| YouTube Channel

दिव (diva)

 
शब्दसागरः
English
दिव (उ) दिवु r. 4th cl. (दीव्यति)
1. To play, to sport, to play with, to
romp or gambol.
2. To desire, to overcome, to be ambitious of
surpassing, &c.
3. To deal, to traffic, to buy or sell.
4. To shine,
to be splendid or beautiful.
5. To praise.
6. To be glad, to rejoice.
7. To be mad, to be wild or inflated with pride, passion, &c.
8.
To be sleepy or sluggish.
9. To love, to desire.
10. To go. r. 10th
cl. (देवयति-ते)
1. To suffer pain.
2. To ask, to beseech or beg.
3.
To move, to go.
4. (-ति-ते) To lament, to wail, to mourn audibly.
(इ) दिवि r. 1st cl. (दन्वति)
1. To please.
2. To be pleased. जिगीषायां
व्रीडायां च अक० पणे व्यवहारे, इच्छायां स्तुतौ च सक० दिवा० पर० सेट् । चुरा०
कूजने आत्मने० सक० सेट् । अर्दे चुरा० उभ० सक० सेट् । प्रीतौ भ्वा० पर० सक०
सेट् इदित् ।
दिव
n.
 (-वं)
1. Heaven, paradise.
2. Heaven, sky, atmosphere.
3. A day.
4. A wood, a thicket.
E.
 दिव् to play, to shine, &c. affix घञर्थे
आधारे वा कः see the preceding.
Capeller Eng
English
दिव॑
n.
 heaven, day
दिवे॑ दिवे day by day.
Yates
English
दिव (वं) 1.
n.
 Idem
a day
a wood.
Wilson
English
दिव (उ) दिवु r. 4th cl. (दीव्यति)
1 To play, to sport, to play with, to romp or gambol.
2 To desire, to overcome, to be ambitious of surpassing, &c.
3 To deal, to traffic, to buy or sell.
4 To shine, to be splendid or beautiful.
5 To praise.
9 To be glad, to rejoice.
7 To be mad, to be wild or inflated with pride, passion, &c.
8 To be sleepy or sluggish.
9 To love, to desire.
10 To go. r. 10th cl. (देवयति)
1 To suffer pain.
2 To ask, to beseech or beg.
3 To move, to go.
4 (-ति ते) To lament, to wail, to mourn audibly. (इ) दिवि r. 1st
cl. (दित्वति)
1 To please.
2 To be pleased.
दिव
n.
 (-वं)
1 Heaven, paradise.
2 Heaven, sky, atmosphere.
3 A day.
4 A wood, a thicket.
E.
 दिव to play, to shine, &c. affix कः see the preceding.
Apte
English
दिवम् [divam], [दीव्यत्यत्र घञर्थे आधारे क]
Heaven.
The sky
see दिव्
दिवं ते शिरसा व्याप्तम्
Mb.
 * 12.47.88.
A day.
A forest, wood, thicket.
Apte 1890
English
दिवं [दीव्यत्यत्र घञर्थे आधारे क] 1 Heaven.
2 The sky.
3 A day.
4 A forest, wood, thicket.
Monier Williams Cologne
English
दिव॑
n.
 heaven, sky,
MBh.
Hariv.
day,
esp.
 in दिवे॑-दिवे, day by day, daily,
RV.
 and ifc. (g. शरदादि)
wood,
L.
दिव [cf. अ॑हर्-, त्रि-, नक्तं-, नक्तं-, बृहद्-, रात्रिम्-, सु-
cf.
 also διϝο in ἐν-διος
Lat.
 (?) biduum. ]
Monier Williams 1872
English
दिव, अम्, n. = 3. दिव्, heaven, sky, atmosphere
paradise
a day
a wood, thicket
(often at the
end of comp.
cf. अहर्-द्°, त्रि-द्°, नक्तन्-द्°
cf.
also Lat. divum, sub-divo.)
—दिव-क्षस्, आस्, आस्,
अस् (क्षस् fr. rt. 2. क्षि), Ved. living in heaven,
heavenly
(आस्), m. epithet of Indra
[cf. द्यु-क्ष।]
—दिव-दर्श, आस्, m. pl., N. of a school of the
Atharva-veda.
—दिव-रथ, wrong reading for दिवि-
रथ, q. v.
—दिवस्-पृथिव्यौ, f. du. heaven and
earth.
