दारिद्र्य (dAridrya)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Spoken Sanskrit
Englishदारिद्र्य - dAridrya - - poverty
अलक्ष्मी - alakSmI - - poverty
दुर्गति - durgati - - poverty
अवित्ति - avitti - - poverty
अमति - amati - - poverty
अवर्ति - avarti - - poverty
धनहीनता - dhanahInatA - - poverty
निधनता - nidhanatA - - poverty
निःस्वता - niHsvatA - - poverty
निकृति - nikRti - - poverty
निर्धनता - nirdhanatA - - poverty
माढि - mADhi - - poverty
विधनता - vidhanatA - - poverty
निःस्वभाव - niHsvabhAva - - poverty
अपरिग्रह - aparigraha - - poverty
सङ्क्षेप - saGkSepa - - poverty
दैन्य - dainya - - poverty
दारिध्र - dAridhra - - poverty
कार्पण्य - kArpaNya - - poverty
नैःस्व्य - naiHsvya - - poverty
नैर्धन्य - nairdhanya - - poverty
निर्धनत्व - nirdhanatva - - poverty
दारिद्रय - dAridraya - - poverty
अर्थकर्श्य - arthakarzya - - poverty
दौर्गत्य - daurgatya - - poverty
नैष्किञ्चन्य - naiSkiJcanya - - poverty
निष्किञ्चनत्व - niSkiJcanatva - - poverty
पापत्व - pApatva - - poverty
निर्धनी करोति { निर्धनीकृ } - nirdhanI karoti { nirdhanIkR } - verb - cause poverty
निर्दारिद्र्य - nirdAridrya - - free from poverty
अकिञ्चनता - akiJcanatA - - voluntary poverty
अकिञ्चनत्व - akiJcanatva - - voluntary poverty
क्षीणधन - kSINadhana - - reduced to poverty
नष्ट - naSTa - - reduced to poverty
गत-विभव - gata-vibhava - - reduced to poverty
दुर्गत - durgata - - reduced to poverty
गत-धन - gata-dhana - - reduced to poverty
दारिद्रोपहत - dAridropahata - - struck with poverty
दारिद्रग्रस्त - dAridragrasta - - struck with poverty
दारिद्र्य dAridrya poverty
दारिद्र्य dAridrya neediness
दारिद्र्य dAridrya indigence
दारिद्र्य dAridrya neediness
निर्धनत्व nirdhanatva neediness
कार्पन्य kArpanya neediness
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Apte
Englishदारिद्र्यम् [dāridryam] दारिद्रम् [dāridram], दारिद्रम् [दारिद्रस्य भावः ष्यञ्] Poverty, indigence
दारिद्र्यदोषो गुणराशिनाशी Subhāṣ.
Apte 1890
EnglishHindi
Hindiनिर्धनता
Apte Hindi
Hindiदारिद्र्यम्
- दरिद्र + ष्यञ्
"गरीबी, निर्धनता"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaदारिद्र्य
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಡತನ
निष्पत्तिः - > "ष्यञ्"(५-१-१२४)
व्युत्पत्तिः - > दरिद्रस्य भावः
प्रयोगाः - > "मृषा न चक्रेऽल्पितकल्पपादपः प्रणीय दारिद्र्यदरिद्रतां नलः"
उल्लेखाः - > नैष० १-१५
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritवाचस्पत्यम्
