दल् (dal)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

Capeller Eng

English

 दल् दलति pp.
   दलित (q.v. ) burst,  split,  open (intr.  ).
C.
  दालयति & दलयति cause to burst,  divide,  tear or drive asunder. 
—अव burst or fly open.  उद् C.
  split,  cleave,  tear up.  वि burst or
fly open
 tear asunder,  split.  

Yates

English

 दल् (कि) दलति दालयति 1. 10.
a. To
cut,  divide
 to shew
 to wither.

Apte

English

दल् [dal],  1 P.
  (दलति,  दलित)

To burst open,  split,  cleave,  crack
 दलति हृदयं गाढोद्वेगं द्विधा तु न भिद्यते U.*
  3.31
 अपि ग्रावा रोदित्यपि दलति वज्रस्य हृदयम् 1.28
 Māl.
 9.12, 2
 दलति न सा हृदि विरहभरेण Gīt.*
  7
 Amaru.*
  43.

To expand,  bloom,  open (as a flower)
 दलन्नवनीलोत्पल U.*
  1
 स्वच्छन्दं दलदरविन्द ते मरन्दं विन्दन्तो विदधतु गुञ्जितं मिलिन्दाः Bv.*
  1.15
 Śi.*
  6.23
 Ki.*
  1.39. Caus.
   (द-दा-लयति)

To cause to burst,  tear asunder.

To cut,  divide,  split. 

To dispel,  drive or chase away
 दलयति परिशुष्य- त्प्रौढतालीविपाण्डुः Māl.
 8.1.

To wither. -With उद् (caus.) to tear up.

वि To break,  split,  crack
 त्वदिषुभिर्व्यदलिष्यदसावपि N.*
  4.88.

to dig up.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Apte 1890

English

 दल् {c1c} P. (दलति,  दलित) 1 To burst open,  split,  cleave,  crack
 दलति हृदयं गाढोद्वेगं द्विधा तु न भिद्यते U. 3. 31
 अपि ग्रावा रोदित्यपि दलति वज्रस्य हृदयं 1. 28
 Māl. 9. 12,  20
 दलति न सा हृदि विरहभरेण Gīt. 7
 Amaru. 38. 
2 To expand,  bloom,  open (as a flower)
 दलन्नवनीलोत्पल U. 1
 स्वच्छंदं दलदरविंद ते मरंदं विंदंतो विदधतु गुंजितं मिलिंदाः Bv. 1. 15
 Śi. 6. 23
 Ki. 10. 39. 
Caus. (द-दा-लयति) 1 To cause to burst,  tear asunder. 
2 To cut,  divide,  split. 
3 To dispel,  drive or chase away
 Māl. 8. 1. 
4 To wither. 
WITH उद् (caus.) to tear up. 
वि {1} to break,  split,  crack
 त्वदिषुभिर्व्यदलिष्यदसावपि N. 4. 88. {2} to dig up. 

Monier Williams Cologne

English

 दल् (=  √ दॄ) cl.
  1. °लति (pf.  ददाल,  Bhaṭṭ.
  xiv
 aor.
  pl.
  अदालिषुर्,  xv)
to crack,  fly open,  split,  open (as a bud),  Suśr.
  ii,  16
 Śiś.
  ix,  15
 Bhām.
   i,  4
 Amar.
 
 Gīt.
 
 Dhūrtas.
  :
Caus.
  दालयति,  to cause to burst,  Suśr.
 
 Bhaṭṭ.
  : दल्° id.,  Anargh.
 ,  Gīt.
  i,  8,  Sch. 
to expel,  Mālatīm.
   viii,  1
 Kathās.
  lviii,  8
 cii,  58
 cf.
   अव-,  उद्-,  वि-.

