| YouTube Channel

दलम् (dalam)

 
Hindi
Hindi
(नपु) फूल पत्ती
Apte Hindi
Hindi
दलम्
नपुं*
 - दल् + अच्
"टुकड़ा, अंश, भाग, खण्ड"
दलम्
नपुं*
 - दल् + अच्
उपाधि
दलम्
नपुं*
 - दल् + अच्
दो आधों में से एक
दलम्
नपुं*
 - दल् + अच्
"म्यान, कोष"
दलम्
नपुं*
 - दल् + अच्
"छोटा अंकुर या कोंपल, फूल की पंखुड़ी, पत्ता"
दलम्
नपुं*
 - दल् + अच्
शस्त्र का फलक
दलम्
नपुं*
 - दल् + अच्
"पुञ्ज, राशि, ढेर"
दलम्
नपुं*
 - दल् + अच्
"सेना की टुकड़ी, सैनिकों की टोली"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 दलम्
noun
कस्यापि यौ समसमानौ परस्परलग्नौ खण्डौ स्तः तयोः एकः खण्डः यः किञ्चित् उत्पीडनेन संलग्नाद् अन्यत् खण्डात् आस्फुट्यते ।
"द्वे दले स्तः चणकादीनां धान्यानां बीजे।"
Synonyms:
 गणः, समूहः, दलम्, वृन्दम्, मण्डलम्, सङ्घः
noun
आनन्दप्राप्तिहेतुना समागतानां जनानां सङ्घातः।
"भोजनोपरान्तं सा तेषां गणे नृत्यादिक्रीडासु मग्ना अभवत्।"
Synonyms:
 पुष्पदलम्, दलम्, पुष्पपत्रम्
noun
पुष्पस्य चित्राणि पत्राणि।
"बालकः कमलस्य पुष्पदलं कृन्तति।"
अमरकोशः
Sanskrit
Word: दलम्
Root: दलम्
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ leaf
⇒ tail of a bird
⇒ feathers from the tail of a peacock
Shloka(s):
3|3|237|1 ► दलेऽपि बर्हं निर्बन्धोपरागार्कादयो ग्रहाः। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|3|237|1 ⇢ बर्हः (बर्ह) (पुं) ⇒ leaf, tail of a bird, feathers from the tail of a peacock
➠ 3|3|237|1 ⇢ बर्हम् (बर्ह) (नपुं) ⇒ leaf, tail of a bird, feathers from the tail of a peacock
Related word(s):
उपाधि ➡ अवयवः
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“दल विशरणे”@} 2 घटादिः।
3 ‘दलिवलिस्खलिरणिध्वनित्रपिक्षपयश्च’ इति घटादिषु भोजसम्मतः पाठः।
भ्वादिषु ‘दल विशरणे’ इति पठितस्यैव घटादिषु तस्मिन्नेवार्थे मित्त्वार्थोऽनुवाद इति सिद्धान्तकौमुद्यादितः ज्ञायते।
मा।
धातुवृत्त्यादिषु तु, ‘दल विदारणे’ इति चुरादिषु पठितस्यापि घटादिषु मित्त्वार्थोऽर्थविशेषे भोजसम्मतः पाठ इति दृश्यते।
उभयथाऽपि नार्थे भेदः।]] ‘विदारणे शपि दलेद् दालयेदिति णौ दलेः।।’ 4 इति देवः।
उद्दालकः-लिका, 5 दलकः-दालकः-लिका, दिदलिषकः-षिका, दादलकः-लिका
दलिता-त्री, दलयिता-दालयिता-त्री, दिदलिषिता-त्री, दादलिता-त्री
दलिष्यन्-न्ती-ती, दलयिष्यन्-दालयिष्यन्-न्ती-ती, दिदलिषिष्यन्-न्ती-ती
-- 6 -- दलयमानः-दालयमानः, -- दादल्यमानः
-- दलयिष्यमाणः, दालयिष्यमाणः -- दादलिष्यमाणः
प्रदल्-प्रदलौ-प्रदलः
-- -- -- दलितम्-तः, दलितः-दालितः, दिदलिषितः, दादलितः-तवान्
दलम्, 7 कुद्दालः, दलः-दालः, दिदलिषुः, दादलः
दलितव्यम्, दलयितव्यम्-दालयितव्यम्, दिदलिषितव्यम्, दादलितव्यम्
दलनीयम्, दलनीयम्-दालनीयम्, दिदलिषणीयम्, दादलनीयम्
दाल्यम्, दल्यम्-दाल्यम्, दिदलिष्यम्, दादल्यम्
ईषद्दलः-दुर्दलः-सुदलः
-- -- दल्यमानः, दल्यमानः-दाल्यमानः, दिदलिष्यमाणः, दादल्यमानः
दालः, 8 दाडि9मम्, दलः-दालः, दिदलिषः, दादलः
दलितुम्, दलयितुम्-दालयितुम्, दिदलिषितुम्, दादलितुम्
10 दलितिः, दलना-दालना, दिदलिषा, दादला
दलनम्, दलनम्-दालनम्, दिदलिषणम्, दादलनम्
दलित्वा, दलयित्वा-दालयित्वा, दिदलिषित्वा, दादलित्वा
प्रदल्य, प्रदलय्य-प्रदाल्य, प्रदिदलिष्य, प्रदादल्य
दालम् २, दलित्वा २, दलम् २-दालम् २-दालम् २, दलयित्वा २-दालयित्वा २, दिदलिषम् २, दिदलिषित्वा २, दादलम् २
दादलित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (८२२)
02
=>
 (१-भ्वादिः-५४८। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 [[[अ]
04
=>
 (श्लो १५९)
05
=>
 [[५। ‘घटादयो मितः’ (ग। सू। भ्वादौ) इति मित्संज्ञायाम्, ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) णावुपधाह्रस्वः। एवं मित्त्वपक्षे ण्यन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्। पाणिनिमते घटादिष्वस्य पाठाभावात्, मित्त्वाभावपक्षे दालकः इत्यादीनि रूपाणीति ज्ञेयम्।]]
06
=>
 [पृष्ठम्०७२७+ २५]
07
=>
 [[१। कुं = भूमिं दलतीति कुद्दालः = आयुधविशेषः। ‘कर्मण्यण्’ (३-२-१) इत्यण्। पृषोदरादित्वात् (६-१-११०) कुशब्दोत्तरं दकारः प्रवृत्तः।]]
08
=>
 [[२। भावघञन्तात् दालशब्दात्, ‘निर्वृत्तेऽक्षद्यूतादिभ्यः’ (४-४-१९) इति प्रकरणे निर्वृत्तार्थे ‘भावप्रत्ययान्तादिमब् वक्तव्यः’ (वा। ४-४-२०) इति इमप्प्रत्ययः।]]
09
=>
 [लि]
10
=>
 [[३। ‘तितुत्रेष्वग्रहादीनाम्--’ (वा। ७-२-९) इति वचनात् भणितिः इत्यादाविवात्रापि इडागमो ज्ञेयः।]]