Sanskritदारिद्र्य दरिद्रस्य भावः ष्यञ् । दरिद्रतायां दुर्गतीधनादिराहित्ये “प्रणीय दारिद्र्यदरिद्रतां नृपः” नैष०दारिद्र्यवर्णनं मृच्छकटिकायां यथा“सुखं हि दुःखान्यनुभूय शोभते घनान्धकारेष्विव दीप-दर्शनम् । सुखात्तु यो याति नरो दरिद्रतां धृतः शरी-रेण मृतः स जीवति । दारिद्र्यमनन्तकं दुःखम् ।षयस्य! न ममार्थान् प्रति दैन्यम् । पश्य “एतत्तु मांदहति यद्गृहमस्मदीयं क्षीणार्थमित्यतिथयः परिवर्ज-यन्ति । संशुष्कसान्द्रमदलेखसिव भ्रमन्तः कालात्ययेमधुकराः करिणः कपोलम्” । सत्यं न मे विभवनाश-कृतास्ति चिन्ता, भाग्यक्रमेण हि धनानि भवन्तियान्ति । एतत्तु मां दहति नष्टधनाश्रयस्य यत् सौहृ-दादपि जनाः शिथिलोभवन्ति । दारिद्र्याद्ध्रियमेतिह्रीपरिगतः प्रभ्रश्यते तेजसो, निस्तेजाः परिभू-यते, परिभवार्न्निर्चेदमापद्यते । निर्विण्णः शुचमेति, शोकपिहितो बुद्ध्या परित्यज्यते, निर्वुद्धिः क्षयमेत्यहोनिधनता सर्वापदामास्पदम् । दारिद्र्यं हि पुरुषस्य ।निवासश्चिन्तायाः परपरिभवो वैरमपरं, जुगुप्सामित्राणां स्वजनजनविद्वेषकरणम् । वनं गन्तुं बुद्धि-र्भवति च कलत्रात् परिभवो, हृदिस्थः शोकाग्निर्न चदहति सन्तापयति च” । तत्रैव अन्यत्र स्थाने “दारि-द्र्यात् पुरुषस्य बान्धवजनो वाक्ये न सन्तिष्ठते, सुस्निग्धाविमुखीभवन्ति सुहृदः स्फारीभवन्त्यापदः । सत्वंह्रासमुपैति शीलशशिनः कान्तिः परिम्लायते, पापंकर्म च यत्परैरपि कृतं तत्तस्य सम्भाव्यते । सङ्गं नैवहि कश्चिदस्य कुरुते सम्भाष्यते नादरात् सम्प्राप्तो गृह-मुत्सवेषु धनिनां सावज्ञमालोक्यते । दूरादेव महाज-नस्य विहरत्यल्पच्छदो लज्जया मन्ये निर्धनता प्रकाम-मपरं षष्ठं महापातकम् । दारिद्र्य! शोचामि भव-न्तमेवमस्मच्छरीरे सुहृदित्युशित्वा । विपन्नदेहे मयिश्रन्दभाग्ये, ममेति चिन्ता क्व गमिष्यसि त्वम्” ।तत्सूचकयोगभेदा जातकपद्धतावुक्ता यथा “समस्तपाप-खेचरैर्युतेक्षितं धनाभिधम् दरिद्रताविधायकं वि-शेषतः कुशानुना” । “बुधगुरुकवयश्चेद्वित्तगा वित्तनाशंविदधति यदि दृष्टाः सोमसौम्येन्दुपुत्रैः” “क्षोणः शशीज्ञेन विलोकितोऽर्थे पूर्वाजितार्थस्य विनाशदः स्यात्” ।“नवीनवित्तागमरोधकोभवेत् रविर्धनेऽत्यष्टिमिते कुजोऽङ्केषङ्गिंशके ज्ञेधननाशदः स्यात्” । नाभनयोगशब्दे वक्तव्य-लक्षणशूलयुगगोलकयोगैर्दरिद्रताप्तिः वृहज्जा० उक्ता यथा“विघनश्च शुले” “धनविरहितः पाषण्डी वा युगे त्वथ गो-लके विधनमलिन” इत्यादि “पुष्पवन्तार्कियोगे स्यान्मूर्खोधूर्त्तो धनोज्झितः” । “तपनारार्कपुत्राणां योगे निःस्योऽतिदुःखितः” । “नृपतेर्वंशजातीऽपि केमद्रुमभवो नरः ।मलिनो दुःखितो नीचो निःस्वोदासः खलो भवेत्” ।अस्य अपवादः “लग्नाद्विधोर्वा वृद्धिस्थैः शुभैः सर्वैः शुभंफलम् । द्वाभ्यां मध्यं तथैकेनाल्पं चेन्नास्ति दरिद्रता” ।जातकपद्धतिः ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.