| YouTube Channel

दिशा (dizA)

 
Capeller Eng
English
दिशा
f.
 direction, region.
Spoken Sanskrit
English
दिशा - dizA -
f.
 - compass direction
दिशा - dizA -
f.
 - quarter or point of the compass
दिशा - dizA -
f.
 - region
दिशा - dizA -
f.
 - direction
Apte
English
दिशा [diśā], Direction, quarter of the compass, region,
&c.
Comp.
 -गजः, -पालः
see दिग्गज, दिक्पाल.
Apte 1890
English
दिशा Direction, quarter of the compass, region, &c.
Comp.
गजः,
पालः see दिग्गज, दिक्पाल.
Monier Williams Cologne
English
दिशा
f.
 direction, region, quarter or point of the compass,
MBh.
 iv, 1716
&c.
Hār.
 2243 (cf. अन्तर- and अवान्तर-)
N.
 of the wife of Rudra-Bhīma,
VP.
Monier Williams 1872
English
दिशा, f. direction, region, quarter or point of the
compass
N. of a wife of Rudra
[cf. अन्तर-द्°
and अवान्तर-द्°।]
—दिशा-गज, अस्, m. = दिक्-क-
रिन्, q. v.
—दिशा-चक्षुस्, उस्, m. ‘sky-vision, ’
N. of a son of Garuḍa.
—दिशा-पाल, अस्, m. ‘the
guardian of a quarter, ’ the elephant of a quarter
[cf. दिक्-पाल and दिक्-करिन्।]
Benfey
English
दिशा दिश् + आ,
f.
 A quarter or point
of the compass, MBh. 4, 1716.
Hindi
Hindi
दिशा - निर्देश
Apte Hindi
Hindi
दिशा
स्त्री*
 - दिश् + अङ् + टाप्
"पृथ्वी का चौथाई, ओर, तरफ, प्रदेश"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
दिशा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪೂರ್ವ ಪಶ್ಚಿಮ ಮೊದಲಾದ ದಿಕ್ಕು /ದಿಶೆ
निष्पत्तिः - > दिश (अतिसर्जने) - "कः" (३-१-१३५) । "टाप्" (४-१-४)
प्रयोगाः - > "विभूषयामास विभूतिवैभवं दिशाभिरष्टाभिरिवात्मनः पदम्"
उल्लेखाः - > याद० १४-७६
L R Vaidya
English
diSA {% f. %} Direction, region, quarter of the compass.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
४, अपस्, अब्धि, अम्बु, अम्बुधि, अम्बुनिधि, अम्भोधि, अम्भोनिधि, अय, अर्णव, आप, आम्नाय, आय, आश्रम, उदधि, उदन्वान्, उपाय, कषाय, कृत, केन्द्र, कोष्ठ, गति, जल, जलधि, जलनिधि, तुरीय, तुर्य, तोय, दिक्, दिश्, दिशा, ध्यान, नदी, निगम, निम्नगेश, नीरधि, नीरनिधि, पयोधि, पयोनिधि, पाथ, पाथोधि, पितामहास्य, प्रणिम्नगेश, बन्ध, बन्धु, ब्रह्मोद्भव, महोर्मि, महोर्मिक, माल, युग, लवणोद, लोकपाल, वर्ण, वारिधि, वारिनिधि, वार्धि, विषधि, विषनिधि, वेद, श्रुति, सञ्ज्ञा, समुद्र, सलिलाकर, सागर, सुख
१०, अङ्गुलि, अङ्गुली, अवतार, आशा, ककुभ्, कर्म, काष्ठ, काष्ठा, दिक्, दिक्पाल, दिश्, दिशा, पङ्क्ति, रावणशिरस्, हरित्
Indian Epigraphical Glossary
English
diśā (IA 7), precepts.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 दिशा
noun
रुद्रस्य पत्नी।
"दिशायाः उल्लेखः पुराणेषु प्राप्यते।"
Synonyms:
 दिक्, आशा, हरित्, निदेशिनी, दिशा, ककुभः, हरितः, गौः
noun
क्षितिजस्य कल्पितेषु चतुर्षु विभागेषु एकः।
"मम गृहम् उत्तरस्यां दिशि वर्तते।"
एकाक्षरनाममाला
Sanskrit
ल, अमृत, दिशा
लश्चामृते दिशायां च लीः श्लेषे वलये तथा ।
verse 1.1.1.39
page 0121
Tamil
Tamil
தி3சா’ : திக்கு, திசை, பிரதேசம்.