—दिव-स्पृश्, क्, क्, क्, Ved. touching or reach-
ing the sky, pervading the sky
(क्), m. an epithet of
Kṛṣṇa.
—दिवोकस्, आस्, m. an inhabitant of heaven,
a deity
the Cātaka
[cf. दिवौकस्।]
—दिवोद्-
भव (°व-उद्°), अस्, आ, अम्, born or produced in
heaven or the sky, of heavenly origin
(आ), f. car-
damoms.
—दिवोल्का (°व-उल्°), f. ‘firebrand in the
sky, ’ a meteor
[cf. दिव्योल्का।]
—दिवौकस् (°व-
ओक्°), आस्, m. an inhabitant of heaven, a deity
the
Cātaka, Cuculus Melanoleucus
a deer
a bee
an
elephant
[cf. दिवोकस्।]
—दिवौकस, अस्, m. an
inhabitant of heaven, a deity.
Macdonell
English
दिव div-á,
n.
 heaven
day, only in dive dive, 🞄day by day.
Benfey
English
दिव 1. दिव् + अ,
n.
1. Heaven, MBh.
3, 11746. -- Cf.
त्रि-,
n.
 Heaven (perhaps
properly the third, the most holy hea-
ven), Man. 9, 253.
Apte Hindi
Hindi
दिवम्
नपुं*
 - दिव् + क
स्वर्ग
दिवम्
नपुं*
 - दिव् + क
आकाश
दिवम्
नपुं*
 - दिव् + क
दिन
दिवम्
नपुं*
 - दिव् + क
"वन, जङ्गल, अरण्य"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
दिव
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸ್ವರ್ಗ /ದೇವಲೋಕ
निष्पत्तिः - > दिवु (क्रीडादौ) - घञर्थे "कः" (३-३-५८)
व्युत्पत्तिः - > दीव्यन्त्यत्र
प्रयोगाः - > "लोकपालैर्महाभागैः दिवं देववरैरिव"
उल्लेखाः - > भा० वन० १६२-८
दिव
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಕಾಶ /ಗಗನ /ಅಂತರಿಕ್ಷ
दिव
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಿನ /ಹಗಲು
प्रयोगाः - > "शुशुभेऽभ्यधिकं राजन् दिवं ज्योतिर्गणैरिव"
उल्लेखाः - > हरिवं०
दिव
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅರಣ್ಯ /ಕಾಡು
विस्तारः - > दिवं खे त्रिदिवे दिने" - हेम० ।
L R Vaidya
English
diva {% n. %} 1. Heaven
2. the sky
3. a day
4. a forest.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
०, अनन्त, अन्तरिक्ष, अभ्र, अम्बर, अम्बुद, असत्, आकाश, खं, ख, गगन, छिद्र, जलद, जलधर, जलधरपथ, दिव, नग्न, नभ, पयोद, पयोधर, पुष्कर, पूर्ण, पृथु, पृथुल, बिन्दु, मेघ, रन्ध्र, वरीय, विन्दु, वियत्, विष्णुपद, विष्णुपाद, विहायस्, वृहत्, व्योम, शून्य
Bopp
Latin
दिव n. (r. दिव् splendere, s. अ) id. (Lat. divum, sub divo
sic nostrum Himmel, goth. himins coelum cum कम्
splendere, et lith. dangùs id. cum दह्, degu cohae-
rere videtur, mutato in germanicâ voce, e generali re-
gulâ, k in h.)
Indian Epigraphical Glossary
English
diva (CII 3, etc.), abbreviation of divasa or divase
used
to denote the solar or, more properly, civil day.
Lanman
English
divá, n. heaven
day, in divé-dive, day by
day. [dív, 1209a.]
