| YouTube Channel

दारुक (dAruka)

 
शब्दसागरः
English
दारुक
m.
 (-कः) A proper name, the charioteer of KRISHNA.
E.
 दॄ to
tear (his foes), affix उकञ्.
n.
 (-कं) A pine, (Pinus devadaru.)
f.
(-का) A doll, a puppet.
E.
 दारु wood, and स्वार्थे क
aff.
Capeller Eng
English
दारुक
m.
 a man's name.
Yates
English
दारुक (कः) 1.
m.
 Krishna's chario-
teer.
f.
 A doll.
n.
 A pine tree.
Wilson
English
दारुक
m.
 (-कः) A proper name, the charioteer of KṚṢṆA.
E.
 दॄ to tear (his foes), affix उकञ्.
n.
 (-कं) A pine, (Pinus devadaru).
f.
 (-का) A doll, a puppet.
E.
 दारु wood, and कन्
aff.
Apte
English
दारुकः [dārukḥ], 1 The Devadāru tree.
N.
 of Kṛiṣṇa's charioteer
उत्कन्धरं दारुक इत्युवाच
Śi.*
 4.18.
का A puppet.
A wooden figure.
Apte 1890
English
दारुकः 1 The Devadāru tree.
2 N. of Kṛṣṇa's charioteer
उत्कंधरं दारुक इत्युवाच Śi. 4. 18.
का 1 A puppet.
2 A wooden figure.
Monier Williams Cologne
English
1. दारुक
m.
N.
 of Kṛṣṇa's charioteer,
MBh.
of an incarnation of Śiva,
VāyuP.
2. दारुक
n.
 Pinus Devadaru,
L.
Monier Williams 1872
English
दारुक, अस्, m., N. of Kṛṣṇa's charioteer, who
was son of Satyaka
N. of an incarnation of Śiva
(आ), f. a wooden figure
a doll, puppet
(अम्), n.
a sort of pine, Pinus Devadāru.
—दारुका-वन,
अम्, n., N. of a wood containing a famous Liṅga.
—दारुकेश्वर-तीर्थ (°क or °का-ईश्°), अम्, n.,
N. of a Tīrtha.
Macdonell
English
दारुक dāru-ka,
m.
 N. of Kṛṣṇaʼs charioteer.
Apte Hindi
Hindi
दारुकः
पुं*
 - दारु + कन्
देवदारु का पेड़
दारुकः
पुं*
 - दारु + कन्
कृष्ण के सारथि का नाम
Shabdartha Kaustubha
Kannada
दारुक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶ್ರಿಕೃಷ್ಣನ ಸಾರಥಿ
निष्पत्तिः - > दारु - सञ्ज्ञायां "कन्"
प्रयोगाः - > "उत्कं धरं द्रष्टुमवेक्ष्य शौरिमुत्कन्धरं दारुक इत्युवाच"
उल्लेखाः - > माघ० ४-१८
दारुक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೇವದಾರು ವೃಕ್ಷ
निष्पत्तिः - > दारु - स्वार्थे "कः"
L R Vaidya
English
dAruka {% m. %} 1. The Devadāru tree
2. name of Kṛishṇa’s charioteer, उत्कंधरं दारुक इत्युवाच Sis.iv.18.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
Dāruka, n. of a yakṣa, and °ka-pura, n. of the town where he lived: Māy 〔30〕.
