| YouTube Channel

दाक्षायणी (dAkSAyaNI)

 
Apte
English
दाक्षायणी [dākṣāyaṇī], [दक्षस्यापत्यं स्त्री इञि फक्-ङीप्]
Any one of the 27 lunar mansions (they being mythologically regarded as so many daughters of Dakṣa).
N.
 of Diti, wife of Kasyapa and mother of the demons.
Bhāg.*
 8.4.22.
N.
 of Pārvatī.
The lunar constellation called Revatī.
N.
 of Kadru or Vinatā.
N.
 of Aditi, mother of the gods.
The Dantī plant.
Comp.
 पतिः an epithet of Śiva.
the moon. -पुत्रः a god.
Apte 1890
English
दाक्षायणी [दक्षस्यापत्यं स्त्री इञि फक्ङीप्] 1 Any one of the 27 lunar mansions (they being mythologically regarded as so many daughters of Dakṣa).
2 N. of Diti, wife of Kaśyapa and mother of the demons.
3 N. of Pārvatī.
4 The lunar constellation called Revatī.
5 N. of Kadru or Vinatā.
6 N. of Aditi, mother of the gods.
7 The Dantī plant.
Comp.
पतिः {1} an epithet of Śiva. {2} the moon.
पुत्रः a god.
Monier Williams Cologne
English
दाक्षायणी (ई),
f.
N.
 of any daughter of D° (Aditi, Diti, Kadrū
&c.
 ),
MBh.
R.
BhP.
&c.
 (pl. the 27 lunar mansions considered as daughters of D° and wives of the Moon, among whom Rohiṇī is the favourite,
L.
 )
Croton Polyandrum,
L.
Apte Hindi
Hindi
दाक्षायणी
स्त्री*
 - दक्ष + फिञ् + ङीष्
२७ नक्षत्रों में से कोई सा एक नक्षत्र
दाक्षायणी
स्त्री*
 - दक्ष + फिञ् + ङीष्
"दिति, कश्यप की पत्नी, देवताओं की माता"
दाक्षायणी
स्त्री*
 - दक्ष + फिञ् + ङीष्
पार्वती
दाक्षायणी
स्त्री*
 - दक्ष + फिञ् + ङीष्
रेवती नक्षत्र
दाक्षायणी
स्त्री*
 - दक्ष + फिञ् + ङीष्
"कद्रु, या विनता"
दाक्षायणी
स्त्री*
 - दक्ष + फिञ् + ङीष्
दन्ती का पौधा
Shabdartha Kaustubha
Kannada
दाक्षायणी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಕ್ಷನ ಗೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವಳು
निष्पत्तिः - > स्त्रियां "ङीष्" (४-१-४१)
दाक्षायणी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಾಕ್ಷಿಯ ಮಗಳು
निष्पत्तिः - > "फक्" (४-१-१०१) । "ङीष्" (४-१-४१)
व्युत्पत्तिः - > दाक्षेरपत्यं स्त्री
दाक्षायणी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸತೀದೇವಿ /ಪರಮೇಶ್ವರನ ಪತ್ನಿ /ದಕ್ಷ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಗಳು
निष्पततिः - >"इञ्" (४-१-९५) । "फक्" (४-१-१०१) । "फक्" (४-१-१०१)
व्युत्पत्तिः - > दक्षस्यापत्यं स्त्री
प्रयोगाः - > प्रसूतिं मानवीं दक्षः उपयेमेह्यजात्मनः । तस्यां ससर्ज दुहितृः षोडशामललोचनाः ॥ त्रयोदशादाद्धर्माय तथैकामग्नये विभुः । पितृभ्य एकां युक्तेभ्यो भवायैकां भवच्छिदे ॥"
उल्लेखाः - > भाग० ४-१
दाक्षायणी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಶ್ಯಪನ ಪತ್ನಿ /ದಿತೀದೇವಿ
दाक्षायणी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅದಿತಿ ದೇವಿ /ದೇವತೆಗಳ ತಾಯಿ
दाक्षायणी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕದ್ರೂ
दाक्षायणी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿನತಾದೇವಿ
दाक्षायणी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಕ್ಷನಿಗೆ ವೀರಿಣಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಅಶ್ವಿನೀ ಮೊದಲಾದ ೨೭ ಕನ್ಯೆಯರು
विस्तारः - > "दाक्षयण्योऽश्विनीत्यादि ताराः" - अम० ।
दाक्षायणी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಲಕ್ಷ್ಮಿ
दाक्षायणी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಭೂಮಿ
दाक्षायणी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರೋಹಿಣೀ ದೇವಿ
विस्तारः - > "दाक्षायणी भवान्यां भुव्यश्विन्याद्युडुषु श्रियाम्" - वैज० । "दाक्षायणीत्वपर्याणां रोहिण्यां तारकासु च" - विश्व० ।
दाक्षायणी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಂತೀವೃಕ್ಷ /ಜಾಪಾಳದ ಗಿಡ
L R Vaidya
English
dAkzAyaRI {% f. %} 1. Any one of the 27 lunar mansions
2. name of Aditi, wife of Kaśyapa and mother of the gods
3. an epithet of Pārvatī
4. the lunar constellation called Revatī.