Sanskrit Tibetan
Tibetan
nyin
१) अहन् २) दिव ३) दिवस
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
त्रिंशता तैरहोरात्रस्तत्राहर्दिवसो दिनम् ।
दिवं द्युर्वासरो घस्रः प्रभातं स्यादहर्मुखम् ॥ १३८ ॥
व्युष्टं विभातं प्रत्यूषं कल्यप्रत्युषसी उषः ।
काल्यं मध्याह्णस्तु दिवामध्यं मध्यंदिनं च सः ॥ १३९ ॥
-wordlist-
अहोरात्र (पुंक्ली), अहन् (क्ली), दिवस (पुं), दिन (पुंक्ली), दिव (क्ली), द्यु (पुं), वासर (पुं), घस्र (पुं), प्रभात (क्ली), अहर्मुख (क्ली), व्युष्ट (क्ली), विभात (क्ली), प्रत्यूष (पुंक्ली), कल्य (क्ली), प्रत्युषस् (क्ली), उषस् (क्ली), काल्य (क्ली), मध्याह्ण (पुं), दिवामध्य (क्ली), मध्यन्दिन (क्ली)
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskrit
--source--
फलोदयो मेरुपृष्ठं वासवावाससैरिकौ ।
दिदिविर्दीदिविर्द्युश्च दिवं च स्वर्गवाचकाः ॥ २ ॥
-wordlist-
फलोदय (पुं), मेरुपृष्ठ (क्ली), वासवावास (पुं), सैरिक (पुं), दिदिवि (पुं), दीदिवि (पुं), द्यु (पुं), दिव (क्ली)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
दिव, इ प्रीतौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वां-परं-सकं-सेट् ।) इ, दिन्व्यते । प्रीतिरिह प्रीती-करणम् । दिन्वति लोकः पितरम् । इति दुर्गा-दासः ॥
दिव, क अर्द्दे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(चुरां-परं-सकं-सेट् ।) क, देवयति । अर्द्द इह पीडन-मिति मैत्रेयः । यातनं गमनं वेति रमानाथः ।इति दुर्गादासः ॥
दिव, क ङ परिकूजने । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(चुरां-आत्मं-अकं-सेट् ।) क ङ, परिदेवयतेकश्चित्तस्य राष्ट्रे न दुःखितः । इति हलायुधः ।इति दुर्गादासः ॥
दिव, य उ जिगीषेच्छयोः । पणौ । द्युतौ । क्रीडा-याम् । गतौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(दिवां-परं-अकं-सकं-च सेट् । उदित्त्वात् क्त्वावेट् ।)य, दीव्यति । उ, देवित्वा द्युत्वा । दीव्यमानंशितान् वाणान् । इति भट्टौ ताच्छील्ये शतुः-शानः । पणिर्व्यवहारः स्तुतिश्च । व्यवहारस्तुक्रयविक्रयरूपः । द्युतावेवाकर्म्मकः । क्रीडा-यान्तु दीव्यतेः करणस्य नित्यं कर्म्मत्वम् । तत्रतृतीयाविभक्तिरेव विभाष्यते । इति साम्प्र-दायिकम् । तेन अक्षा दीव्यन्ते छात्रेण इतिकर्म्मणि प्रत्ययः स्यात् । अक्षैर्दीव्यते छात्रे-णेति भावे प्रत्ययो न स्यात् अक्षैर्देवयति छात्रेणगुरुरित्यत्राप्यञ्यन्तस्य कर्त्तुः कर्म्मत्वं न स्यात् ।तेनादुद्यू षयद्रामं मृगेण मृगलोचना । इतिभट्टौ तु तेनेतिकरणं दुद्यूषेरेव न तु दीव्यतेः ।तेनाकर्म्मकत्वात् राममित्यञ्यन्तकर्त्तुः कर्म्म-त्वम् । इति दुर्गादासः ॥
दिवं,
क्ली,
 (दीव्यन्त्यस्मिन्निति । दिव्यु क्रीडायाम् +घञर्थे अघिकरणे कः ।) स्वर्गः । (यथा, देवी-भागवते । ५ । ३ । १० ।“गच्छ वीर । महाबाहो दूतत्वं कुरु मेऽनघ ! ।ब्रूहि शक्रं दिवं गत्वा निःशङ्कः सुरसन्निधौ ॥
”)आकाशम् । इति मेदिनी । वे, ११ ॥
वनम् ।दिवा । इति हेमचन्द्रः । २ । ५२ ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
