धातुः: दल्
मूलधातुः: दल
धात्वर्थः: विदारणे
गणः: चुरादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: उभयपदी
रूपम्: दालयति-ते


धातुः: दल्
मूलधातुः: दल
धात्वर्थः: विशरणे
गणः: भ्वादिः
कर्मकत्वं: अकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: दलति
अनुबन्धादिविशेषः: मित्वपक्षे णिचि दलयति


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

दलँ दल (अर्थः)  विदारणे
( दालयति ) दलतीति विशरणे घटादौ 216

दलँ दल (अर्थः)  विशरणे
(दलति णौ घटादित्वात (दलयति) दाडिमम् दालशब्दात् घञन्तात्तेन निवृत्तमित्यत्र विषये [ भावचप्रत्ययान्तादिमज्वक्तव्यः ] इतीमच् इलयोश्चाभेदः कुं दलतीति (कुद्दालः) पृषोदरादिः अयं घटादावपि 541

दलँ दल  विदारणे 
- दालयति  उद्दालः  अन्यत्र दलति  213

दलँ दल  विदारणे 
- दलति । ददाल । दालः । दलनम् । दाडिनम् (68) । कुद्दालः (69)।।  549 ।।

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“दल विदारणे”@} <a href="#foot_krm02">2</a> आस्वदीयः। </li> <li>‘विदारणे शपि दलेद् दालयेदिति णौ दलेः।।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li><a href="#foot_krm04">4</a> दालकः-लिका, दिदालयिषकः-षिका;</li> <li> इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरा- दिककालयतिवत् <a href="#foot_krm05">5</a> ऊह्यानि।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (८२३)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१०-चुरादिः-१७५२। सक। सेट्। उभ।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। १५९)</li> <li id="foot_krm04">04 => [पृष्ठम्०७२८+ २५]</li> <li id="foot_krm05">05 => (१७५)</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“दल विशरणे”@} <a href="#foot_krm02">2</a> घटादिः। </li> <li><a href="#foot_krm03">3</a> ‘दलिवलिस्खलिरणिध्वनित्रपिक्षपयश्च’ इति घटादिषु भोजसम्मतः पाठः। </li> <li>भ्वादिषु ‘दल विशरणे’ इति पठितस्यैव घटादिषु तस्मिन्नेवार्थे मित्त्वार्थोऽनुवाद इति सिद्धान्तकौमुद्यादितः ज्ञायते। </li> <li>मा। </li> <li>धातुवृत्त्यादिषु तु, ‘दल विदारणे’ इति चुरादिषु पठितस्यापि घटादिषु मित्त्वार्थोऽर्थविशेषे भोजसम्मतः पाठ इति दृश्यते। </li> <li>उभयथाऽपि नार्थे भेदः।]] ‘विदारणे शपि दलेद् दालयेदिति णौ दलेः।।’ <a href="#foot_krm04">4</a> इति देवः। </li> <li>उद्दालकः-लिका, <a href="#foot_krm05">5</a> दलकः-दालकः-लिका, दिदलिषकः-षिका, दादलकः-लिका;</li> <li> दलिता-त्री, दलयिता-दालयिता-त्री, दिदलिषिता-त्री, दादलिता-त्री;</li> <li> दलिष्यन्-न्ती-ती, दलयिष्यन्-दालयिष्यन्-न्ती-ती, दिदलिषिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> -- <a href="#foot_krm06">6</a> -- दलयमानः-दालयमानः, -- दादल्यमानः;</li> <li> -- दलयिष्यमाणः, दालयिष्यमाणः -- दादलिष्यमाणः;</li> <li> प्रदल्-प्रदलौ-प्रदलः;</li> <li> -- -- -- दलितम्-तः, दलितः-दालितः, दिदलिषितः, दादलितः-तवान्;</li> <li> दलम्, <a href="#foot_krm07">7</a> कुद्दालः, दलः-दालः, दिदलिषुः, दादलः;</li> <li> दलितव्यम्, दलयितव्यम्-दालयितव्यम्, दिदलिषितव्यम्, दादलितव्यम्;</li> <li> दलनीयम्, दलनीयम्-दालनीयम्, दिदलिषणीयम्, दादलनीयम्;</li> <li> दाल्यम्, दल्यम्-दाल्यम्, दिदलिष्यम्, दादल्यम्;</li> <li> ईषद्दलः-दुर्दलः-सुदलः;</li> <li> -- -- दल्यमानः, दल्यमानः-दाल्यमानः, दिदलिष्यमाणः, दादल्यमानः;</li> <li> दालः, <a href="#foot_krm08">8</a> दाडि<a href="#foot_krm09">9</a>मम्, दलः-दालः, दिदलिषः, दादलः;</li> <li> दलितुम्, दलयितुम्-दालयितुम्, दिदलिषितुम्, दादलितुम्;</li> <li> <a href="#foot_krm10">10</a> दलितिः, दलना-दालना, दिदलिषा, दादला;</li> <li> दलनम्, दलनम्-दालनम्, दिदलिषणम्, दादलनम्;</li> <li> दलित्वा, दलयित्वा-दालयित्वा, दिदलिषित्वा, दादलित्वा;</li> <li> प्रदल्य, प्रदलय्य-प्रदाल्य, प्रदिदलिष्य, प्रदादल्य;</li> <li> दालम् २, दलित्वा २, दलम् २-दालम् २-दालम् २, दलयित्वा २-दालयित्वा २, दिदलिषम् २, दिदलिषित्वा २, दादलम् २;</li> <li> दादलित्वा २।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (८२२)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१-भ्वादिः-५४८। सक। सेट्। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => [[[अ]</li> <li id="foot_krm04">04 => (श्लो १५९)</li> <li id="foot_krm05">05 => [[५। ‘घटादयो मितः’ (ग। सू। भ्वादौ) इति मित्संज्ञायाम्, ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) णावुपधाह्रस्वः। एवं मित्त्वपक्षे ण्यन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्। पाणिनिमते घटादिष्वस्य पाठाभावात्, मित्त्वाभावपक्षे दालकः इत्यादीनि रूपाणीति ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => [पृष्ठम्०७२७+ २५]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[१। कुं = भूमिं दलतीति कुद्दालः = आयुधविशेषः। ‘कर्मण्यण्’ (३-२-१) इत्यण्। पृषोदरादित्वात् (६-१-११०) कुशब्दोत्तरं दकारः प्रवृत्तः।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[२। भावघञन्तात् दालशब्दात्, ‘निर्वृत्तेऽक्षद्यूतादिभ्यः’ (४-४-१९) इति प्रकरणे निर्वृत्तार्थे ‘भावप्रत्ययान्तादिमब् वक्तव्यः’ (वा। ४-४-२०) इति इमप्प्रत्ययः।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [लि]</li> <li id="foot_krm10">10 => [[३। ‘तितुत्रेष्वग्रहादीनाम्--’ (वा। ७-२-९) इति वचनात् भणितिः इत्यादाविवात्रापि इडागमो ज्ञेयः।]]</li></ul>

