनी तत्पत्न्यां स्त्री “महापतिव्रतां सम्यक्पत्नीं प्रोवाच तामथ । दीक्षितायनि! कुत्रासि क्व तेगुणनिधिः सुतः । अथ तिष्ठतु किन्तेन क्व सा ममशुभोर्मिका । अङ्गोद्वर्तनकाले या त्वया मेऽङ्गुलितोहृता । नवरत्नमयीं शीघ्रं तामानीय प्रयच्छ मे । इतिश्रुत्वाथ तद्वाक्यं भीता सा दीक्षितायनी” काशीख०१३ अ० यज्ञमात्रे ४ संजातदीक्षे च । “संग्रामाध्वर-दीक्षितो नरपतिः पत्नी गृहीतव्रता” वेणीसं० “दीक्षितोन ददाति” श्रुतिः ।

Capeller

German

 दीक्षित॑ (s. दीक्ष्) geweiht,  vorbereitet zu
(Dat.,  Instr. o. —°).

Burnouf

French

 दीक्षित दीक्षित pp. de दीक्ष् et de दिक्षयामि। -- S.
m.
  élève d'un brâhmane,  catéchumène.
		 Au pl. prêtres
réunis pour une दीक्षा।

Stchoupak

French

 दीक्षित-
 (दीक्ष्-) a. v. consacré,  initié (en vue de,  dat. loc.
instr. ifc.) 
 préparé,  prêt pour (dat. instr. ifc.),  ayant fait un vœu 
sacré,  couronné 
 -अं कृ- initier,  consacrer,  instruire.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.