दल (dala)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 दल r. 1st cl. (दलति) r. 10th cl. (दालयति-ते)
	 1. To cut,  to divide,  to split
or pierce.
	 2. To be cut,  &c.
	 3. To display.
	 4. To wither. भ्वा० अक०
भेदे सक० भेदने सेट् । भेदने चुरा० उभ० सक० सेट् ।

 दल mn.  (-लः-लं) A leaf. 
	 n.
  (-लं)
	 1. A part,  a portion,  a fragment.
	 2.
Dividing,  tearing,  cutting,  splitting,  &c.
	 3. A sheath,  a scabbard.
4. An adulteration or alloy.
	 5. A heap or quantity.
	 6. The leaf
of Tamala.
	 7. A half. 
 E.
  दल् to divide,  to cut,  &c. affix अच्.

Capeller Eng

English

 दल n.
  a piece split off,  fragment,  portion
 blade,  petal, 
leaf. 

Yates

English

 दल (लः-लं) 1.
m.
  n.
  A leaf. 
n.
  A part
a party
 a dividing
 a sheath
an alloy
 a heap
 a half. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

दल 	-	 dala 	-	 m.
  	-	 team(sport)
दल 	-	 dala 	-	 n.
  	-	 piece
दल 	-	 dala 	-	 n.
  	-	 portion
दल 	-	 dala 	-	 n.
  	-	 fragment
दल 	-	 dala 	-	 n.
  	-	 petal
दल 	-	 dala 	-	 n.
  	-	  piece torn or split off
दल 	-	 dala 	-	 n.
  	-	  dividing
दल 	-	 dala 	-	 n.
  	-	  part
दल 	-	 dala 	-	 n.
  	-	  cinnamon leaf
दल 	-	 dala 	-	 n.
  	-	  half
दल 	-	 dala 	-	 n.
  	-	  splitting
दल 	-	 dala 	-	 n.
  	-	  clump
दल 	-	 dala 	-	 n.
  	-	  heap
दल 	-	 dala 	-	 n.
  	-	  unclean gold
दल 	-	 dala 	-	 n.
  	-	  degree
दल 	-	 dala 	-	 n.
  	-	  hemistich
दल 	-	 dala 	-	 n.
  	-	  bit
दल 	-	 dala 	-	 n.
  	-	  small shoot
दल 	-	 dala 	-	 n.
  	-	  detachment
दल 	-	 dala 	-	 n.
  	-	  leaf
दल 	-	 dala 	-	 n.
  	-	  blade

दल 	-	 dala 	-	 n.
  	-	 fragment
शकल 	-	 zakala 	-	 n.
  	-	 fragment
शकल 	-	  zakala 	-	 m.
  n.
  	-	  bit  [ fragment ]
भित्ति 	-	  bhitti 	-	 f.
  	-	 fragment
विड् 	-	  viD 	-	 f.
  	-	 fragment
खण्ड 	-	  khaNDa 	-	 m.
  	-	 fragment
खण्डक 	-	  khaNDaka 	-	 m.
  	-	 fragment
लव 	-	  lava 	-	 m.
  	-	 fragment
शाकल 	-	  zAkala 	-	 m.
  	-	 fragment
छ 	-	  cha 	-	 m.
  	-	 fragment
भङ्ग 	-	  bhaGga 	-	 m.
  	-	 fragment
प्रलव 	-	  pralava 	-	 m.
  	-	 fragment
विड 	-	  viDa 	-	 m.
  	-	 fragment
पिण्डक 	-	  piNDaka 	-	 m.
 n.
  	-	 fragment
भिन्न 	-	  bhinna 	-	 n.
  	-	 fragment
बृगल 	-	  bRgala 	-	 n.
  	-	 fragment
विदल 	-	  vidala 	-	 n.
  	-	 fragment
भित्त 	-	  bhitta 	-	 n.
  	-	 fragment
उच्छिष्ट 	-	  ucchiSTa 	-	 n.
  	-	 fragments
शाकलिक 	-	  zAkalika 	-	 adj.
  	-	 fragmentary

