| YouTube Channel

दिन (dina)

 
शब्दसागरः
English
दिन mn. (-नः-नं) A day.
E.
दी to waste, नक् affix, and the vowel made
short
or दो to destroy, (darkness, ) किनन् Unadi
aff.
Capeller Eng
English
1 दिन॑ v. 3 दा.
2 दि॑न
n.
day.
Yates
English
दिन (नः-नं) 1.
m.
n.
A day.
दिन, करा-त्म-जा (जा) 1.
f.
The
Jamnā.
Spoken Sanskrit
English
दिन - dina -
m.
,
n.
- day
दिन - dina -
adj.
- cut
दिन - dina -
adj.
- divided
दिन - dina -
adj.
- mowed
रम्यं दिन - ramyaM dina -
n.
- lovely day
रमणीयं दिन - ramaNIyaM dina -
n.
- lovely day
दिन dina
adj.
mowed
दात dAta
adj.
cut off. mowed
Wilson
English
दिन
mn. (-नः-नं) A day.
E.
दी to waste, नक् affix, and the vowel made short
or दो to
destroy, (darkness, ) किनन् Uṇādi
aff.
Apte
English
दिनः [dinḥ] नम् [nam], नम् [द्युति तमः, दो दी वा नक् ह्रस्व
Uṇ.*
2.49.]
Day (opp. रात्रि)
दिनान्ते निहितं तेजः सवित्रेव हुताशनः
R.*
4.1
यामिनयन्ति दिनानि सुखदुःखवशीकृते मनसि K.P.* 1
दिनान्ते निलयाय गन्तुम्
R.*
2.15.
A day (including the night), a period of 24 hours
दिने दिने सा परिवर्धमाना
Ku.*
1.25
सप्त व्यतीयुस्त्रिगुणानि तस्य दिनानि
R.*
2.25.
Comp.
-अंशः any portion of a day, i. e. an hour, a watch,
&c.
-अण्डम् darkness. -अत्ययः, -अन्तः, -अवसानम् evening, sunset
R.*
2.15, 45
दिनान्तरभ्यो$भ्युपशान्तमन्मथः
Ṛs.*
1.1
Ki.*
9.8. -अधीशः the sun. -अर्धः mid-day, noon. -अन्तकः darkness. -आगमः, -आदिः, -आरम्भः daybreak, morning
Ki.*
11.52. -ईशः, ईश्वरः the sun. ˚आत्मजः
an epithet of Saturn.
of Karṇa.
of Sugrīva. -करः, -कर्तृ, -कृत्
m.
the sun
तुल्योद्योगस्तव दिनकृतश्चाधिकारो मतो नः
V.*
2.1
दिनकरकुलचन्द्र चन्द्रकेतो
U.*
6. 8
R.*
9.23. ˚तनयः
N.
of (1) Saturn
(2) Sugrīva
(3) Karṇa
(4) Yama. ˚तनया
N.
of (1) the river Yamunā, (2) the river Tāptī. -कर्तव्यम्, -कार्यम्, -कृत्यम् ceremonies to be performed daily
Ks. -केशरः, -केसरः, -केशवः darkness. -क्षयः, -पातः evening.-चर्या daily occupation, daily routine of business.
च्छिद्रम् a constellation or lunar mansion.
a change of the moon at the beginning or end of a half-day
Hch. -ज्योतिस्
n.
sunshine. -दुःखितः the Chakravāka bird. -नक्तम्
ind.
by day and night. -नाथः, -पः, -पतिः, -बन्धः, -प्रणीः, -मणिः, -मयूखः, -रत्नम् the sun
दिनमणिमण्डलमण्डन Gīt.
पस्पृशुर्न पृथिवीं तुरङ्गमाः स्पर्धयेव दिननाथवाजिनाम् Vikr.14.64
11.1. -पाटिका a day's wages
Vet.*
4. -बलम्
N.
of the fifth, sixth, seventh, eighth, eleventh, and twelfth signs of the zodiac taken collectively. -मलम् a month. -मुख morning
तुल्यतां दिनमुखेन दिनान्तः
Ki.*
9.8
दिनमुखानि रविर्हिमनिग्रहै- र्विमलयन् मलयं नगमत्यजत्
R.*
9.25. -मूर्द्धन्
m.
the eastern mountain behind which the sun is supposed to rise.-यौवनम् mid-day, noon (the youth of day). -वारः a week-day. -व्यास-दलम् the radius of a circle made by an asterism in its daily revolution
Sūrya
S.*
2.6.-स्पृश्
n.
a lunar day coinciding with 3 week-days
Hch.