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: दारुकः
Root: दारुक
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ विष्णोः सारथिः
Meaning(s):
⇒ Charioteer of Kṛṣṇa
Shloka(s):
1|1|26|1 ► शैनिः कंसरिपुः शौरिः सारथिस्तस्य दारुकः। (स्वर्गकाण्डः/आदिदेवाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 1|1|26|1 ⇢ दारुकः (दारुक) (पुं) ⇒ Charioteer of Kṛṣṇa ⇒ विष्णोः सारथिः
Related word(s):
स्व_स्वामीसंबन्धः ➡ विष्णुः
जातिः ➡ अलौकिकचेतनः
Mahabharata
English
Dāruka, the charioteer of Kṛshṇa. § 262 (Bhagavadyāna): II, 2, 36, 50.--§ 292 (Rājasūyikap.): II, 45, 1620.-§ 320 (Saubhavadhop.): III, 19, 755 (ºeṇāham utpannaḥ, says Dāruki), 762 (ºsya sutaḥ, i.e. Dāruki)
20, 799, 800
21, 821, 822
22, 876.--§ 552 (Goharaṇap.): IV, 45, 1412 (ºo Vāsudevasya yathā, sc. sārathiḥ).--§ 562 (Bhagavadyānap.): V, 83, 2978
84, 3014
94, 3341.--§ 567 (do.): V, 131, 4446.--§ 568 (do.): V, 137, 4674.--§ 596 (Pratijñāp.): VII, 79, 2781, 2795, 2796, 2801, 2804, 2805, 2813, 2815, (2818).--§ 597 (do.): VII, 82, 2911.--§ 599 (Jayadrathavadhap.): VII, 112, 4350 (ºsyānujo bhrātā, i.e. the charioteer of Sātyaki)
147, 6338, 6342, 6343 (Sātyaki rode upon the chariot of Kṛshṇa, guided by D.), 6351, 6376, 6378 (ºsyānujaḥ, i.e. the charioteer of Sātyaki), 6381.--§ 608 (Karṇap.): VIII, 72, 3597, 3598, 3599.--§ 615 (Gadāyuddhap.): IX, 62, 3500
63, 3533, 3578.--§ 637 (Rājadh.): XII, 46, 1584, 1587.--§ 639 (do.): XII, 53, 1917, 1918. --§ 783 (Anugītāp.): XIV, 52, 1478, 1534.--§ 793 (Mausalap.): XVI, 3, 61, 103
4, †105, †106, †107, †108
5, 133, 136
7, 182.
पुराणम्
English
दारुक १ / DĀRUKA I .1) Śrī Kṛṣṇa's charioteer. In the mahābhārata, we come across few persons who excel dāruka in their skill as charioteers. We find the following details about him in the mahābhārata:--1) When śrī kṛṣṇa fought against King Śālva, dāruka was over-whelmed by Śālva's arrows. (M.B. Vana Parva, Chapter 21, Verse 5).2) At the time of the battle at kurukṣetra, hearing the sound of Śrī Kṛṣṇa's conch-shell, dāruka drove his chariot and brought it before śrī kṛṣṇa. (M.B. droṇa parva, Chapter 147, Verse 45).3) When sātyaki fought with karṇa, dāruka drove Sātyaki's chariot. At that time he proved his extraordinary skill in charioteering. (M.B. droṇa parva, Chapter 147, Verse 54).4) After being attended by dāruka, Śrī Kṛṣṇa's chariot horses flew up into the Heavens. (M.B. Mausala Parva, Chapter 3, Verse 5).5) It was dāruka who informed the pāṇḍavas that the Yaduvaṁśa had perished. On his return, he accompanied arjuna in his journey to dvārakā. (M.B. Mausala Parva, Chapter 5).
दारुक २ / DĀRUKA II. A charioteer of Mahiṣāsura. (devī bhāgavata, Pañcama skandha). For further details about this dāruka, see under ghaṇṭākarṇa.
दारुक ३ / DĀRUKA III. A son of garuḍa. (M.B. Udyoga Parva, Chapter 101, Verse 9 contains a reference to this dāruka).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
दारुकं,
क्ली,
 (दारु + स्वार्थे कन् ।) देवदारु ।इति राजनिर्घण्टः ॥
दारुकः,
पुं,
 श्रीकृष्णसारथिः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
(यथा, महाभारते । २ । २ । २८ ।“दारुकेण च सूतेन सहितो देवकीसुतः ॥
”योगाचार्य्यविशेषः । स तु महादेवस्य अव-तारविशेषः । यथा, शिवपुराणे वायुसंहि-तायाम् । २ । १० । ४ ।“जटामाली चाट्टहासो दारुको लाङ्गलीतथा ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
दारुक
न०
 दारु + स्वार्थे क । १ देवदारुणि राजनिः । दारु +संज्ञाया कन् । २ कृष्णस्य सारथौ
पु०
 । “रथेष्वतिरथोयन्ता दारुकः केशवस्य वै” हरिवं० ११६ अ० । “रैवतञ्चगिरिं देवो गत्वा दारुकमब्रवीत् । मदीयं रथमेतं त्वंग्रहायेहैव दारुक!” १३२ अ० “उत्कन्धरं दारुकइत्युवाच” माथः तस्यापत्यं फिञ् । दारुकि तदपत्ये“शिक्षितो दारुकिस्तदा” भा० व० १८ अ०
Capeller
German
दारुक
m.
 männl. Name.
Stchoupak
French
दारुक-
m.
n.
 du cocher de Kṛṣṇa.