दिव प्रीतौ
भ्वा०
पर०
सक०
 सेट् इदित् । दिन्वति अदिन्वीत् ।
दिव जिगोषायां क्रीडायां च अक० पणे व्यवहारे इच्छायांस्ततौ च
सक०
 दिवा०
पर०
सक०
 सेट् । अस्य करणस्य वा कर्म-संज्ञा । अक्षैरक्षान् वा दीव्यति अदेवीत् दिदेव । देवित्वाद्यूत्वा देवनं दिदिवान् दुद्यूवान् “अदीव्यद्रौद्रमत्युग्रम्”भट्टिः । “उवाच दीव्याव पुनर्वहुवित्तं मयाऽर्जितम्”भा० व० ७८ अ० “दिव्यामि शकुने! त्वया” भा० स० ७४ अ०“ततस्तु भाते वार्ष्णेये पुण्यश्लोकस्य दीव्यतः वा० व० ६१ अ० ।“तदाऽदेवीत् पाण्डवीऽजातशत्रुः” भा० स० ६५ अ० । आर्षेतु क्वचित् तङ् । “प्रव्रज्यायेव दीव्येत विना दुर्द्यूतदे-विनम्” भा० वि० १८ अ० “अक्षानुखा पुनर्द्यूतमेहिदीव्यस्व भारत!” भा० स० ७४ अ० । “के तत्रान्ये कितवादीव्यमाना विना राज्ञो धृतराष्ट्रस्य पुत्रैः” ५६० श्लो०“दिवस्तदर्थस्य” पा० व्यवहारक्रीडार्थत्वेऽस्य कर्म्मणिषष्ठी शतस्यदीव्यति । तदर्थस्य किं ब्राह्मणं दीव्यति स्तौतीत्यर्थः सि० कौ० । द्यूतं जिगीषायामन्यत्र आद्यूनःजिगीषाशून्य इत्यर्थः । टिदेविषति दुद्यूषति देवयति तेअदिदिवत् त । “तेनादुद्यूषयद्रामं मृगेण मृगलोच-ना” भट्टिः । देदिवीति देद्योतिउपसर्गपूर्वस्य तत्तदुपसर्गद्योत्यार्थयुक्ते तदर्थे ।
दिव कूजने
चु०
 आत्म०
सक०
 सेट् । देवयते अदिदेवत ।
दिव अर्द्दे
चु०
उभ०
सक०
 सेट् । देवयति ते अदीदिवत् त ।
दिव
न०
 दीव्यत्यत्र घञर्थे आधारे क । १ स्वर्गे । दिवौकद्धःत्रिदिवः । २ आकाशे मेदि० । ३ दिने ४ वने च हेमच० ।तत्र स्नर्गे “लोकपालैर्महाभागैर्दिवं देववरैरिव” भा० व०१६१ अ० दिने “शुशुभेऽभ्यधिकं राजन् । दिवं ज्योतिर्गणैरिव” हरिवं० ९३ अ० ।
Capeller
German
दिव॑
n.
 Himmel
Tag in दिवे॑ दिवे = द्य॑वि
द्यवि (s.vor.).
Grassman
German
divá, n. [von div 2], 1〉 Himmel
in dieser Bedeutung auch enthalten in divá-kṣas, tridivá, bṛhád-diva
2〉 Tag, nur in der Verbindung divé-dive, Tag für Tag, täglich, wo die Auffassung als Dativ von dív [BR.] syntaktisch unmöglich ist.
-ám 1〉 {654, 1}—_{654, 15}.
-é-dive {1, 3}. _{1, 7}
{31, 7}
{34, 7}
{89, 1}
{123, 4}
{136, 3}
{200, 5}
{221, 2}. _{221, 11}
{225, 7}
{238, 2}
{263, 2}. _{263, 14}
{264, 12}
{269, 3}
{285, 1}
{286, 8}
{290, 6}
{304, 7}
{311, 6}
{350, 6}
{374, 4}
{403, 1}
{456, 2}
{471, 2}
{473, 5}
{488, 21}
{512, 6}
{548, 19}
{614, 2}
{624, 10}
{632, 28}
{635, 6}
{651, 4}
{665, 12}
{707, 8}
{713, 5}
{773, 20}
{787, 4}
{813, 6}
{819, 19}
{863, 7}
{913, 22}
{918, 8}
{1022, 2}.
Burnouf
French
दिव दिव
n.
 (दिव्) l'air, le ciel lumineux
le paradis.
Jour.
Bois, bosquet.
Lat. divum.
दिवन्
m.
 (sfx. अन्) jour.
दिवस
m.
n.
 (sfx. अस) jour.
Lat. dies.
दिवसकर
m.
 (कृ) le Soleil [qui fait le jour].
दिवसमुख
n.
 le point du jour, l'aurore.
Stchoupak
French
दिव-
nt. ciel, jour (ord. en comp.).
°स्पृश्- ag. qui touche, atteint au ciel.
दिवोल्का-
f.
 météore.
दिवौकस्-
m.
 habitant du ciel, dieu.