| YouTube Channel

दशमी (dazamI)

 
Spoken Sanskrit
English
दशमी - dazamI -
f.
 - 10th day after birth
दशमी - dazamI -
f.
 - 10th day of the half moon
दशमी - dazamI -
f.
 - 10th stage of human life
दशमी - dazamI -
f.
 - tenth
Apte
English
दशमी [daśamī], 1 The tenth day of a lunar fortnight.
The tenth decade of the human life
यत्र स्युः सो$त्र मानार्हः शूद्रो$पि दशमीं गतः
Ms.*
 2.137.
The last ten years of a century.
Comp.
 -स्थ, -दशमींगत
a.
 above ninety years old
दशमीस्थः क्षीणरागे वृद्धे मरणसंशये Nm.
Ms.*
 2.138.
Apte 1890
English
दशमी 1 The tenth day of a lunar fortnight.
2 The tenth decad of the human life.
3 The last ten years of a century.
Comp.
स्थ,
दशमींगत a. above ninety years old.
Monier Williams Cologne
English
दशमी॑ (ई॑),
f.
 the 10th stage of human life (age from 91 to 100 years),
AV.
 iii, 4
TāṇḍyaBr.
Gaut.
Mn.
 ii
(scil. तिथि) the 10th day of the half moon, iii, 276
MBh.
&c.
the 10th day after birth,
Pat.
 Introd. 73
Apte Hindi
Hindi
दशमी
स्त्री*
 - -
चान्द्र मास के पक्ष का दसवाँ दिन
दशमी
स्त्री*
 - -
मानव जीवन की दशवीं दशाब्दी
दशमी
स्त्री*
 - -
शताब्दी के अन्तिम दस वर्ष
Shabdartha Kaustubha
Kannada
दशमी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹತ್ತನೆಯ
निष्पत्तिः - > स्त्रियां "ङीप्"(४-१-१५)
L R Vaidya
English
daSama {% a. (f. मी) %} The tenth.
daSamI {% f. %} 1. The tenth day of a lunar fortnight
2. the tenth decad of the human life.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 दशमी
noun
चान्द्रमासस्य कस्यापि पक्षस्य दशतमा तिथिः।
"अश्विनमासस्य शुक्लपक्षस्य दशम्यां भारते विजयादशम्याः उत्सवः मन्यन्ते।"
Sanskrit Tibetan
Tibetan
bcu po pa
दशमी
Vedic Reference
English
Daśamī denotes in the Atharvaveda^1 and the Pañcaviṃśa
Brāhmaṇa^2 the period of life between 90 and 100 years
which the Rigveda^3 calls the daśama yuga, ‘the tenth stage
of life.’ Longevity seems not to have been rare among the
Vedic Indians, for the desire to live a ‘hundred autumns’
(śaradaḥ śatam) is constantly expressed.^4 Dīrghatamas is said
to have lived 100 years, ^5 and Mahidāsa Aitareya is credited
with 116.^6 Onesikritos^7 reported that they sometimes lived
130 years, a statement with which corresponds the wish
expressed in the Jātaka^8 for a life of 120 years. Probably the
number was always rather imaginary than real, but the com-
parative brevity of modern life in India^9 may be accounted for
by the cumulative effect of fever, which is hardly known to the
Rigveda. See Takman.
1) iii. 4, 7.
2) xxii. 14.
3) i. 158, 6.
4) Rv. i. 89, 9
x. 18, 10, and passim.
See Lanman, Sanskrit Reader, 384
Bloomfield, Atharvaveda, 62, 63.
5) Śāṅkhāyana Āraṇyaka, ii. 17.
6) Chāndogya Upaniṣad, iii. 16, 7
Jaiminīya Upaniṣad Brāhmaṇa, iv. 2,
11
Keith, Aitareya Āraṇyaka, 17.
7) In Strabo, p. 701.
8) Ed. Fausböll, ii. 16.
9) Indian Empire, 1, 513 et seq.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
दशमी,
स्त्री,
 (दशम + ङीप् ।) तिथिविशेषः ।सा चन्द्रस्य दशमकलाक्रियारूपा तदुपलक्षित-कालपरा वा । इति तिथ्यादितत्त्वम् ॥
सासर्व्वासां दिशामतिप्रिया । यथा, --“दशमी च तिथिस्तासामतीव दयिताभवत् ।तस्यां दघ्नाशनो यस्तु सुव्रती भवते नरः ॥
तस्य पापक्षयं तास्तु कुर्व्वन्त्यहरहर्नृप ! ॥
”इति वराहपुराणम् ॥
* ॥
तत्र जातस्य फलं यथा, कोष्ठीप्रदीपे ।“विद्याविनोदी धनपुत्त्रयुक्तःप्रलम्बकण्ठो मदनाधिकश्रीः ।उदारचित्तः सुमना दयालुःप्रसूतिकाले दशमी यदि स्यात् ॥
”विमुक्तावस्था । मरणावस्था । अतिशेषवयोऽ-वस्था । इति नानार्थटीकायां भरतः ॥
(दश-संख्यायाः पूरणी । यथा, मनुः । २ । ९० ।“श्रोत्रं त्वक् चक्षुषी जिह्वा नासिका चैवपञ्चमी ।पायूपस्थं हस्तपादं वाक् चैव दशमी स्मृता ॥
”)
दशमी, [न्] त्रि, (दशम + “वयसि पूरणात् ।”५ । २ । १३० । इति इनिः ।) अतिवृद्धः ।नवतेरूर्द्धं दशमोऽवस्थाविशेषः स विद्यते-ऽस्येति । इत्यमरभरतौ ॥