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
सती
स्त्री
सती, दाक्षायणी, देवी, सच्चरित्रा-अबला
सती दाक्षायणी देवी सच्चरित्राबला सती ॥ २१ ॥
verse 2.1.1.21
page 0009
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 सती, दाक्षायणी, चन्द्रिका
noun
दक्षस्य कन्या।
"सत्याः विवाहः शिवेन सह अभवत्।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
रेवती तु पौष्णं दाक्षायण्यः सर्वाः शशिप्रियाः ॥ ११५ ॥
-wordlist-
रेवती (स्त्री), पौष्ण (क्ली), दाक्षायणी (स्त्री), शशिप्रिया (स्त्री)
अभिधानचिन्तामणीशिलोच्छः
Sanskrit
--source--
गौर्यां दाक्षायणीश्वर्यौ नारायणे जलेशयः ।
-wordlist-
दाक्षायणी (स्त्री), ईश्वरी (स्त्री), नारायण (पुं), जलेशय (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
रुद्राणी
रुद्राणी, शर्वाणी, काली, कात्यायनी, भवानी, आर्या, अम्बिका, मृडानी, हैमवती, पार्वती, गौरी, उमा, भगवती, दुर्गा, चण्डी, दाक्षायणी, शिवा, अपर्णा, महादेवी, गिरिजा, मेनकात्मजा
रुद्राणी शर्वाणी काली कात्यायनी भवानी च ।
आर्याम्बिका मृडानी हैमवती पार्वती गौरी ॥ १५ ॥
उमा भगवती दुर्गा चण्डी दाक्षायणी शिवा ।
अपर्णा स्यान्महादेवी गिरिजा मेनकात्मजा ॥ १६ ॥
verse 1.1.1.15
page 0003
Mahabharata
English
Dākshāyaṇī^1 (“daughter of Daksha”) = Aditi: I, 3135 (mother of the Ādityas)
III, 14261 (mother of Indra).
Dākshāyaṇī^2 (do.) = Surabhi: XII, 6432 (Sº).
Dākshāyaṇī^3 (do.) = Vinatā: I, 1459 (Vº)
Dākshāyaṇī^4 (do.) = the mother of Rājadharman (Naḍījaṅgha). § 658b (Kṛtaghnop.): XII, 170, 6343.
Dākshāyaṇī^5, dual (ºyau) = Kadrū and Vinatā: I, 1227 (Kadrūśca Vinatā caiva).
Dākshāyaṇī^6, pl. (ºyaḥ). § 565 (Gālavac.): V, 108, 3766 (atra--i.e. in the east--pūrvaṃ prasūtā vai Dºyaḥ prajāḥ striyaḥ).--§ 673b (Bali-Vāsavasamv.): XII, 227, 8274 (ºputrāḥ Prājāpatyāḥ).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
दाक्षायणी,
स्त्री,
 (दक्षस्यापत्यं स्त्री । दक्ष +फिञ् । गौरादित्वात् ङीष् ।) अश्विन्यादयोरेवत्यन्ताः सप्तविंशतिस्ताराः । इत्यमरः । १ ।३ । २१ ॥
दुर्गा । इति मेदिनी । णे, ९६ ॥
रोहिणीनक्षत्रम् । इति हेमचन्द्रः ॥
(दक्ष-कन्यामात्रम् । यथा, मार्कण्डेये । ५० । २१ ।“बुद्धिर्लज्जा वपुः शान्तिः सिद्धिः कीर्त्तिस्त्रयो-दशी ।पत्न्यर्थे प्रतिजग्राह धर्म्मो दाक्षायणीः प्रभुः ॥
”अदितिः । यथा, महाभारते । १ । ७५ । ९ ।“त्रयोदशानां पत्नीनां या तु दाक्षायणी वरा ।मारीचः कश्यपस्तस्यामादित्यान् समजीजनत् ॥
”कद्रुः । विनता । यथा, तत्रैव । १ । २२ । ५ ।“जग्मतुः परया प्रीत्या परं पारं महोदधेः ।कद्रुश्च विनता चैव दाक्षायण्यौ विहायसा ॥
”)“दक्षञ्च तेषामारभ्य प्रजाः सम्यग्विवर्द्धिताः ।तत्र दाक्षायणीपुत्त्राः सर्व्वे देवाः सवासवाः ॥
वसवोऽष्टौ च रुद्राश्च आदित्या मरुतस्तथा ।सापि दक्षाय सुश्रोणी गौरी दत्ताथ ब्रह्मणा ॥
दुहितृत्वे पुरा याहि रुद्रेणोढा महात्मना ।सा च दाक्षायणी देवी पुनर्भूत्वा नृपोत्तम ! ॥
”इति वराहपुराणम् ॥
दन्तीवृक्षः । इति रत्नमाला ॥
* ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
दाक्षायणी स्त्री० दक्षस्य स्त्र्यपत्यम् इञि फक् ङीष् ।१ अश्विन्यादिताराषु २ सत्यां दुर्गायाम् मेदि० “सापि दक्षायसुश्नोणी गौरी दत्ताथ ब्रह्मणा । दुहितृत्वे पुरा याहिरुद्रेणोढा महात्मना । सा च दाक्षायणी देवी पुनर्भूत्वानृपोत्तम!” वराह०
पु०
 । ३ रेवतीनक्षत्रेहेम० । ४ दन्तीवृक्षेरत्नमा० । ५ अदित्यां कश्यपपत्न्याम् “दक्षञ्च तेषामारभ्य प्रजाःसम्यग्विवर्द्धिताः । तत्र दाक्षायणीपुत्राः सर्वे देवाः-सवासवाः । वसवोऽष्टौ च रुद्राश्च आदित्यामरुतस्तथा” ।