दल 	-	 dala 	-	 m.
  	-	 team(sport)
प्रयुज् 	-	  prayuj 	-	 f.
  	-	 team
गण 	-	  gaNa 	-	 m.
  	-	 team
वह्नि 	-	  vahni 	-	 m.
  	-	 team
योग 	-	  yoga 	-	 m.
  	-	 team
उपयोजन 	-	  upayojana 	-	 n.
  	-	 team
योजन 	-	  yojana 	-	 n.
  	-	 team
युग 	-	  yuga 	-	 n.
  	-	 team
युक्त 	-	  yukta 	-	 n.
  	-	 team
नियुत् 	-	  niyut 	-	 f.
  	-	 team of horses
रथ्यचय 	-	  rathyacaya 	-	 m.
  	-	 team of horses
अधिवाह 	-	  adhivAha 	-	 m.
  	-	  leader of a team
अष्टाश्वसमाधि 	-	  aSTAzvasamAdhi 	-	 m.
  	-	 team of 8 horses
द्वादशगव 	-	  dvAdazagava 	-	 n.
  	-	 team of 12 bulls
सुवह्नि 	-	  suvahni 	-	 adj.
  	-	  having a good team
रथयोग 	-	  rathayoga 	-	 m.
  	-	 team on a chariots
साप्त 	-	  sApta 	-	 n.
  	-	 team of seven horses
सुमद्ग 	-	  sumadga 	-	 adj.
  	-	  together with the team
सयुग्वन् 	-	  sayugvan 	-	 adj.
  	-	  having a team of horses
नियुत्वत् 	-	  niyutvat 	-	 adj.
  	-	  drawn by a team of horses  [ i.e.,  god of wind ]
अश्वषड्गव 	-	  azvaSaDgava 	-	 n.
  	-	  set or team of six horses
स्वयुक्ति 	-	  svayukti 	-	 f.
  	-	  own yoke or team of horses
आयोग 	-	  Ayoga 	-	 m.
  	-	  yoke or team of draft animals
नियुद्रथ 	-	  niyudratha 	-	 adj.
  	-	  one whose car is drawn by a team of horses
ईर्मान्त 	-	  IrmAnta 	-	 adj.
  	-	  having the biggest horses on both sides of the team

दल 	-	 dala 	-	 n.
  	-	 petal
पुष्पदल 	-	  puSpadala 	-	 n.
  	-	 petal
पलाश 	-	  palAza 	-	 n.
  	-	 petal
पत्त्र 	-	  pattra 	-	 n.
  	-	 petal
दलमोदक 	-	  dalamodaka 	-	 m.
  	-	 petal-honey
द्वादशपत्त्र 	-	  dvAdazapattra 	-	 adj.
  	-	  having 12 petals
द्वात्रिंशत्पत्त्र 	-	  dvAtriMzatpattra 	-	 adj.
  	-	  having 32 petals
षोडशदल 	-	  SoDazadala 	-	 adj.
  	-	  having 16 petals
षोडशार 	-	  SoDazAra 	-	 adj.
  	-	  having 16 petals
दलज 	-	  dalaja 	-	 adj.
  	-	  produced from petals
दलकपाट 	-	  dalakapATa 	-	 m.
  	-	  folded petal or leaf
उत्पलपत्त्रनील 	-	  utpalapattranIla 	-	 adj.
  	-	  blue as a lotus-petal
इन्दीवरदल 	-	  indIvaradala 	-	 n.
  	-	 petal of a blue lotus
सहस्रदल 	-	  sahasradala 	-	 adj.
  	-	  having a thousand petals
सहस्रपत्त्र 	-	  sahasrapattra 	-	 m.
  	-	  having a thousand petals
शतपद्म 	-	  zatapadma 	-	 n.
  	-	  legends with a hundred petals
दाल 	-	  dAla 	-	 n.
  	-	  kind of honey produced from petals
पुष्करपर्ण 	-	  puSkaraparNa 	-	 n.
  	-	  lotus-petal and a kind of brick named after it
सितासितकमलदलनयनता 	-	  sitAsitakamaladalanayanatA 	-	 f.
  	-	  having eyes like the petals of a dark and white lotus

दल 	-	  dala 	-	 n.
  	-	 hemistich
अर्धर्चशस् 	-	  ardharcazas 	-	 ind.
  	-	  by hemistichs
अर्धर्चान्तर 	-	  ardharcAntara 	-	 n.
  	-	  another hemistich
अर्धर्चशस्य 	-	  ardharcazasya 	-	 adj.
  	-	  to be recited in hemistichs
अर्धान्तरैकपदता 	-	  ardhAntaraikapadatA 	-	 f.
  	-	  placing a single word into the other half or hemistich of the verse

 
   दल  dala n.
   cinnamon leaf    
   पत्त्रनामक  pattranAmaka m.
   cinnamon-leaf    
   सुकुमारक  sukumAraka n.
   cinnamon-leaf   
   सुकुमारक  sukumAraka n.
   cinnamon leaf     
   तमालपत्त्र  tamAlapattra n.
   leaf of cinnamon  [ Laurus Cassia - Bot. ]   
   राम  rAma n.
   leaf of cinnamon  [ Laurus Cassia - Bot. ]    
   तापसज  tApasaja n.
   leaf of cinnamon  [ Laurus Cassia - Bot. ]   
   छदन  chadana n.
   leaf of cinnamon  [ Laurus Cassia - Bot. ]    
   तमालक  tamAlaka n.
   leaf of cinnamon  [ Laurus Cassia - Bot. ]   
   सुपत्त्र  supattra n.
   leaf of cinnamon  [ Laurus Cassia - Bot. ]    
   गन्धजात  gandhajAta n.
   leaf of cinnamon  [ Laurus Cassia - Bot. ]   
   तेजःपत्त्र  tejaHpattra n.
   leaf of cinnamon  [ Laurus Cassia - Bot. ]    
   पाकरञ्जन  pAkaraJjana n.
   leaf of the cinnamon  [ Laurus Cassia - Bot. ]   
   सुरनिर्गन्ध  suranirgandha n.
   leaf of the cinnamon  [ Laurus Cassia - Bot. ]    
   सुरभिगन्ध  surabhigandha n.
   leaf of the cinnamon  [ Laurus Cassia - Bot. ]   
   सुरभीगन्ध  surabhIgandha n.
   leaf of the cinnamon  [ Laurus Cassia - Bot. ]    
   पत्त्र  pattra n.
   cinnamon and its leaf  [ Laurus Cassia - Bot. ]   
   त्वक्पत्त्रक  tvakpattraka n.
   bark or leaf of cinnamon  [ Laurus Cassia - Bot. ]    
   वस्त्र  vastra n.
   leaf of the cinnamon tree   
   वसन  vasana n.
   leaf of the cinnamon tree    
   गोपन  gopana n.
   leaf of medicinal cinnamon  [ Laurus Cassia - Bot. ]   
   भृङ्ग  bhRGga n.
   bark or the leaf of cinnamon  [ Laurus Cassia - Bot. ]    
   पत्त्राख्य  pattrAkhya n.
   leaf of cinnamon or Indian plum  [ Laurus Cassia or of Flacourtia Cataphracta ]   
   पत्त्रक  pattraka n.
   leaf of Chinese cinnamon [ Cinnamomum cassia - Bot. ]    

