दर्श (darza)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 दर्श m.
  (-र्शः)
	 1. Sight,  seeing.
	 2. Day of new moon when it rises in-
visible.
	 3. Half monthly sacrifice,  performed at the change of the
moon,  by persons maintaining a perpetual fire.
 E.
  दृश् to see,  affix
आधारे घञ्.

Capeller Eng

English

 द॑र्श a.
  looking or aiming at (—°)
 m.
  sight,  view,  m.
 
(n. ) the new moon,  its day and festival.

 दर्श॑ a.
  looking or aiming at (—°)
 m.
  sight,  view,  m.
 
(n. ) the new moon,  its day and festival.

Yates

English

 दर्श (र्शः) 1.
m.
  Sight
 day of new
moon
 half monthly sacrifice.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

दर्श 	-	  darza 	-	 m.
  	-	  half-monthly sacrifice performed on that day

दर्श 	-	 darza 	-	 adj.
  	-	  looking at
दर्श 	-	 darza 	-	 adj.
  	-	  showing
दर्श 	-	 darza 	-	 adj.
  	-	  viewing
दर्श 	-	 darza 	-	 m.
  	-	  lookout,  look
दर्श 	-	 darza 	-	 m.
  	-	  moon when just become visible
दर्श 	-	 darza 	-	 m.
  	-	  appearance
दर्श 	-	 darza 	-	 m.
  	-	  New Moon
दर्श 	-	 darza 	-	 m.
  	-	  day of new moon
दर्श 	-	 darza 	-	 m.
  	-	  half-monthly sacrifice performed on that day
दर्श 	-	 darza 	-	 m.
  	-	  view

Wilson

English

 दर्श
m.
  (-र्शः)
1 Sight,  seeing.
2 Day of new moon when it rises invisible.
3 Half monthly sacrifice,  performed at the change of the moon,  by persons
maintaining a perpetual fire.
E.
  दृश to see,  affix घ.

Apte

English

दर्श [darśa] दर्शक [darśaka] दर्शन [darśana],  दर्शक दर्शन &c.
  See under दृश्.

दर्श [darśa],  a.
  [दृश्-भावे घञ्] Seeing,  looking

र्शः Sight,  view,  appearance (usually in comp.
 )
 दुर्दर्शः,  प्रियदर्शः &c.
  दुर्दर्शा केचिदाभान्ति नराः काष्ठमया इव । प्रियदर्शास्तथा चान्ये दर्शनादेव मानवाः ॥ Mb.
 *  13.144.45.

Ocular evidence or proof. 

The day of the new moon (अमावास्या)
 एकत्र- स्थितचन्दार्कदर्शनाद् दर्श उच्यते
 शक्यते च चन्द्रस्यादर्शनेन अमावास्या दर्श इति लक्षयितुम् । यथा चक्षुषोरभावे सति चक्षुष्मान् इति चक्षुर्भ्यां लक्ष्यते । ŚB. on MS.*  4.4.36.

The new moon. 

The half-monthly sacrifice,  a sacrificial rite performed on the day of the new moon.  It comprises of the आग्नेय,  ऐन्द्राग्न and सांनाय्य यागs. -दर्शे-दर्शम् ind.
  At every sight
 Ks.Comp.   -पः a god. -पूर्णमासन्यायः The rule according to which the same act can be said to yield all desired objects but only one at a time (and not simultaneously). This is established by जैमिनि and शबर in MS.*  4.3. 25-28 (see योगसिद्धिन्याय). -यामिनी the night of the new moon.  -विपद् m.
  the moon. 

Apte 1890

English

 दर्श,  दर्शक,  दर्शन &c. See under दृश्. 

 दर्श a. [दृश् भावे घञ्] Seeing,  looking. 
र्शः 1 Sight,  view,  appearance,  (usually in comp.)
 दुर्दर्शः,  प्रियदर्शः &c. 
2 Ocular evidence or proof. 
3 The day of the new moon ( अमावास्या)
 एकत्रस्थितचंद्रार्कदर्शनाद् दर्श उच्यते. 
4 The new moon. 
5 The half-monthly sacrifice,  a sacrificial rite performed on the day of the new moon. 
Comp. 
पः a god. 
यामिनी the night of the new moon. 
विपद् m. the moon. 