Apte 1890
English
दिनः
नं [द्यति तमः, दो दी वा नक् ह्रस्वः
Uṇ. 2. 49] 1 Day (opp. रात्रि)
दिनांते निहितं तेजः सवित्रेव हुताशनः R. 4. 1
यामिनयंति दिनानि सुखदुःखवशीकृते मनसि K. P. 10
दिनांते निलयाय गतुं R. 2. 15.
2 A day (including the night, ) a period of 24 hours
दिने दिने सा परिवर्धमाना Ku. 1. 25
सप्त व्यतीयुस्त्रिगुणानि तस्य दिनानि R. 2. 25.
Comp.
अंशः any portion of a day, i. e. an hour, a watch, &c.
अंडं darkness.
अत्ययः,
अंतः,
अवसानं evening, sunset
R. 2. 15, 45.
अधीशः the sun.
अर्धः midday, noon.
अंतकः darkness.
आगमः,
आदिः
आरंभः daybreak, morning.
ईशः,
ईश्वरः the sun. °आत्मजः {1} an epithet of Saturn. {2} of Karṇa. {3} of Sugrīva.
करः,
कर्तृ,
कृत् m. the sun
तुल्योद्योगस्तवदिनकृतश्चाधिकारो मतो नः V. 2. 1
दिनकरकुलचंद्र चंद्रकेतो U. 6. 8
R. 9. 23. °तनयः N. of (1) Saturn
(2) Sugrīva
(3) Karṇa
(4) Yama. °तनया N. of (1) the river Yamunā
(2) the river Tāptī.
केशरः,
वः darkness.
क्षयः,
पातः evening.
चर्या daily occupation, daily routine of business.
ज्योतिस् n. sunshine.
दुःखितः the Cakravāka bird.
पः,
पतिः,
बंधुः,
प्रणीः,
मणिः,
मयूखः,
रत्नं the sun.
बलं N. of the fifth, sixth, seventh, eighth, eleventh, and twelfth signs of the zodiac taken collectively.
मलं a month.
मुखं morning
R. 9. 25.
मूर्द्धन् m. the eastern mountain behind which the sun is supposed to rise.
यौवनं mid-day, noon (the youth of day).
Monier Williams Cologne
English
1. दिन॑
mfn.
(√ दो) cut, divided, mowed,
RV.
viii, 67, 10 (cf. स्वयं-).
2. दिन (√ 3. दा). See अ-सं-
3. दि॑न (accented only,
Naigh.
i, 9) mn. (g. अर्धर्चादि, only occurring as
n.
) a day,
Mn.
Ragh.
Pañcat.
&c.
(ifc. also in Vedic texts) ifc. f(आ). ,
Rājat.
i, 347.
दिन [cf.
Lat.
peren-dinus, nūn-dinus
&c.
Got. sin-teins
Lit. dëna
O.Pr.
acc.
sg. deinan
Slav.
dǐnǐ.]
Monier Williams 1872
English
1. दिन, अस्, आ, अम् (for 2. दिन see p. 412, col. 3),
cut, split, destroyed.
दिन 1. दिन। See rt. 3. दा, p. 408, col. 2.
दिन 2. दिन, अस्, अम्, m. n. (probably for
दिवन and related to 3. दिव् fr. rt. 2. दिव्, said to
be fr. rt. दो), a day
[cf. दुर्-द्°, पुरु-द्°, मध्-
यन्-द्°, सु-द्°
cf. also Lith. die†na, f. ‘a day
Slav. deny, ‘a day
Lat. peren-dinus, peren-dina-
tio, peren = para
perhaps Goth. sin-teins, ‘daily,
sin = sam.]