Wilson

English

 दल r. 1st cl. (दलति) r. 10th cl. (दालयति)
To cut,  to divide,  to split or pierce.
To be cut,  &c.
To display.
To wither.

 दल
mn.  (-लः-लं) A leaf. 
n.
  (-लं)
1 A part,  a portion,  a fragment.
2 Dividing,  tearing,  cutting,  splitting,  &c.
3 A sheath,  a scabbard.
4 An adulteration or alloy.
5 A heap or quantity.
6 The leaf of the Tamāla.
7 A half. 
E.
  दल to divide,  to cut,  &c. affix अच्.

Apte

English

दलः [dalḥ] लम् [lam],  लम् [दल्-अच्]

(a) A piece,  portion,  part,  fragment
 वापीष्वन्तर्लीनमहानीलदलासु Śi.*
  4.44. (b) A piece torn or split off.  (c) Tearing,  cutting.

A degree.

A half,  the half. 

A sheath,  scabbard.

A small shoot or blade,  a petal,  leaf
 ताम्बूलीनां दलैस्तत्र रचितापानभूमयः R.*
  4.42
 Ś.*
  3.2, 21.

The blade of any weapon. 

A clump,  heap,  quantity.

A detachment,  a body of troops.

Alloy or adulteration. 

Comp.
  आढकः foam. 

a cuttle-fish bone.

a ditch,  moat.

a hurricane,  high wind. 

red chalk.

wild sesamum. 

the Kunda creeper.

a Sūdra. 

the headman of a village.

an elephant's ear. -आढ्यम् mud on the banks of a river. -उदर a.
  having a tapering (leaf-like) belly
 पूररेचकसंविग्नवलि- वल्गुदलोदरम् Bhāg.*
  4.24.51. -कपाटः a folded leaf. -कोमलम् a lotus. -कोषः the Kunda creeper. -निर्मोकः the Bhūrja tree. -पुष्पा the Ketaka plant. -सूचिः,  -ची f.
  a thorn.  -स्नसा the fibre or vein of a leaf. 

Apte 1890

English

 दलः 
लं [दल्-अच्] 1 (a) A piece,  portion,  part,  fragment
 Śi. 4. 44. (b) A piece torn or split off. (c) Tearing,  cutting. 
2 A degree. 
3 A half,  the half. 
4 A sheath,  scabbard. 
5 A small shoot or blade,  a petal,  leaf
 R. 4. 42
 Ś. 3. 21,  22. 
6 The blade of any weapon. 
7 A clump,  heap,  quantity. 
8 A detachment,  a body of troops. 
9 Alloy or adulteration. 
Comp. 
आढकः {1} foam. {2} a cuttle-fish bone. {3} a ditch,  moat. {4} a hurricane,  high wind. {5} red chalk. {6} wild sesamum. {7} the Kunda creeper. {8} a Śūdra. {9} the headman of a village. 10 an elephant's ear. 
आढ्यं mud on the banks of a river. 
कपाढः a folded leaf. 
कोमलं a lotus. 
कोषः the Kunda creeper. 
निर्मोकः the Bhūrja tree. 
पुष्पा the Ketaka plant. 
सूचिः,  
ची f. a thorn. 
स्नसा the fibre or vein of a leaf. 

Monier Williams Cologne

English

 दल n.
  (m. ,  L.
 ) a piece torn or split off,  fragment (cf.   अण्ड,  चर्म-,  द्वि-,  वेणु-),  Suśr.
  v,  3,  22
 vi,  5,  4
 Śiś.
  iv,  44 (ifc.  f(आ). ),  Naiṣ. vii,  31

 ‘part’,  a degree,  VarBṛ.
  xvii,  4

 a half (cf.   अधर-,  अहर्-,  द्यु-),  VarBṛS.
 
