| YouTube Channel

दहर (dahara)

 
शब्दसागरः
English
दहर
mfn.
 (-रः-रा-रं) Thin, small, fine.
m.
 (-रः)
1. A rat, a mouse.
2. A
young animal.
3. A younger brother.
4. A child, an infant.
E.
 दह्
to burn, affix अर ।
Capeller Eng
English
दहर
a.
 small, fine.
Yates
English
दहर (रः) 1.
m.
 A rat or mouse,
young child or animal.
a. Thin.
Wilson
English
दहर
mfn.
 (-रः-रा-रं) Thin, small, fine.
m.
 (-रः)
1 A rat, a mouse.
2 A young animal.
3 A younger brother.
4 A child, an infant.
E.
 दह to burn, affix अर.
Apte
English
दहर [dahara],
a.
 [दह्-अर्] Small, subtle, fine, thin
अस्मिन् ब्रह्मपुरे दहरं पुण्डरीकं वेश्म Ch.
Up.*
 8.1.1.
Young in age.
Unintelligible.
रः A child, an infant.
Any young animal.
A younger brother.
The cavity of the heart, or the heart itself
परिसरपद्धतिं हृदयमारुणयो दहरम्
Bhāg.*
 1.87.18
दहरकुहरवर्ती देवता चक्रवर्ती Viś. Guṇā.459.
A mouse or rat.
Apte 1890
English
दहर a. [दह्-अर्] 1 Small, subtile, fine, thin.
2 Young in age.
3 Unintelligible.
रः 1 A child, an infant.
2 Any young animal.
3 A younger brother.
4 The cavity of the heart, or the heart itself.
5 A mouse or rat.
Monier Williams Cologne
English
दहर
mfn.
 (fr. दोभ्र॑) small, fine, thin,
ChUp.
 viii, 1, l
KātyŚr.
 xiv
KenUp.
 (v.l. दभ्र),
BhP.
 x
young in age,
Lalit.
 vii, 72
SaddhP.
दहर
m.
 a younger brother,
L.
a child,
W.
a young animal,
W.
a mouse,
Gaut.
Yājñ.
 iii, 279/271
Monier Williams 1872
English
दहर दहर, अस्, आ, अम् (said to be fr. rt.
1. दह्, probably another form of दह्र, which is
for दभ्र
see दह्र below), small, fine, thin,
subtile, short
young in age, (opposed to वृद्ध)
the cavity of the heart, the heart
(अस्), m. a child,
infant
a younger brother
a young animal
a rat,
mouse.
—दहर-पृष्ठ, अम्, n., N. of a section
of the Taittirīya-saṃhitā
[cf. महा-पृष्ठ।]
—दहर-सूत्र, अम्, n., N. of a Buddhist Sūtra
work.
Macdonell
English
दहर dah-ara,
a.
 [√ dabh] small, subtile
🞄m. mouse, musk-rat.
Benfey
English
दहर दहर, and दह्र दह्र (forms
of दभ्र),
I.
adj.
1. Small, subtile.
II. The cavity of the heart, Bhāg. P.
3, 12, 44.
Apte Hindi
Hindi
दहर
वि* - दह् + अर
"रञ्चमात्र, सूक्ष्म, बारीक, लघु"
दहर
वि* - दह् + अर
छोटा
दहरः
पुं*
 - -
"बच्चा, शिशु"
दहरः
पुं*
 - -
जानवर का बच्चा
दहरः
पुं*
 - -
छोटा भाई
दहरः
पुं*
 - -
"हृदयरन्ध्र, हृदय"
दहरः
पुं*
 - -
"चूहा, मूसा"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
दहर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಾಲಕ /ಹುಡುಗ
निष्पत्तिः - > दह (भस्मीकरणे) - "अरः" बाहु० ।
दहर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ
दहर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೆಗ್ಗಣ /ಉದ್ದದ ಮೈಯುಳ್ಳ ಇಲಿ
दहर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅಲ್ಪವಾದ /ಬಹಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ
दहर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ
प्रयोगाः - > "अथ यदिदं दहरं पुण्डरीकं वेश्म दहरोऽस्मिन्नन्तराकाशस्तस्मिन् यदन्तस्तदन्वेष्टव्यं तद्वाव विजिज्ञासितव्यम्" । "उदरमुपासते य ऋषिवर्त्मसु कूर्पदृशः परिसरपद्धतिं हृदयमारुणयो दहरम्"
उल्लेखाः - > छान्दोग्य०, भाग० १०-८७-१८
विस्तारः - > "दहरो भ्रातरि स्वल्पे मूषिकायाञ्च बालके" - मेदि० ।
L R Vaidya
English
dahara {% (I) a. (f. रा) %} 1. Small, fine, thin
2. young in age.
dahara {% (II) m. %} 1. A child or any young animal
2. a younger brother
3. a rat
4. the cavity of the heart.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
dahara,
(1) adj. (= Pali id.
