| YouTube Channel

दारः (dAraH)

 
Apte
English
दारः [dārḥ], 1 A rent, gap, cleft, hole.
A ploughed field. -राः [दारयन्ति (भ्रातॄन्) इति दाराः
cf
P.
 III.3.2. Vārt.]m. (pl. ) A wife
एते वयममी दाराः कन्येयं कुलजीवितम्
Ku.*
 6.63
दशरथदारानधिष्ठाय वसिष्ठः प्राप्तः
U.*
 4.
Pt.*
 1.1
Ms.*
 1.112
2.217
Ś.*
 4.17
5.29.
Comp.
 -अधिगम- नम् marriage
Ms.*
 1.112. -अधीन
a.
 dependent on a wife
दाराधीनस्तथा स्वर्गः पितॄणामात्मनश्च ह
Ms.*
 9.24. -उप- संग्रहः, -संग्रहः, -ग्रहः, -परिग्रहः, -ग्रहणम् marriage
नवे दारपरिग्रहे
U.*
 1.19
ततस्तद्वचसा चक्रे स मतिं दारसंग्रहे Bm. 1.95
1.462
यदुच्यते द्विजातीनां शूद्राद्दारोपसंग्रहः । नैतन्मम मतम्
Y.*
 1.56. -कर्मन्
n.
 , -क्रिया marriage
असपिण्डा च या मातुरसगोत्रा च या पितुः । सा प्रशस्ता द्विजातीनां दारकर्मणि मैथुने ॥
Ms.*
 3.5
सवर्णाग्रे द्विजातीनां प्रशस्ता दारकर्मणि 12
अथ राजा दशरथस्तेषां दारक्रियां प्रति (चिन्तयामास)
Rām.*
 1.18.37
(विचिन्त्य) दारक्रियायोग्यदशं च पुत्रम्
R.*
 5.4. -बलिभुज्
m.
 a crane, crow.
Apte 1890
English
दारः 1 A rent, gap, cleft, hole.
2 A ploughed field.
राः [दारयंति भ्रातॄन्) इति दाराः. cf. P. III. 3. 20 Vārt.] (m. pl.) A wife
एते वयममी दाराः कत्येयं कुलजीवितं Ku. 6. 63
दशरथदारानधिष्ठाय वसिष्ठः प्राप्तः U. 4
Pt. 1. 100
Ms. 1. 112
2. 217
Ś. 4. 16, 5. 29.
Comp.
अधीन a. dependent on a wife.
उपसंग्रहः,
ग्रहः,
परिग्रहः,
ग्रहणं marriage
नवे दारपरिग्रहे U. 1. 19.
कर्मन् n.,
क्रिया marriage
R. 5. 40.
वलिभुज् m. a crane.
Apte Hindi
Hindi
दारः
पुं*
 - दृ + घञ्
"दरार, रिक्ति, फटन, छिद्र"
दारः
पुं*
 - दृ + घञ्
जुता हुआ खेत
Tamil
Tamil
தா3ர: : வெடிப்பு, இடைவெளி, உழப்பட்ட வயல்.
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“दृङ् आदरे”@} 2 प्रायेणायमाङ्पूर्वकः।
‘दरेद् दृणाति द्रियते क्रमाद् भीदारणादरे।’ 3 इति देवः।
4 दारकः-रिका, दारकः-रिका 5 दिदरिषकः-षिका, 6 देद्रीयकः-यिका
आदर्ता-दर्त्री, दारयिता-त्री, दिदरिषिता-त्री, देद्रीयिता-त्री
-- दारयन्-न्ती, दारयिष्यन्-न्ती-ती
-- 7 आद्रियमाणः, दारयमाणः, दिदरिषमाणः, देद्रीयमाणः
8 आदरिष्यमाणः, दारयिष्यमाणः, दिदरिषमाणः, देद्रीयिष्यमाणः
9 आदृत्-आदृतौ-आदृतः
-- -- -- आदृतम्-आदृतः-आदृतवात्, दारितः, दिदरिषितः, देद्रीयितः-तवान्
दरः, 10 आदरी, 11 दारः, दिदरिषुः, देद्रियः
आदर्तव्यम्, दारयितव्यम् दिदरिषितव्यम्, देद्रीयितव्यम्
आदरणीयम्, दारणीयम्, दिदरिषणीयम्, देद्रीयणीयम्
12 आदृत्यः, 13 दार्यम्, दिदरिष्यम्, देद्रीय्यम्
ईषद्दरः-दुर्दरः-सुदरः
-- -- द्रियमाणः, दार्यमाणः दिदरिष्यमाणः देद्रीय्यमाणः
14 आदरः, 15 दारः, दिदरिषः देद्रीयः
आदर्तुम्, दारयितुम्, दिदरिषितुम्, देद्रीयितुम्
आदृतिः, 16 दृतिः, दारणा, दिदरिषा, देद्रीया
17 दरणम्, दारणम्, दिदरिषणम्, देद्रीयणम्
दृत्वा, दारयित्वा, दिदरिषित्वा, देद्रीयित्वा
आदृत्य, आदार्यं आदिदरिष्य, आदेद्रीय्य
दारम् २, दृत्वा २, दारम् २, दारयित्वा २, दिदरिषम् २, दिदरिषित्वा २, देद्रीयम् २
देद्रीयित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (८५७)
02
=>
 (६-तुदादिः-१४११। सक। अनि। आत्म। किरादिः)
03
=>
 (श्लो। ३६)
04
=>
 [पृष्ठम्०७६१+ २६]
05
=>
 [[१। ‘किरश्च पञ्चभ्यः’ (७-२-७५) इति सनि इडागमः। द्वित्वादिकम्। एवं सन्नन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
06
=>
 [[२। ‘रीङ् ऋतः’ (७-४-२७) इति यङन्ते रीङागमः। एवं यङन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
07
=>
 [[३। ‘तुदादिभ्यः--’ (३-१-७७) इति शप्रत्यये, ‘रिङ् शयग्लिङ्क्षु’ (७-४-२८) इति रिङादेशे, इयङादेशे च रूपम्।]]
08
=>
 [[४। ‘ऋद्धनोः स्ये’ (७-२-७०) इति स्यप्रत्ययस्येडागमः।]]
09
=>
 [[५। क्विपि, तुगागमे रूपम्। एवं ल्यप्यपि तुगागमो ज्ञेयः।]]
10
=>
 [[६। तच्छीलादिषु कर्तृषु ‘जिदृक्षि--’ (३-२-१५७) इत्यादिना इनिप्रत्यये रूपमेवम्।]]
11
=>
 [[आ। ‘शैले विश्रयिणं क्षिप्रमनादरिणमभ्यमी।’ भ। का। ७। २०।]]
12
=>
 [[७। ‘एतिस्तुशास्वृदृजुषः--’ (३-१-१०९) इति क्यपि, तुगागमे च रूपम्।]]
13
=>
 [[B। ‘आदृत्यस्तेन वृत्येन स्तुत्यो जुष्येण संगतः।’ भ। का। ६। ५६।]]
14
=>
 [[८। ‘ग्रहवृदृनिश्चिगमश्च’ (३-३-५८) इति घञपवादोऽप् प्रस्ययः।]]
15
=>
 [[C। ‘आदरेण गमं चक्रुर्विषमेष्वप्यसंघसाः।’ भ। का। ७। ५६।]]
16
=>
 [[९। ‘क्तिच्क्तौ च संज्ञायाम्’ (३-३-१७४) इति संज्ञायां क्तिच्। दृतिः = चर्मनिर्मित- भस्त्रिका।]]
17
=>
 [पृष्ठम्०७६२+ २६]