—दिन-कर, अस्, ई, अम्, making day
or light
(ई), f., scil. टीका, N. of a commentary on
the Bhāṣā-pariccheda
(अस्), m. the sun
N. of
the author of the work Candrārkī.
—दिनकर-
तनय, अस्, m. ‘the son of the Sun, the planet
Saturn.
—दिनकर-देव, अस्, m., N. of a poet.
—दिनकरात्मजा (°र-आत्°), f. ‘the daughter of
the Sun, an epithet of the Yamunā or Jumnā river.
—दिन-कर्तृ, ता, m. or दिन-कृत्, त्, m. ‘the
day-maker, the sun.
—दिन-केशर or दिन-केसर
or दिन-केशव, अस्, m. ‘the hair of the day, the
darkness.
—दिन-क्षय, अस्, m. ‘the decline of
day, the evening, = तिथि-क्षय
N. of a chapter
in the Purāṇa-sarva-sva.
—दिन-ज्योतिस्, इस्, n. ‘day-
light, sunshine.
—दिन-दुःखित, अस्, आ, अम्, af-
flicted by day, sorrowing by day
(अस्), m. the bird
Cakra-vāka, the ruddy goose.
—दिन-नक्त, अम्,
n. day and night.
—दिन-पति, इस्, m. ‘the lord of
the day, the sun.
—दिन-प्रणी, ईस्, m. ‘the bringer
of day, the sun
[cf. तिथि-प्रणी।]
—दिन-बन्-
धु, उस्, m. ‘the friend of the day, the sun.
—दिन-
बल, अस्, m. ‘the strength of the day, N. of the
fifth, sixth, seventh, eighth, eleventh, and twelfth
signs of the zodiac collectively.
—दिन-मणि, इस्,
m. ‘the jewel of day, the sun.
—दिन-मल, अम्, n.
‘day-refuse (?), a month.
—दिन-मूर्धन्, आ, m.
‘the head of the day, the eastern mountain behind
which the sun is supposed to rise
[cf. उदय।]
—दिन-रत्न, अम्, n. ‘the jewel of the day, the
sun.
—दिन-राशि, इस्, m. ‘the sum or collective
amount of days, i. e. the number of solar days
which have elapsed from one given point of time to
another.
—दिन-व्यास-दल, अम्, n. ‘half-diameter
or radius of the sky, i. e. the radius of a circle made
by an asterism in its daily revolution.
—दिनांश
(°न-अंश), अस्, m. ‘any portion of a day, i. e. a
watch, an hour, morning, forenoon, afternoon, &c.
—दिनागम (°न-आग्°), अस्, m. day-break.
—दि-
नाण्ड (°न-अण्ड?), अम्, n. ‘day-egg, i. e. dark-
ness, (the egg or embryo whence day proceeds.)
—दिनात्यय (°न-अत्°), अस्, m. ‘the decline of
day, evening.
—दिनादि (°न-आदि), इस्, m. ‘day-
break, dawn.
—दिनाधीश (°न-अध्°), अस्, m.
‘the lord of day, the sun.
—दिनान्त (°न-अन्°),
अस्, m. ‘end of day, sun-set, evening.
—दिनान्तक
(°न-अन्°), अस्, m. ‘day-destroyer, darkness.
—दि-
नारम्भ (°न-आर्°), अस्, m. ‘day-break, morning.
—दिनार्ध (°न-अर्°), अस्, m. ‘the half of the
day, noon.
—दिनावसान (°न-अव्°), अम्, n. ‘close
of day, evening.
—दिनास्त्र (°न-अस्°), अम्, n.
‘day-missile, N. of a magical formula.
—दिनी-कृ,
cl. 8. P. A. -करोति, -कुरुते, -कर्तुम्, to reduce
to days.
—दिनेश (°न-ईश), अस्, m. ‘the lord of
day, the sun
the regent of a day.
—दिनेशात्मज
(°श-आत्°), अस्, m. ‘the son of the Sun, the planet
Mercury.
—दिनेश्वर (°न-ईश्°), अस्, m. ‘the lord
of the day, the sun.
—दिनैक (°न-एक), अस्, m.
one day.