 Suśr.
  i,  7
 Sūryas.
 

 a hemistich

 ‘unfolding itself’,  a small shoot,  blade,  petal,  leaf (often ifc.  in names of plants),  MBh.
  
 R.
  &c.
  

 cinnamon leaf,  L.
 

 unclean gold,  Bhpr.
   v,  26,  2

 a clump,  heap,  L.
 

 a detachment,  W.
 

 =
  उत्सेध,  °धवद्-वस्तु,  अवद्रव्य (अपद्°,  W.
 ),  L.
 

 dividing,  splitting,  W.
 

 दल m.
  N.
  of a prince,  MBh.
   iii,  13178
 VP.
   iv,  4,  47, 

Monier Williams 1872

English

 दल,  अम्,  n. (according to lexicographers also
अस्,  m.),  a piece torn or split off
 a part,  a portion, 
a fragment,  a rent,  side [cf. अष्ट-दल]
 a degree
a half,  the half (e. g. अहर्-दल,  mid-day)
 a sheath, 
scabbard
 a small shoot,  blade,  petal,  leaf (i. e. what
unfolds itself
 often occurring at the end of names
of plants,  the fem. being दला
 cf. उदुम्बर-द्°, 
कर्कश-द्°,  काम-खड्ग-द्°,  क्षार-द्°)
 the blade
of anything (as of a knife &c.)
 a clump,  lump,  heap, 
quantity
 a detachment,  body of men
 dividing, 
tearing,  cutting,  splitting,  &c.
 an adulteration or
alloy
 (अस्),  m.,  N. of a prince
 (ई),  f.,  see दलि
below
 [cf. Hib. duille,  ‘a leaf.’]
—दल-कपाट,  अस्, 
m. a folded petal or leaf.
—दल-कोमल = कमल, 
the lotus (Nelumbium).
—दल-कोष,  अस्,  m. ‘hav-
ing young shoots incased in sheaths, ’ a sort of jasmine
(J. Pubescens).
—दल-ज,  अम्,  n. ‘produced by
small bees’ or ‘produced from young shoots, ’ a kind
of honey
 [cf. दाल।]
—दल-तरु,  उस्,  m. = ताडी, 
a kind of palm,  Corypha Taliera.
—दल-निर्मोक, 
अस्,  m. a kind of birch (lit. ‘leaf-shedding’),  the
bark of which is used for hookahs &c. (= भूर्ज-
पत्त्र).
—दल-पति,  इस्,  m.,  N. of a prince.
—दल-
पुष्पा,  ई,  f. a fragrant plant,  the leaves of which
surround the flower,  Pandanus Odoratissimus (= के-
तकी).
—दल-मालिनी,  f. a kind of cabbage.
—दल-
शस्,  ind. in pieces or fragments (e. g. दलशो या,  to
go or fall to pieces).
—दल-शालिनी,  f. a species of
pot-herb (= कञ्चुक-शाक).
—दल-सायसी (?),  f.
white basil.
—दल-सारिणी,  f. = केमुक,  a species
of pot-herb,  (probably) = दल-शालिनी.
—दल-सूचि, 
इस्,  m. a thorn.
—दल-स्नसा,  f. the fibre or vein of a
leaf.
—दलाख्य (°ल-आख्°),  अस्,  m.,  N. of a parti-
cular constellation (subdivisions of which are Ahi and
Mālā).
—दलाग्र-लोहित,  अस् or अम्,  m. or n. (?), 
a sort of spinage.
—दलाढक (°ल-आढ्°),  अस्,  m., 
N. of several plants,  Pistia Stratiotes (= पृश्नी)
a kind of jasmine (= कुन्द)
 wild sesamum
Mesua Ferrea (commonly Nageśar)
 Acacia Sirissa
(= शिरीष)
 red chalk (= गौरिक)
 foam (=
फेन)
 cuttle-fish bone
 a moat,  a ditch
 a Śūdra
the head man of a village (?),  the driver of an ele-
phant (?)
 an elephant's ear
 a hurricane,  a high
wind.
—दलाढ्य (°ल-आढ्°),  अस्,  m. mud,  espe-
cially on the banks of a river
 [cf. दलाढक।]
—दलामल (°ल-अम्°),  अम्,  n.,  N. of several
plants,  = दमनक and मरुवक
 Vangueria
Spinosa and Artemisia.
—दलाम्ल (°ल-अम्°),  अम्, 
n. sorrel.
—दली-कृत,  अस्,  आ,  अम्,  divided,  bisected, 
halved.
—दले-गन्धि,  इस्,  m. (‘fragrance in the
leaf’),  N. of a plant,  Echites Scholaris
 [cf. सप्त-
पर्ण।]
—दलोद्भव (°ल-उद्°),  अम्,  n. a kind
of honey
 [cf. दल-ज and दाल।]

Macdonell

English

 दल dal-a,  n.
  fragment,  piece
 part
 half
 🞄leaf,  petal (that which unfolds itself)
 -ana,  🞄n.  bursting (int.)
 breaking,  crushing,  shattering
 🞄annihilation. 