Mahabharata
English
Diśā (“quarter, ” viz. the northern, personif.). § 731b (Ashṭāvakra-Diksaṃv.): XIII, 19, 1390 (Ashṭāvakrasya saṃrādaṃ Dºayā saha).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
दिशा,
स्त्री,
 (दिश् + टाप् ।) दिक् । इति व्याकर-णम् ॥
(यथा महाभारते । ४ । ५३ । १९ ।“अत्र मध्ये यथार्कस्य रश्मयस्तिग्मतेजसः ।दिशासु च तथा राजन् ! न संख्याताः शरा-स्तदा ॥
”)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“दिश अतिसर्जने”@} 2 अतिसर्जनम् = त्यागः, दानं च।
देशकः-शिका, देशकः-शिका, 3 दिदिक्षकः-क्षिका, देदिशकः-शिका
4 उपदेष्टा-ष्ट्री, देशयिता-त्री, दिदिक्षिता-त्री, देदिशिता-त्री
5 दिशन्-ती, देशयन्-न्ती, दिदिक्षन्-न्ती
-- देक्ष्यन्-न्ती-ती, देशयिष्यन्-न्ती-ती, दिदिक्षिष्यन्-न्ती-ती
-- दिशमानः, देशयमानः, दिदिक्षमाणः, देदिश्यमानः
देक्ष्यमाणः, देशयिष्यमाणः, दिदिक्षिष्यमाणः, देदिशिष्यमाणः
6 दिक्-दिग्-दिशौ-दिशः, दिशा
-- -- -- 7 दिष्टम्-दिष्टः-दिष्टवान्, देशितः, दिदिक्षितः, देदिशितः-तवान्
8 दिशः, 9 उपदेशी, प्रादेशिनी, देशः, दिदिक्षुः, देदिशः
देष्टव्यम्, देशयितव्यम्, दिदिक्षितव्यम्, देदिशितव्यम्
देशनीयम्, देशनीयम्, दिदिक्षणीयम्, देदिशनीयम्
देश्यम्, देश्यम्, दिदिक्ष्यम्, देदिश्यम्
10 ईषद्देशः-दुर्देशः-सुदेशः
-- -- -- दिश्यमानः, देश्यमानः, दिदिक्ष्यमाणः, देदिश्यमानः
11 देशः, 12 प्रादेशः, सन्देशः, उपदेशः, देशः, दिदिक्षः, देदिशः
देष्टुम्, देशयितुम्, दिदिक्षितुम्, देदिशितुम्
दिष्टिः, 13 दिष्टिः, देशना, दिदिक्षा, देदिशा
देशनम्, देशनम्, दिदिक्षणम्, देदिशनम्
दिष्ट्वा, देशयित्वा, दिदिक्षित्वा, देदिशित्वा
अतिदिश्य, उपदेश्य, प्रदिदिक्ष्य, प्रदेदिश्य
14 नाम्न्यादेशं नामादिश्य वा युध्यन्ते।
देशम् २ देष्ट्वा २ देशम् २ देशयित्वा २ दिदिक्षम् २ दिदिक्षित्वा २ देदिशम् २
देदिशित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (८४१)
02
=>
 (६-तुदादिः-१२८३। सक। अनि। उभ।)
03
=>
 [[१। सन्नन्तात् ण्वुलि, ‘हलन्ताच्च’ (१-२-१०) इति सनः कित्त्वे, ‘व्रश्च--’ (८-२-३६) इत्यादिना षत्वे, ‘षढोः कः सि’ (८-२-४१) इति तकारस्य ककारे च रूपमेवम्। एवं सन्नन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
04
=>
 [[२। तृचि, ‘व्रश्च--’ (८-२-३६) इत्यादिना शकारस्य षकारे, तकारस्य, ‘ष्टुना ष्टुः’ (८-४-४१) इति ष्टुत्वेन टकारे च रूपम्। एवं तव्यदादिष्वपि ज्ञेयम्।]]
05
=>
 [[३। शतरि, ‘तुदादिभ्यः--’ (३-१-७७) इति शः विकरणप्रत्ययः। तस्य शित्त्वेन सार्वधातुकत्वाद् ङिद्वद्भावातिदेशाच्चाङ्गस्य गुणो न। एवं शानजन्तेऽपि ज्ञेयम्।]]
06
=>
 [[४। ‘ऋत्विग्दधृक्स्रग्दिगुष्णिग्--’ (३-२-५९) इत्यादिना क्विन्नन्तो निपातितः। तेन, ‘क्विन्प्रत्ययस्य कुः’ (८-२-६२) इति शकारस्य कुत्वम्। व्रश्चादिषत्वस्यापवादोऽयम्। चर्त्वविकल्पः। ‘आपं चैव हलन्तानां यथा वाचा निशा दिशा।।’ इति भागुरिवचनात् स्त्रियां टाब् भवति।]]
07
=>
 [[५। दिष्टं = दैवम्। ‘दैवं दिष्टं भागधेयं भाग्यं--’ इत्यमरः। ‘क्तिच्क्तौ च संज्ञायाम्’ (३-३-१७४) इति संज्ञायां क्तप्रत्ययः।]]
08
=>
 [[६। ‘इगुपधज्ञाप्रीकिरः कः’ (३-१-१३५) इति कर्तरि कप्रत्ययः।]]
09
=>
 [[७। ताच्छील्ये, साधुकारिणि वा णिनिप्रत्ययान्तोऽयम्।]]
10
=>
 [पृष्ठम्०७४७+ २४]
11
=>
 [[१। दिश्यतेऽनेनेति देशः = स्थलम्। ‘अकर्तरि च कारके संज्ञायाम्’ (३-३-१९) इति कर्मणि घञ्।]]
12
=>
 [[२। प्रदिश्यत इति प्रदेशः = अग्रभागः। ‘हलश्च’ (३-३-१२१) इति संज्ञायां घञ्। ‘उपसर्गस्य घञ्यमनुष्ये बहुलम्’ (६-३-१२२) इति दीर्घः। तत्र ‘बहुलम्’ इत्युक्तेः प्रादेशः इत्यपि साधुः।]]
13
=>
 [[३। दिष्टिः = दैवम्। ‘क्तिच्क्तौ च संज्ञायाम्’ (३-३-१७४) इति संज्ञायां क्तिच्।]]
14
=>
 [[४। द्वितीयान्ते नामनि उपपदे, आङ्पूर्वकादस्मात् णमुल् भवति ‘नाम्न्यादिशि- ग्रहोः’ (३-४-५८) इत्यनेन। ‘तृतीयाप्रभृतीन्यन्यतरस्याम्’ (२-२-२१) इति समासविकल्पः।]]
Capeller
German
दिशा
f.
 Richtung, Himmelsgegend.
Stchoupak
French
दिशा-
f.
 direction, région, point de l'horizon, etc. (cf. 2
दिश्-).
°गज-
m.
 = दिग्°।
°पाल-
m.
 = दिक्-पति- ou °गज-।