Macdonell
English
दिन 1. diná, pp. of 2. dā.
दिन 2. dína,
n.
day: -kara,
m.
(day-making), 🞄sun
N.
-kartavya,
n.
daily observance
🞄-kartṛ,
m.
(day-maker), sun
-kārya,
n.
🞄daily observance
-kṛt,
m.
sun
-kṛtya,
n.
🞄= -kārya
-kṣaya,
m.
decline of day, evening
🞄-naktam, ad. day and night
-nātha, 🞄m. (lord of day), sun
-pati,
m.
id.
-bhartṛ, 🞄m. id.
-maṇi,
m.
id. (gem of day)
-mukha, 🞄n. day-break.
Benfey
English
दिन दिन, i. e. दिव् + अन् + अ,
m.
and
n.
Day, Man. 11, 144.
--
Comp.
अद्य-,
the present day, Pañc. 186, 23.
दुस्-,
I.
n.
1. a cloudy day. Hariv. 7856. 2.
rain, rainy weather, Rām. 3, 73, 13.
II.
adj.
clouded, Rām. 6, 90, 90. वाष्-
प-दुस्-दिन,
adj.
clouded by tears,
Daśak. in Chr. 187, 16.
हिम-दुस्-,
n.
wintry weather, winter.
सु-,
n.
a fine
day, fine weather.
Hindi
Hindi
दिन
Apte Hindi
Hindi
दिनम्
नपुं*
- "द्युति तमः, दो( दी) + नक्, ह्रस्वः"
दिन
दिनम्
नपुं*
- "द्युति तमः, दो( दी) + नक्, ह्रस्वः"
दिन
Shabdartha Kaustubha
Kannada
दिन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಿವಸ /ಹಗಲು /ಸೂರ್ಯನಿರುವ ಕಾಲ
निष्पत्तिः - > दो (अवखण्डने) - "इनच्" (उ० २-४९)
व्युत्पत्तिः - > द्यति तमः
प्रयोगाः - > "दिनेनास्या मुखस्येन्दुः सखा यदि तिरस्कृतः तत्कृता शतपत्राणां तन्मित्राणामपि श्रियः ॥"
उल्लेखाः - > नैष० २०-५५
दिन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ದಿವಸ /ಹಗಲು ರಾತ್ರಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕಾಲ
प्रयोगाः - > "सप्त व्यतीयुः त्रिगुणानि तस्य दिनानि दीनोद्ध्रणोचितस्य" "दिने दिने सा परिवर्धमाना लब्धोदया चान्द्रमसीव लेखा"
उल्लेखाः - > रघु० २-२५, कुमा० १-२५
दिन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಿಥಿ /ಚಂದ್ರನ ಸಂಚಾರಕಾಲ
दिन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಿಂಹ ಕನ್ಯಾ ತುಲಾ ವೃಶ್ಚಿಕ ಕುಂಭ ಮತ್ತು ಮೀನ ರಾಶಿಗಳು
प्रयोगाः - > "अजगोपतियुग्मञ्च कर्किधन्विमृगास्तथा निशासञ्ज्ञाः स्मृताश्चैव शेषाश्चान्ये दिनाख्यकाः ॥"
L R Vaidya
English
dina {% m.n. %} 1. A day (comprising also the night), व्यतीयुस्त्रिगुणानि तस्य् दिनानि दीनोद्धरणोचितस्य R.ii.25, iii.8
2. day (as op. to रात्रि), दिनांते निलयाय गंतुम् R.ii.15.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
१५, अतिशक्वरी, अहन्, अह्निसंख्या, घस्र, तिथि, दिन, दिवस, द्युनिशा, पक्ष, परमाधार्मिक, वासर, सन्ध्या
३०, जटा, तिथि, दिन, साध्वी
Bopp
Latin
दिन m. n. (a Lassenio apte e दिवन ejectâ syllabâ ex-
plicatur, v. दिवन्) dies. RAM. I. 28. 8. GHAT. 21.
(Lith. diếna f. dies, slav. denj m. id.
cf. lat. peren-dinus,
peren-dinatio, quorum pars prior ad पर pertinet. Cum
Pottio (II. 148.) huc trahimus goth. sin-teins, Them.
sinteina quotidianus
sin = सम्.)