Benfey

English

 दल दल् + अ, 
 I. n.
  A part,  Suśr. 2, 
357,  4 (
अण्ड-,  an egg-shell
 वेणु-,  a
small shoot of a cane,  Man.  8,  299).
 2. A half,  Suśr. 1,  25,  2.
 3. A leaf, 
Rām.  2,  46,  14.
 II. m.
  A proper name, 
MBh. 3,  13178.
 -- Comp.
 
द्वि-,  adj.
  bro-
ken,  Hariv. 15522.

Hindi

पत्ता

Apte Hindi

Hindi

दलः
पुं*
  - दल् + अच्
"टुकड़ा,   अंश,  भाग,  खण्ड"

दलः
पुं*
  - दल् + अच्
उपाधि

दलः
पुं*
  - दल् + अच्
दो आधों में से एक

दलः
पुं*
  - दल् + अच्
"म्यान,  कोष"

दलः
पुं*
  - दल् + अच्
"छोटा अंकुर या कोंपल,  फूल की पंखुड़ी,  पत्ता"

दलः
पुं*
  - दल् + अच्
शस्त्र का फलक

दलः
पुं*
  - दल् + अच्
"पुञ्ज,  राशि,  ढेर"

दलः
पुं*
  - दल् + अच्
"सेना की टुकड़ी,   सैनिकों की टोली"

दलम्
नपुं*
   - दल् + अच्
"टुकड़ा,   अंश,  भाग,  खण्ड"

दलम्
नपुं*
   - दल् + अच्
उपाधि

दलम्
नपुं*
   - दल् + अच्
दो आधों में से एक

दलम्
नपुं*
   - दल् + अच्
"म्यान,  कोष"

दलम्
नपुं*
   - दल् + अच्
"छोटा अंकुर या कोंपल,  फूल की पंखुड़ी,  पत्ता"

दलम्
नपुं*
   - दल् + अच्
शस्त्र का फलक

दलम्
नपुं*
   - दल् + अच्
"पुञ्ज,  राशि,  ढेर"

दलम्
नपुं*
   - दल् + अच्
"सेना की टुकड़ी,   सैनिकों की टोली"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

दल - विशरणे (भ्वा० पर० अक० से०) दलति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಅರಳು /ವಿಕಾಸ ಹೊಂದು
दल - विशरणे (भ्वा० पर० अक० से०) दलति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಒಡೆ /ಎರಡಾಗು /ಸೀಳಾಗು /ಬಿರುಕು ಬಿಡು

दल - विदारणे (चुरा० उभ० सक० से०) दालयति - ते ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಸೀಳು ಮಾಡು /ಒಡೆ /ಭೇದಿಸು

दल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪತ್ರ /ಎಲೆ
निष्पत्तिः - > दल (विशरणे) - "अच्" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > दलति
प्रयोगाः - > "ताम्बूलीनां दलैस्तत्र रचितापनभूमयः"
उल्लेखाः - > रघु० ४-४२
दल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಖಂಡ /ಶಕಲ /ಚೂರು
प्रयोगाः - > "वापीष्वन्तर्लीनमहानीलदलासु"
उल्लेखाः - > माघ० ४-४४
विस्तारः - > "दलं खण्डे दलं पत्रे" - शाश्व० ।
दल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಭಾಗ /ಅರ್ಧಭಾಗ
प्रयोगाः - > "त्रिष्वंशकेषु पादो दलयोराद्येषु दृश्यते यस्याः"
उल्लेखाः - > वृ० र०
दल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಕ್ಕಿಗಳ ಗರಿ
विस्तारः - > "अर्धे पत्रे छदे दलम्" - त्रिकाण्ड० ।
दल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಣ್ಣ ಕತ್ತಿ
दल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಎತ್ತರ /ಔನ್ನತ್ಯ
दल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶುದ್ಧಮಾಡಿದ ಲೋಹ
विस्तारः - > "दलमुत्सेधखण्डयोः । शस्त्रीच्छेदेऽप्यपद्रव्ये पत्रेऽपि" - मेदि० ।

L R Vaidya

English

 dala {% m.n. %} 1. A piece,  a portion,  a fragment,  Sis.iv.44
a degree
a half,  the half
a sheath,  a scabbard
a petal,  a leaf,  R.iv.42
the blade of any weapon
a lump,  a heap,  a quantity
a detachment,  a body of men.

Bopp

Latin

 दल (r. दल् s. अ
1) n. pars,  portio,  fragmentum.
2) m. n.
folium,  ab erumpendo,  emergendo dictum. RAGH. 4. 42.
(Hib. duille folium
 quae ad दल pars spectant voces v.
s. r. दल्.)

