दाक्षायण (dAkSAyaNa)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
English दाक्षायण dAkSAyaNa coming from or relating to dakSa
दाक्षायण dAkSAyaNa wild Croton plant [ Croton Polyandrum - Bot. ]
दाक्षायण dAkSAyaNa particular sacrifice
दाक्षायण dAkSAyaNa son or descendant of dakSa
दाक्षायण dAkSAyaNa gold or a gold ornament
दाक्षायण dAkSAyaNa posterity of dakSa
Wilson
EnglishApte
Englishदाक्षायण [dākṣāyaṇa], (-णी ) Coming from the Dakṣa family.
णः A son of Dakṣa.
A particular sacrifice. -णम् Gold or a golden ornament.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishदाक्षायण, अस्, ई, अम्, coming from the
Dakṣa family, of or relating to Dakṣa
(अस्), m.
a son or distant descendant of Dakṣa
a particular
kind of sacrifice [cf. दाक्षायण-यज्ञ]
(ई), f., N. of
any of the daughters of Dakṣa
of Aditi
of Diti
of
Kadrū
of Vi-natā
of the nymph and asterism
Rohiṇī
of Su-rasā, mother of the Nāgas
of Jayā
and Vi-jayā
of Svadhā
of Durgā, wife of Śiva
of
the wife of Dharma, mentioned in the Vāmana-
Purāṇa
N. of the plant Croton Polyandrum, =
दन्ती
(ण्यस्), f. pl. the twenty-seven lunar man-
sions considered mythologically as the daughters of
Dakṣa and wives of the Moon
(अम्), n. the pos-
terity of Dakṣa
gold or a gold ornament (as an
ear-ring &c.)
= दाक्षस्यायनम्, the winter sol-
stice
the sacrifice performed at this time.
—दा-
क्षायण-भक्त, अम्, n. the district inhabited by
the Dākṣas.
—दाक्षायण-यज्ञ, अस्, m., N. of
a kind of sacrifice said to be a modification of the
Darśapaurṇamāsa (extending through fifteen instead
of thirty years).
—दाक्षायणयज्ञिक, अस्, आ, अम्,
or दाक्षायणयज्ञिन्, ई, इनी, इ, belonging to the
Dākṣāyaṇa sacrifice.
—दाक्षायणी-प, अस्, or दा-
क्षायणी-पति, इस्, m. ‘husband of Dākṣāyaṇī, ’
epithet of the Moon
of Śiva.
—दाक्षायणी-र-
मण, अस्, m. ‘delighting in Dākṣāyaṇī, ’ epithet
of the Moon.
—दाक्षायण्य्-अग्नि-प्रवेश, अस्, m.,
N. of the tenth chapter of the Uttara-khaṇḍa of the
Śiva-Purāṇa.
Macdonell
EnglishBenfey
EnglishShabdartha Kaustubha
Kannadaदाक्षायण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಕ್ಷನ ಗೋತ್ರಾಪತ್ಯ /ದಕ್ಷನ ಗೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು
निष्पत्तिः - > "इञ्" (४-१-९५) । "फक्" (४-१-१०१)
व्युत्पत्तिः - > दक्षस्य गोत्रापत्यं दाक्षिः । दाक्षेरपत्यं युवा ।
दाक्षायण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸುವರ್ಣ /ಚಿನ್ನ
विस्तारः - > "दाक्षायणं श्रीमकुटं गारुडं तारजीवनम् , अग्रबीजं रत्नवरं गैरिकं हेम कर्बुरम्" - वैज० ।
Abhyankara Grammar
Englishदाक्षायण name, by which व्याडि, the author of the grammar work संग्रह is referred to. The word दाक्षायण indicates that व्याडि was a descendant of दक्ष, and, as Panini is called दाक्षीपुत्र, critics say that Panini and Vyadi were relatives
cf. शोभना खलु दाक्षायणस्य दाक्षायणेन वा संग्रहस्य कृतिः M. Bh. on P. II.3.66.
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskritसुवर्णे लोभनं शुक्रं तारजीवनमौजसम् ।
दाक्षायणं रक्तवर्णं श्रीमत्कुम्भं शिलोद्भवम् ॥ १६० ॥
वैणवं तु कर्णिकारच्छायं वेणुतटीभवम् ॥ १६१ ॥
लोभन (क्ली), शुक्र (क्ली), तारजीवन (क्ली), औजस (क्ली), दाक्षायण (क्ली), रक्तवर्ण (क्ली), श्रीमत् (क्ली), कुम्भ (क्ली), शिलोद्भव (क्ली), वैणव (क्ली), कर्णिकारच्छाय (क्ली), वेणुतटीभव (क्ली)
Vedic Reference
EnglishDākṣāyaṇa, ‘descendant of Dakṣa.’ The Dākṣāyaṇas are
mentioned in the Atharvaveda and the Yajurveda Saṃhitās^1
as having given gold to Śatānīka. In the Śatapatha Brāhmaṇa^2
the word is actually used to denote ‘gold.’ The Dākṣāyaṇas
appear there^3 as a race of princes who, because of performing
a certain rite, prospered down to the time of the Brāhmaṇa
itself.