Indian Epigraphical Glossary
English
dina (CII 3), a day
used to denote the solar, or more
properly civil, day. See also di and divasa.
(IE 7-1-2), ‘fifteen’.
Lanman
English
dína,
—1. perhaps adj. clear, in su-dína
—2. as n. day. [perhaps ppl. of √dī or
di, ‘shine, w. shifted acct.]
Sanskrit Tibetan
Tibetan
nyin mo
१) अहन् २) दिन ३) दिवस ४) दिवा ५) महारोहा ६) ° वार ७) वासर
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
त्रिंशता तैरहोरात्रस्तत्राहर्दिवसो दिनम्
दिवं द्युर्वासरो घस्रः प्रभातं स्यादहर्मुखम् १३८
व्युष्टं विभातं प्रत्यूषं कल्यप्रत्युषसी उषः
काल्यं मध्याह्णस्तु दिवामध्यं मध्यंदिनं सः १३९
-wordlist-
अहोरात्र (पुंक्ली), अहन् (क्ली), दिवस (पुं), दिन (पुंक्ली), दिव (क्ली), द्यु (पुं), वासर (पुं), घस्र (पुं), प्रभात (क्ली), अहर्मुख (क्ली), व्युष्ट (क्ली), विभात (क्ली), प्रत्यूष (पुंक्ली), कल्य (क्ली), प्रत्युषस् (क्ली), उषस् (क्ली), काल्य (क्ली), मध्याह्ण (पुं), दिवामध्य (क्ली), मध्यन्दिन (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
दिवस
दिवस, दिवा, दिन, द्यु, अहन्, वासर, घस्र
दिवसो दिवा दिनं द्युः प्रोक्तमहर्वासरस्तथा घस्रः
verse 1.1.1.106
page 0013
नाममाला
Sanskrit
दिन, दिवा, अहन्, दिवस, वासर
दिनं दिवाऽहर्दिवसो वासरः तत्करश्च सः ५०
verse 0.1.1.50
page 0027
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
दिनं,
क्ली,
(द्यति खण्डयति महाकालमिति ।दो छेदे + “बहुलमन्यत्रापि ।” उणां ४९ ।इति इनच् ।) कालविशेषः तत्पर्य्यायः ।घसः अहः दिवसः वासरः इत्य-मरः
भास्वरः दिवा इति राज-निर्घण्टः
वारः अंशकः द्यु १० अंशकम्११ इति शब्दरत्नावली
(यथा, रघुः ।“दिनेसु गच्छत्सु नितान्तपीवरंतदीयमालीनमुखं स्तनद्बयम्
”)तत्तु मनुष्यमाने षष्टिदण्डात्मकम् पितृमानेगौणचान्द्रमासात्मकम् देवासुरमाने वत्सरा-त्मकम् ब्रह्ममाने दिव्यद्बिसहस्रयुगात्मकम् ।मनुष्यमाने ब्रह्मणो दिनस्य संख्या ८, ६४०, ०००, ००० इति पुराणम्
तदेव मनुष्याणां सौर-सावनचान्द्रनाक्षत्रभेदेन चतुर्व्विधम् यथा, --सावनं दण्डाः षष्टिरहः स्वलग्नखगुणांशाढ्या-स्तदैनं भवेत् ।उदयादोदयाद्भानोर्भौमसावनवासराः ।तिथिनैकेन दिवसश्चान्द्रमाने प्रकीर्त्तितः ।आयुर्द्दाये स्मृतं प्राज्ञैर्नाक्षत्रं षष्टिनाडिकम्
जीमूतवाहनमते तु सूर्य्यकिरणावच्छिन्नदतु-र्यामयुक्तम्
दिनं,
क्ली,
(दो छेदे + इनच् ।) सूर्य्यकिरणा-वच्छिन्नकालः तद्वैदिकपर्य्यायः वस्तोः १द्युः भाबुः वासरम् स्वसराणि घ्रंसः ६घर्म्मः घृणः दिनम् दिवा १० दिवे-दिवे ११ द्यविद्यवि १२ इति द्बादशाहर्नामानि ।इति वेदनिघण्टौ अध्यायः
*