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

दल
क्ली
दल,  अर्ध,  पत्र,  हस्त्यादिसाधन
दलमर्द्धं दलं पत्रं दलं हस्त्यादिसाधनम् ।
verse 2.1.1.38
page 0010

काण्ड
क्ली
काण्ड,  दल
काण्डः शरो दलः काण्डं चोरः स्यात् प्रतिहारकः ।
verse 3.1.1.16
page 0014

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  दल्
मूलधातुः:
   दल
धात्वर्थः:
  विशरणे
गणः:
  भ्वादिः
कर्मकत्वं:
  अकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  परस्मैपदी
रूपम्:
  दलति
अनुबन्धादिविशेषः:
  मित्वपक्षे णिचि दलयति

धातुः:
  दल्
मूलधातुः:
   दल
धात्वर्थः:
  विदारणे
गणः:
  चुरादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  उभयपदी
रूपम्:
  दालयति-ते

धातुप्रदीपः

Sanskrit

दलँ दल  विदारणे 
- दलति । ददाल । दालः । दलनम् । दाडिनम् (68) । कुद्दालः (69)।।  549 ।।

दलँ दल  विदारणे 
- दालयति  उद्दालः  अन्यत्र दलति  213

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 दल 1. g),  Damayantīk. 260. Menge,  S I,  320,  6
 ° = घुसृण (Safran),  S II,  9,  13 (Ko.). — Heer,  Mahendra zu Hem. Anek. 2,  482
 Prabandhacintāmaṇi 155,  13
 vgl. p. 156. [Z.]

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
पत्त्रं पलाशं छदनं बर्हं पर्णं छदं दलम् ।
-wordlist-
 
पत्त्र (पुंक्ली),  पलाश (क्ली),  छदन (क्ली),  बर्ह (पुंक्ली),  पर्ण (क्ली),  छद (पुंक्ली),  दल (पुंक्ली)

--source--
 
खण्डेऽर्धशकले भित्तं नेमशल्कदलानि च ।
-wordlist-
 
खण्ड (पुंक्ली),  अर्ध (पुं),  शकल (पुंक्ली),  भित्त (क्ली),  नेम (पुं),  शल्क (क्ली),  दल (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

वल्लरी
वल्लरी,  मञ्जरी,  वर्ह,  पर्ण,  दल,  पत्त्र,  पलाश,  छदन,  छद
लतोद्गमोऽवरोहस्तु प्रवालः पल्लवाङ्कुरः ॥ १८४ ॥
पल्लवः स्यात्किसलयं वल्लरी मञ्जरी तथा ।
वर्हं पर्णं दलं पत्त्रं पलाशं छदनं छदः ।
verse 2.1.1.184
page 0023

Mahabharata

English

Dala,  son of king Parikshit of Ayodhyā,  and Suśobhanā the daughter of the frog-king. § 461 (Vāmadevacarita): III,  192,  ††13178,  †13197,  †13198,  †13199,  †13203.

पुराणम्

English

दल / DALA. The son of King parīkṣit of the dynasty of ikṣvāku. The mother of dala was suśobhanā,  the daughter of the King of maṇḍūka. dala had an elder brother called śala. dala became king when śala was killed. Hermit vāmadeva was the priest of this King. (M.B. Vana Parva,  Chapter 192). See parīkṣit II.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 दल,  क भेदे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (चुरां-परं-सकं-सेट् ।) क,  दालयति गात्रं वाणः । इतिदुर्गादासः ॥

 दल,  मि भेदे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (भ्वां-परं-सकं-अकं च सेट् ।) मि,  दलयत्यष्टौ कुलक्ष्मा-भृतः । इति मुरारिः । दालयति । भेदो विदा-रणम् । दलति कुठारः काष्ठम् । क्वचिद्विदीर्णी-भावे विकसने चायम् । श्रीमद्राघवबाहुदण्ड-विदलत्कोदण्डचण्डध्वनिरिति महानाटकम् ।दरविदलितमल्लीवल्लिचञ्चत्परागेति जयदेवः ।इति दुर्गादासः ॥

 दलं,  क्ली,
   (दलतीति । दल + अच् ।) उत्सेधः ।खण्डम् । (यथा,  मनुः । ८ । २९९ ।“भार्य्या पुत्त्रश्च दासश्च शिष्यो भ्राता च सोदरः ।प्राप्तापराधास्ताड्याः स्यू रज्ज्वा वेणुदलेन वा ॥
”)शस्त्रीच्छदः । अपद्रव्यम् । पत्रम् । इति मेदिनी ।ले,  २६ ॥
 (यथा,  आर्य्यासप्तशत्याम् । ६९२ ।“हृत्वा तटिनि ! तरङ्गैर्भ्रमितश्चक्रेषु नाशयेनिहितः ।फलदलवल्कलरहितस्त्वयान्तरीक्षे तरुस्त्यक्तः ॥
”)घनम् । इति शब्दरत्नावली ॥
 तमालपत्रम् ।इति राजनिर्घण्टः ॥
 अर्द्धम् । इति लीलावती ॥
(पुं,   इक्ष्वाकुकुलोत्पन्नपरिक्षिन्नामराज्ञः पुत्त्रः ।स च मण्डूकराजकन्यासम्भूतः । यथा,  महा-भारते । ३ । १९२ । ४४ ।“अथ कस्यचित् कालस्य तस्यां कुमारास्त्रय-स्तस्य राज्ञः सम्बभूवुः शलो दलो बलश्चेति ॥
”वृक्षविशेषः । तत्पर्य्याया यथा,  --“वातपोतः पलाशः स्याद्वानप्रस्थश्च किंशुकः ।राजादनो ब्रह्मवृक्षो हस्तिकर्णो दलोऽपरः ॥
”इति वैद्यकरत्नमालायाम् ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 दल भेदे भ्वा-पर०   अक० भेदने सक०
  सेट् । दलति अदालीत्णिचि वा घटा० दलयति दालयति । ददाल देलतुः दलितः ।दला “ददाल भूर्नभोरक्तं गोष्पदप्रं बवर्ष च” “ददालभूः पुपूरे द्यौः कपीनामपि निखनैः” “अदालिषुःशिलादेहे चूर्ण्यभूवन् महाद्रुमाः” भट्टिः “दलतिशतधा यन्न हृदयम्” अमरु० ।