Monier Williams 1872

English

 दल् दल् (connected with rt. दॄ),  cl. 1.
P. दलति,  ददाल,  अदालीत्,  दलितुम्,  to
burst open,  split,  crack,  to be divided,  to fly open, 
open in chinks,  open (as a bud or blossom),  expand, 
blossom: Caus. दलयति and दालयति,  -यितुम्,  to
cause to burst,  to split or tear or open,  tear asunder
 to
cut,  divide,  split,  pierce
 to wither
 [cf. Lith. dalis, 
‘a part
’ dallykas,  ‘a fragment
’ daliyu,  ‘to
divide:’ Goth. dails,  ‘a part:’ Old Germ. tail, 
teil
 tīlōn,  tīligōn = Caus. दलयामि: Lat. dolo:
Hib. dail,  ‘a share
’ dailim,  ‘I deal out
’ duil, 
‘partition
’ duillean,  ‘a spear.’]

Macdonell

English

 दल् DAL,  Ⅰ. P. dala,  burst (int.)
 cs. dā̆laya,  cause to burst
 disperse
 grind: 🞄pp. dalita,  (simple & cs.) burst,  cleft,  rent,  🞄torn
 dispersed
 destroyed. -vi,  burst asunder,  🞄rend: pp. crushed,  shattered
 burst open,  🞄flowering. sam,  pp. pierced.

Benfey

English

 दल् दल् (akin to दॄ),  i. 1,  Par.
To burst,  Lass. 66,  15. Caus. दा̆लय, 
To cause to burst,  Suśr. 1,  262,  9,  द-
लित, 
 1. Burst,  MBh. 8,  4633.
 2. Split, 
wounded,  Prab. 87,  13.
 3. Destroyed, 
Prab. 116,  6.
 4. Visible,  Prab. 40,  10.
 -- With the prep. अव अव,  To burst, 
Suśr. 2,  166,  6. -- With उद् उद्,  Caus.
To divide,  MBh. 12,  7349. -- With वि
वि, 
 1. To burst,  Naiṣ. 4,  88.
 2. To
rend,  Rām.  2,  87,  10 Gorr. विदलित, 
Crushed,  Bhartṛ. 2,  77. -- With सम्
सम्,  संदलित,  Pierced,  Lass. 73,  12. --
Cf.  दॄ।

Apte Hindi

Hindi

दल्
"भ्वा* पर* - ,  " - -
"फट पड़ना,  टुकड़े- टुकड़े होना,  फट जाना,  तरेड़ आ जाना"

दल्
"भ्वा* पर* - ,  " - -
"प्रसार करना,   विकसित होना,   खिलना"

दल्
पुं*
  - -
"फोड़ना,  फाड़ना"

दल्
पुं*
  - -
"काटना,  बाँटना,  टुकड़े-टुकड़े करना"

L R Vaidya

English

 dal {% vi. or vt. 1P (pp. दलित) %} 1. To burst open,  to split,  to crack,  दलति हृदयं गाढोद्वेगं द्विधा तु न भिद्यते M.M.ix.,  दलति न सा हृदि विरहभरेण Git.G.vii.,  Am.S.38
 2. to expand,  to open (as a flower),  अयि दलदरविंद Bh.V.i.5,  15.With वि-,  1. to break,  to split,  to crack,  Na.iv.88
 2. to dig.

 dal {% Caus. (दलयति-दालयति) %} 1. to tear asunder
 2. to cut,  to divide.

Bopp

Latin

 दल् 1. P. findi. BHATT. 14. 20. 99.: ददाल भूः
 GITA-
GOV. 7. 35.: दलति सा हृदि विरहभरेण. -- Caus.
vel cl. 10. दलयामि et दालयामि findere. BATT.: मुष्टि-
ना ऽदालयत् तस्य मूर्द्धानम्
 BHAR. 2. 36.: हेतिदलि-
तो नागः. (Cf. दॄ i. e. दर्,  unde दल् mutato र् in ल्
lith. dalis pars v. दल,  dallykas pars,  fragmentum,  daliju
divido
 goth. dails pars
 germ. vet. tail,  teil
 tîlô deleo, 
tîligô id. = दलयामि,  mutato य् in g (gr. comp. 109^a).
6)
lat. dolo
 hib. dail «a share,  portion»,  dailim «I give, 
deal out» (nisi haec pertinent ad दा,  ददामि,  unde dai-
lim mutato d in l ortum esse posset),  duil «partition, 
distribution»,  duillean «a spear»,  duillean «a pin,  thorn».)
c. वि findi,  diffindi. NAIS'. 4. 88.: त्वदिषुभिर् व्यदलि-
ष्यद् वज्रो ऽपि.
c. वि praef. अन्तर् Caus. vel cl. 10. diffindere,  dilacerare.
BHAR. 2. 77.: कठिनदृषदन्तर्विदलितः.