सिंह-कन्यातुलावृश्चिककुम्भमीनलग्नानि यथा, --“अजगोपतियुग्मञ्च कर्किधन्विमृगास्तथा ।निशासंज्ञाः स्मृताश्चैते शेषाश्चान्ये दिनात्मकाः
”इति ज्योतिस्तत्त्वम्
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
दिन
पु०
न०
द्यति तमः द--खण्डने दी--क्षये वा नक् ह्रुस्वः ।१ सूर्यकिरणावच्छिन्ने काले तद्भेदादिकं अहन् शब्दे ५७६पृ० दृश्यम् षष्टिदण्डात्मके मानुषे अहोरात्रे चान्द्रे३ तिथिरूपे काले चान्द्रमासात्मके पैत्र्ये कालभेदे सौ-रवर्षरूपे दैवे कालभेदे व्राह्मे कल्परूपे काले च“अजगोपतियुग्मञ्च कर्किधन्विमृगास्तथा निशासंज्ञाःस्मृताश्चैव शेषाश्चान्ये दिनाख्यकाः” इति ज्योतिषतत्त्वोक्ते७ राशिभेदे “दिने दिने त्वं तनुरेधि रेऽधिकम्” नैष०“दिनानि दीनोद्धरणोचितस्य” “दिनेषु गच्छत्सु निता-न्तपीवरम्” रघुः “प्रौढध्वान्तं दिनमिह जलदाः”माघः जीमूतवाहनस्तु सूर्यकिरणावच्छिन्नं चतुर्या-मात्मकं दिनमित्याह० “दिनं दिनेशस्य यतोऽत्र दर्शनेतमी तमोहन्तुरदर्शने सति कुपृष्ठगानां द्युनिशं यथातथा पितॄणां शशिपृष्ठवासिनाम्” सि० शि० दिनमानशब्देदृश्यम् “तिथिश्चान्द्रमसं दिनम” सू० सि०
Capeller
German
1. दिन॑ s. 3. दा.
2. दि॑न
n.
Tag.
Grassman
German
diná, Part. von 2. und 3. dā.
(dína), n., Tag [von div 2], enthalten in madhyáṃdina u. s. w.
Burnouf
French
दिन दिन
m.
n.
(pour दिवन, दिव्) jour.
दिनकर
m.
(कृ) le Soleil.
दिनकरात्मजा
f.
(आत्मज) la Yamunā fille du
Soleil.
दिनकेशर
m.
obscurité.
दिनदुःखित
m.
l'oie rougeâtre ou anas casarca.
दिनप्रणी
m.
(प्र
नी) celui qui marche à la tête du
jour, c-à-d. le Soleil.
दिनमणि
m.
le Soleil [joyau du jour].
दिनमूर्धन्
m.
la face du jour.
La montagne orientale
lève le Soleil.
दिनादि
m.
(आदि) l'aurore.
दिनान्त
m.
(अन्त) le soir.
दिनान्तक
m.
la nuit [qui met fin au jour].
दिनावसान
n.
(अवसान) le soir, la chute du jour.
Stchoupak
French
दिन-
nt. jour
journée, durée de 24 heures.
°कर- °कर्तृ- °कृत्-
m.
soleil.
°कर्तव्य- °कार्य- कृत्य- nt. °क्रिया-
f.
(qui doit être fait
dans la journée) cérémonie journalière
affaires journalières.
°चर्या-
f.
occupations de la journée.
°पति- (seigneur du jour)
m.
soleil.
°पाटिका- (?)
f.
salaire journalier.
°मणि-
m.
°रत्न- nt. (joyau du jour) soleil.
°मुख- (commencement du jour) nt. aurore, aube, matinée.
°मूर्धन्-
m.
montagne de l'Est derrière laquelle le soleil est censé
se lever.
दिनादि-
m.
= °मुख-।
दिनाधिनाथ- दिनाधीश-
m.
= °पति-।
दिनान्त-
m.
दिनावसान- nt. fin de la journée, soir, coucher du
soleil.
दिनार्ध-
m.
demi-journée.