 दल भेदने चुरा० उभ०
  सक०
  सेट् । दालयति--ते अदीदलत् त ।“मुष्टिनाऽदालयत्तस्य” “दालयत्यष्टौ कुलक्ष्माभृतः”अनर्घरा० । भेदश्चेह द्विधाकरणं विकमनञ्च तत्रविकसने। “दरविदलितमल्लीवल्लिचञ्चत्परागे” गीतगो० ।

 दल न०
  दल--अच् १ उत्सेधे २ खण्डे ३ पत्रे च्छदे मेदि० । ४ घनेशब्दर० ५ तमालपत्रे राजनि० ६ अर्द्धे लीलावतो“प्राप्तापराधास्ताड्याः स्यूरज्वा वेणुदलेन वा” मनुः“ताम्बूलीनां दलैस्तत्र रचितापानभूमयः” रघुः “वा-पीष्वन्तलीनमहानोलदलासु” माघः । “अङ्घ्रिः स्वत्र्यंश-युक्तः सनिजदलयुतः कीदृशः कीदृशोऽसौ” लीला० ।

क्षीरतरङ्गिणी

Sanskrit

दलँ दल  विशरणे
- दलति उषिकुटिदलिकचिखजिभ्यः कपन् (उ0 3142)  दलपः  दलम् मित्त्वाद् (धा0 सू0 1553 व्याख्याने) दलयति  चुरादौ (10199) दालयति 537

दलँ दल विदारणे
- दालयति दारु  दालपः,  दाल्मिः  भ्वादौ दल विशरणे (1366) दलति,  मित्त्वाद् (द्र0 1552 व्याख्यानम्) दलयति  215

धातुवृत्तिः

Sanskrit

दलँ दल (अर्थः)  विशरणे
(दलति णौ घटादित्वात (दलयति) दाडिमम् दालशब्दात् घञन्तात्तेन निवृत्तमित्यत्र विषये [ भावचप्रत्ययान्तादिमज्वक्तव्यः ] इतीमच् इलयोश्चाभेदः कुं दलतीति (कुद्दालः) पृषोदरादिः अयं घटादावपि 541