Kridanta Forms

Sanskrit

दल् (द꣡लँ꣡ विशरणे मित् इति भोजः १९२९ - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् =  दलनम्
अनीयर् =  दलनीयः - दलनीया
ण्वुल् =  दालकः - दालिका
तुमुँन् =  दलितुम्
तव्य =  दलितव्यः - दलितव्या
तृच् =  दलिता - दलित्री
क्त्वा =  दलित्वा
ल्यप् =  प्रदल्य
क्तवतुँ =  दलितवान् - दलितवती
क्त =  दलितः - दलिता
शतृँ =  दलन् - दलन्ती

दल् (द꣡लँ꣡ विदारणे मित् इति भोजः १९२९ - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् =  दालनम् / दलनम्
अनीयर् =  दालनीयः / दलनीयः - दालनीया / दलनीया
ण्वुल् =  दालकः / दलकः - दालिका / दलिका
तुमुँन् =  दालयितुम् / दलितुम् / दलयितुम्
तव्य =  दालयितव्यः / दलितव्यः / दलयितव्यः - दालयितव्या / दलितव्या / दलयितव्या
तृच् =  दालयिता / दलिता / दलयिता - दालयित्री / दलित्री / दलयित्री
क्त्वा =  दालयित्वा / दलित्वा / दलयित्वा
ल्यप् =  प्रदाल्य / प्रदल्य / प्रदलय्य
क्तवतुँ =  दालितवान् / दलितवान् - दालितवती / दलितवती
क्त =  दालितः / दलितः - दालिता / दलिता
शतृँ =  दालयन् / दलन् / दलयन् - दालयन्ती / दलन्ती / दलयन्ती
शानच् =  दालयमानः / दलमानः / दलयमानः - दालयमाना / दलमाना / दलयमाना

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  दल्
मूलधातुः:
   दल
धात्वर्थः:
  विशरणे
गणः:
  भ्वादिः
कर्मकत्वं:
  अकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  परस्मैपदी
रूपम्:
  दलति
अनुबन्धादिविशेषः:
  मित्वपक्षे णिचि दलयति

धातुः:
  दल्
मूलधातुः:
   दल
धात्वर्थः:
  विदारणे
गणः:
  चुरादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  उभयपदी
रूपम्:
  दालयति-ते

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 [दल्] ,  दलित auch zerrieben,  Śiś. 6,  35. — Mit निस्,  S I,  94,  3 (°निर्दलित = दूरीकृत)
 H 30,  7. — Mit °प्र ganz zerspringen,  S I,  613,  5 (प्रदलितम् = चूर्णीबभूव). — Mit °प्रवि = शतखण्डीभू,  S I,  619,  10.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  स्फुट्,  खणखणाय,  दल्
verb
 
फट्तड्मडादिशब्दपूर्वकः भेदानुकूलव्यापारः।
 "तप्तादर्शः अस्फुटत्।"

Capeller

German

 दल् दलति platzen,  bersten,  Caus. दलयति
u. दालयति zersprengen.  p.p. दलित
geplatzt,  geborsten,  aufgeblüht,  eröffnet, 
zersprengt,  zerstreut,  zerrieben.  वि =
Simpl. 

Burnouf

French

 *दल् दल्। दलामि 1
 p. ददाल
 etc. Se fendre:
ददाल भूस् la terre s'entr'ouvrit
		 se briser,  au fig.:
दलति सा हृदि son cœur se brise. Cf.  दॄ।

Stchoupak

French

 दल्-
 {%dalati 
 adalīt 
 daliṣyati -te %} (अदलिष्यत्) 
दा̆लयति (दा̆ल्यते) 
 दलित- -- éclater,  s'ouvrir
(brusquement),  s'épanouir 
 caus. faire éclater,  briser,  etc. 
 disperser, 
chasser.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.