Skt. not in this sense
cf. next, and dahra, which is far less common), young
common in prose and vss alike, in Ud 〔xvi.7, 8〕 even where meter demands dahra! (in corresp. Pali vs, Dhp. 〔382〕, daharo metrically correct, with other different readings): ahaṃ ca vṛddhas tvaṃ ca daharo SP 〔106.14〕 (prose)
(śākyaiḥ) vṛddha-dahara-madhyamaiḥ LV 〔82.4〕 (prose)
daharā (mss. °ro) ca madhyā ca mahallakā ca Mv 〔i.262.18〕 (vs
dahrā would be as good metr.)
dahara-manohara(ḥ) Sukh 〔25.14〕 (prose), youthfully charming
as v.l. along with dahra Mvy 〔4081〕
〔8734〕 (Mironov dahra)
others, SP 〔293.4〕
〔311.11〕
〔318.2〕
LV 〔241.17〕
Mv 〔ii.41.2〕
〔63.7〕
〔78.18, 19〕
〔79.4 ff.〕
〔iii.48.16〕
〔294.20〕
〔457.9〕
Divy 〔116.16〕
Av 〔ii.71.6〕
Gv 〔127.19〕
〔129.3〕
〔136.24〕 etc.
(2) Dahara-Sūtra (= Pali D° Sutta, viz. SN 〔i.68 ff.〕), n. of a sūtra by which Buddha converted King Prasenajit, as in Pali King Pasenadi: Av 〔i.36.7〕
also called Daharopama Sūtra, MSV 〔iv.62.3〕.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
skyes phran
१) दहर / दह्र २) युवति
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
दहरं,
क्ली,
 (दह + बाहुलकात् अरः ।) सूक्ष्मम् ।यथा, श्रीभागवते । १० । ८७ । १८ ।“उदरमुपासते य ऋषिवर्त्मसु कूर्पदृशः ।परिसरपद्धतिं हृदयमारुणयो दहरम् ॥
”“आरुणयस्तु साक्षात् हृदयस्थं दहरं सूक्ष्म-मेवोपासते ।” इति तट्टीकायां श्रीधरस्वामी ॥
दहरः,
पुं,
 (दहति गृहद्रव्यनाशनेन सन्तापय-तीति । दह + अरः ।) मूषिका । स्वल्पम् ।भ्राता । बालकः । इति विश्वमेदिन्यौ ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
दहर
पु०
 दह--अर । १ मूषिकायां २ स्वल्पे ३ भ्रातरि ४ बालकेच मेदि० । ५ अतिसूक्ष्मे ६ दुर्वोधे च “अथ यदिदं दहरंपुण्डरीकं वेश्म दहरोऽस्मिन्नन्तराकाशस्तस्मिन् यदन्त-स्तदन्वेष्टव्यं तद्वाव विजिज्ञासितव्यम्” छा० उ० ।तत्र स्वल्पे “नेष्टा पत्नीमानेष्यन् कौशं वासः परिधाप-यति चण्डातकं दहरं वा” कात्या० श्रौ० १४ । ५ । ३“परिधापयतीति कारितत्वादध्येषणात्र भवति चण्डा-तकं चलनक उच्यते एवं ह्यभियुक्तोपदेशः अर्द्धोरुकंविलासिन्या वासश्चण्डातकं विद्ः” दहरं तु कौपोनम्दहरशब्दस्याल्पवाचकत्वात्” कर्कः । २ नरके ३ वरुणे चउणादि० ।
Capeller
German
दहर klein, fein.
Burnouf
French
दहर दहर
m.
 rat, souris.
Jeune animal, jeune enfant,
jeune frère.
Stchoupak
French
दहर-
a. petit, ténu, fin.