दलँ दल (अर्थः)  विदारणे
( दालयति ) दलतीति विशरणे घटादौ 216

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“दल विशरणे”@} 2 घटादिः। 
 3 ‘दलिवलिस्खलिरणिध्वनित्रपिक्षपयश्च’ इति घटादिषु भोजसम्मतः पाठः। 
 भ्वादिषु ‘दल विशरणे’ इति पठितस्यैव घटादिषु तस्मिन्नेवार्थे मित्त्वार्थोऽनुवाद इति सिद्धान्तकौमुद्यादितः ज्ञायते। 
 मा। 
 धातुवृत्त्यादिषु तु,  ‘दल विदारणे’ इति चुरादिषु पठितस्यापि घटादिषु मित्त्वार्थोऽर्थविशेषे भोजसम्मतः पाठ इति दृश्यते। 
 उभयथाऽपि नार्थे भेदः।]] ‘विदारणे शपि दलेद् दालयेदिति णौ दलेः।।’ 4 इति देवः। 
 उद्दालकः-लिका,  5 दलकः-दालकः-लिका,  दिदलिषकः-षिका,  दादलकः-लिका
   दलिता-त्री,  दलयिता-दालयिता-त्री,  दिदलिषिता-त्री,  दादलिता-त्री
   दलिष्यन्-न्ती-ती,  दलयिष्यन्-दालयिष्यन्-न्ती-ती,  दिदलिषिष्यन्-न्ती-ती
   -- 6 -- दलयमानः-दालयमानः,  -- दादल्यमानः
   -- दलयिष्यमाणः,  दालयिष्यमाणः -- दादलिष्यमाणः
   प्रदल्-प्रदलौ-प्रदलः
   -- -- -- दलितम्-तः,  दलितः-दालितः,  दिदलिषितः,  दादलितः-तवान्
   दलम्,  7 कुद्दालः,  दलः-दालः,  दिदलिषुः,  दादलः
   दलितव्यम्,  दलयितव्यम्-दालयितव्यम्,  दिदलिषितव्यम्,  दादलितव्यम्
   दलनीयम्,  दलनीयम्-दालनीयम्,  दिदलिषणीयम्,  दादलनीयम्
   दाल्यम्,  दल्यम्-दाल्यम्,  दिदलिष्यम्,  दादल्यम्
   ईषद्दलः-दुर्दलः-सुदलः
   -- -- दल्यमानः,  दल्यमानः-दाल्यमानः,  दिदलिष्यमाणः,  दादल्यमानः
   दालः,  8 दाडि9मम्,  दलः-दालः,  दिदलिषः,  दादलः
   दलितुम्,  दलयितुम्-दालयितुम्,  दिदलिषितुम्,  दादलितुम्
   10 दलितिः,  दलना-दालना,  दिदलिषा,  दादला
   दलनम्,  दलनम्-दालनम्,  दिदलिषणम्,  दादलनम्
   दलित्वा,  दलयित्वा-दालयित्वा,  दिदलिषित्वा,  दादलित्वा
   प्रदल्य,  प्रदलय्य-प्रदाल्य,  प्रदिदलिष्य,  प्रदादल्य
   दालम् २,  दलित्वा २,  दलम् २-दालम् २-दालम् २,  दलयित्वा २-दालयित्वा २,  दिदलिषम् २,  दिदलिषित्वा २,  दादलम् २
   दादलित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (८२२)
 02 =>
  (१-भ्वादिः-५४८। सक। सेट्। पर।)
 03 =>
  [[[अ]
 04 =>
  (श्लो १५९)
 05 =>
  [[५। ‘घटादयो मितः’ (ग। सू। भ्वादौ) इति मित्संज्ञायाम्,  ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) णावुपधाह्रस्वः। एवं मित्त्वपक्षे ण्यन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्। पाणिनिमते घटादिष्वस्य पाठाभावात्,  मित्त्वाभावपक्षे दालकः इत्यादीनि रूपाणीति ज्ञेयम्।]]
 06 =>
  [पृष्ठम्०७२७+ २५]
 07 =>
  [[१। कुं = भूमिं दलतीति कुद्दालः = आयुधविशेषः। ‘कर्मण्यण्’ (३-२-१) इत्यण्। पृषोदरादित्वात् (६-१-११०) कुशब्दोत्तरं दकारः प्रवृत्तः।]]
 08 =>
  [[२। भावघञन्तात् दालशब्दात्,  ‘निर्वृत्तेऽक्षद्यूतादिभ्यः’ (४-४-१९) इति प्रकरणे निर्वृत्तार्थे ‘भावप्रत्ययान्तादिमब् वक्तव्यः’ (वा। ४-४-२०) इति इमप्प्रत्ययः।]]
 09 =>
  [लि]
 10 =>
  [[३। ‘तितुत्रेष्वग्रहादीनाम्--’ (वा। ७-२-९) इति वचनात् भणितिः इत्यादाविवात्रापि इडागमो ज्ञेयः।]]

1 {@“दल विदारणे”@} 2 आस्वदीयः। 
 ‘विदारणे शपि दलेद् दालयेदिति णौ दलेः।।’ 3 इति देवः। 
 4 दालकः-लिका,  दिदालयिषकः-षिका
   इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरा- दिककालयतिवत् 5 ऊह्यानि।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (८२३)
 02 =>
  (१०-चुरादिः-१७५२। सक। सेट्। उभ।)
 03 =>
  (श्लो। १५९)
 04 =>
  [पृष्ठम्०७२८+ २५]
 05 =>
  (१७५)

Capeller

German

 दल n.
  Teil,  Stück
 Blatt.

Burnouf

French

 दल दल n.
  action de fendre,  de briser.
		 Fragment, 
portion
		 substance divisée. mise en morceaux
		 tas,  quantité.
Feuille,  en gén.  [m.  n.
 ]
		 feuille de tamāla,  n.
 
		 Gaîne, 
fourreau.
दलकोष m.
  jasmin velu,  bot.
दलन n.
  (sfx. अन) action de fendre.
	-- दलनी f.
 
motte de terre.
दलप m.
  or [métal].
		 Institution sacrée,  établissement
sacré.
दलपुष्पी f.
  pandanus odoratissimus,  bot.
दलयामि et दालयामि (c. de दल्)। Fendre
 briser.
दलसूचि m.
  aiguillon,  épine.
दलस्नसा f.
  nervure de feuille.
दलाढक m.
  (आ
 ढौक् ?) ouragan,  grand vent.
Fossé.
		 Chef de village ou chef des paysans.
		 Craie rouge.
		 Os de
sèche.
		 Oreille d'éléphant.
		 Nom de divers végétaux: sésame, 
jasmin,  mimosa,  pistia,  mesua.
दलाढ्य m.
  vase,  limon. 
दलाम्ल n.
  (अम्ल) oseille.

Stchoupak

French

 दल-
 nt. éclat,  fragment,  morceau,  portion 
 pétale,  feuille 
 jeune
pousse.
°कोश- m.
  n.
  d'une plante grimpante.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.