दल् (द꣡लँ꣡ विदारणे मित् इति भोजः १९२९ - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = दालनम् / दलनम्
अनीयर् = दालनीयः / दलनीयः - दालनीया / दलनीया
ण्वुल् = दालकः / दलकः - दालिका / दलिका
तुमुँन् = दालयितुम् / दलितुम् / दलयितुम्
तव्य = दालयितव्यः / दलितव्यः / दलयितव्यः - दालयितव्या / दलितव्या / दलयितव्या
तृच् = दालयिता / दलिता / दलयिता - दालयित्री / दलित्री / दलयित्री
क्त्वा = दालयित्वा / दलित्वा / दलयित्वा
ल्यप् = प्रदाल्य / प्रदल्य / प्रदलय्य
क्तवतुँ = दालितवान् / दलितवान् - दालितवती / दलितवती
क्त = दालितः / दलितः - दालिता / दलिता
शतृँ = दालयन् / दलन् / दलयन् - दालयन्ती / दलन्ती / दलयन्ती
शानच् = दालयमानः / दलमानः / दलयमानः - दालयमाना / दलमाना / दलयमाना

दल् (द꣡लँ꣡ विशरणे मित् इति भोजः १९२९ - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = दलनम्
अनीयर् = दलनीयः - दलनीया
ण्वुल् = दालकः - दालिका
तुमुँन् = दलितुम्
तव्य = दलितव्यः - दलितव्या
तृच् = दलिता - दलित्री
क्त्वा = दलित्वा
ल्यप् = प्रदल्य
क्तवतुँ = दलितवान् - दलितवती
क्त = दलितः - दलिता
शतृँ = दलन् - दलन्ती

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

दलँ दल विदारणे
- दालयति दारु  दालपः, दाल्मिः  भ्वादौ दल विशरणे (1366) दलति, मित्त्वाद् (द्र0 1552 व्याख्यानम्) दलयति  215

दलँ दल  विशरणे
- दलति उषिकुटिदलिकचिखजिभ्यः कपन् (उ0 3142)  दलपः  दलम् मित्त्वाद् (धा0 सू0 1553 व्याख्याने) दलयति  चुरादौ (10199) दालयति 537

विशरणे
1.1.12
दलति स्फोटति विशीर्यते फलति शीयते द्राडते ध्राडते सीदति

दल - विशरणे (भ्वा० पर० अक० से०) दलति ।

पदविभागः - >धातुः
कन्नडार्थः - >ಅರಳು /ವಿಕಾಸ ಹೊಂದು

दल - विशरणे (भ्वा० पर० अक० से०) दलति ।

पदविभागः - >धातुः
कन्नडार्थः - >ಒಡೆ /ಎರಡಾಗು /ಸೀಳಾಗು /ಬಿರುಕು ಬಿಡು

दलति (dalati)

Shabdartha Kaustubha

धातुपाठः (Krishnacharya)

Akhyata Chandrika