1) Av. i. 35, 1, 2
Vājasaneyi Saṃ-
hitā, xxxiv. 51, 52
Kaṭha, cited by
von Schroeder, Tūbinger Kaṭha-Hand-
schriften, 36
Khila, iv. 7, 7, 8.
2) vi. 7, 4, 2: dākṣāyaṇa-hasta, ‘golden-
hande.’ Eggeling, Sacred Books of the
East, 41, 283, n. 2, seems unnecessarily
doubtful as to this.
3) ii. 4, 4, 6. Cf. Artareya Brāhmaṇa,
iii. 40.
Cf. Weber, Indische Studien, 1, 224
4, 358
Ludwig, Translation of the
Rigveda, 3, 195
Whitney, Translation
of the Atharvaveda, 35
Lévi, La
Doctrine du Sacrifice, 138.
वाचस्पत्यम्
Sanskritदाक्षायण पुंस्त्री दक्षस्य गोत्रापत्यम् इञ् “यञिञोश्च” पा०यूनि फल “इञः प्राचामिति” पा० विशेषणात् न युव-प्रत्ययस्य लुक् तस्य प्रागदेशस्थितत्वाभावदिति” सि० कौ०१ दक्षस्ययूनि गोत्रापत्ये । दाक्षायणस्य विषयो देशः ऐषुकार्या० भक्तल । दाक्षायणभक्त तदीये देशरूपे विषये ।दक्षस्येदस दाक्षं तच्च तदयनञ्चेति । २ सुवर्णादावलङ्कारेच । “दाक्षायणं दक्षिणा” कात्या० श्रौ० ४ । ४ । २८ ।“दाक्षायणं सुवर्णमुच्यते” कर्कः । “यो विभर्त्ति दाक्षायणंहिरण्यम्” यजु० ३४ । ५१ । “दाक्षायणशब्दीऽलङ्कारार्थःवेददी० उक्तेः ३ भूषणे च । तत्र दक्षस्य यून्यपत्ये “यदाबध्नान्दाक्षायणा हिरण्यम्” यजु० ३४ । ५२ । स्त्रियां ङीप् ।“भोः कश्यपस्य पुत्रोऽहं माता दाक्षायणी च मे”भा० शा० १७० अ० “दाक्षायण्योऽश्विनीत्याद्याः” अमरः ।दक्ष एव दाक्षः तस्यायनं तत्कृतो यज्ञभेदः संज्ञात्वात्पूर्वपदाण्णत्वम् । ४ दक्षकृते यज्ञभेदे स च यज्ञः शत० व्रा०२ । ४ । ४ । २ उक्तो यथा“प्रजापतिर्ह वा एतेनाग्रे यज्ञेनेजे प्रजाकामो बहुःप्रजया पशुभिः स्यां श्रियं गच्छेयं यशस्व्येवमन्नादःस्यामिति । स वै दक्षो नाम । तद्यदनेन सोऽ-यजत तस्माद्दाक्षायणयज्ञो नाम” तद्विधिर्यथा“दाक्षायणयज्ञः प्राजापश्वन्नयशस्कामस्य” कात्या० श्रौ०४ । ४ । १ । इत्यादिषु ३० सूत्रेषूक्तः । “तत्रैवं प्रथमं पौर्णमास्यांश्राद्धान्वारम्भणीयपूर्वकोऽग्नीषोमीययागः पुनरुद्धृत्यसांनाय्यवदुपक्रमः । प्रतिपद्याग्नेयेन पुरोडाशेनै-न्द्रेण दधा पयसा च यागः, पक्षे वैमृधः । मांसमैथुनवर्जनसङ्कल्पः । पुनरुद्धृत्य तस्मिन् प्रतिपद्दिन एवैन्द्रा-ग्नयागः पुनरुद्धृत्य मैत्रावरुण्याः पयस्याया उपक्रमः ।प्रातर्द्वितोयायामाग्नेयेन मैत्रावरुण्या च यागो यथोक्तपक्षे आदित्यश्चरुः तदानीमेव पुनरुद्धृत्याग्नीषोमीययागः । ततः पुनरुद्धरणादिदधियागप्रक्रमः । प्रातस्तृ-तीयायामाग्नेयसांनाय्ययागः पक्षे वैमृधः । तदानीमेवोद्धृत्यैन्द्राग्नयागः । पुनरुद्धृत्य मैत्रावरुण्या उपक्रमःतदनन्तरमादित्यो वा इत्येवम्प्रकारेण संवत्सरं यावत्प्रत्यहं कर्त्तव्यम्” कर्कः । तत्पद्धतिश्च तत्र भाष्येदृश्या । “ऋक्षेष्ट्याग्रयणञ्चैव चातुर्म्मास्यानि चाहरेत् ।उत्तरायणञ्च क्रमशो दाक्षस्यायनमेव च” मनुः ।सुवर्णे “दाक्षायणी व्रह्मसूत्री वेणुमान् सकमण्डलुः”याज्ञ० “दाक्षायणं सुवर्णं तदस्यास्तीति इनि । दाक्षा-यणी” मिता० ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.