Monier Williams Cologne

English

 दर्श॑ mfn.
   (√ दृश्) ifc.  ‘looking at,  viewing’,  see अवसान-,  आदिनव-,  and वधू-दर्श॑,  तत्त्व-

 ‘showing’,  see आत्म-

 दर्श॑ m.
  ‘appearance’,  see च॑दिर्-दर्श॑,  दुर्-,  प्रिय-

 (g. पचादि) the moon when just become visible,  day of new moon,  half-monthly sacrifice performed on that day,  AV.
  

 (parox.),  TS.
 
 TBr.
   & ŚBr.
   ix
 Kauś.
 
 ĀśvGṛ.
  &c.
   (n. ,  MBh.
   iii,  14206)

 (Day of) New Moon (son of Dhātṛ,  BhP.
   vi,  18,  3
 of Kṛṣṇa,  x,  61,  14
 N.
  of a Sādhya,  VāyuP.
   ii,  5,  6)

 du.
  =
  पूर्णमास॑,  TS.
 ,  Sch.

Monier Williams 1872

English

 दर्श दर्श,  अस्,  आ,  अम् (fr. rt. 1. दृश्),  looking
at,  viewing,  seeing,  perceiving,  showing,  having a
view,  (generally at the end of comp.,  see अवसान-
द्°,  आदिनव-द्°,  आत्म-द्°,  तत्त्व-द्°)
 (अस्),  m.
sight,  view,  seeing,  appearance,  (generally at the
end of comp.,  see प्रिय-द्°,  दुर्-द्°)
 the moon
when only just becoming visible,  the new moon
day of new moon
 the festival of new moon
 half
monthly sacrifice (performed at the change of the
moon by persons maintaining a perpetual fire)
 New
Moon or Day of New Moon,  personified as a son
of Dhātṛ and Sinīvalī.
—दर्श-प,  अस्,  आ,  अम्, 
drinking the new moon oblation.
—दर्श-पूर्ण-
मासौ,  m. du. new and full moon,  the days and the
ceremonies which precede all other ceremonies.
—दर्-
श-याग,  अस्,  m. a sacrifice or ceremony on the day
of new moon.
—दर्श-यामिनी,  f. the night of new
moon on which it rises hardly visible.
—दर्श-
विपद्,  त्,  m. the moon (‘as having the misfortune to
be hardly visible when new’).

Macdonell

English

 दर्श dárś-a (or -á),  looking at,  regarding 🞄(—°)
 m.
  appearance,  new moon,  day of or 🞄festival of new moon. 

Benfey

English

 दर्श दर्श,  i. e. दृश् + अ,  m.
 
 1. The
new moon,  Ragh. 18,  34.
 2. The day
of the conjunction,  Man.  3,  282.
 -- Comp.
 
आत्मदर्श,  i. e.
आत्मन्-,  m.
  a mirror, 
Ragh. 7,  65.
दुस्-,  adj.
 ,  f.
  शा,  1. diffi-
cult to be beheld,  Bhag. 11,  52. 2. dis-
gusting,  MBh. 1,  3471.
सु-दुस्-,  adj.
 
very difficult to be beheld.

Apte Hindi

Hindi

दर्शः
पुं*
  - दृश् +  घञ्
"दृष्टि,   दृश्य,   दर्शन"

दर्शः
पुं*
  - दृश् +  घञ्
"दृष्टि,   दृश्य,   दर्शन"

दर्शः
पुं*
  - दृश् +  घञ्
अमावस्या

दर्शः
पुं*
  - दृश् +  घञ्
"पाक्षिक यज्ञ,   अमावस्या के दिन होने वाला यज्ञीय कृत्य"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

दर्श
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂರ್ಯ ಚಂದ್ರರು ಒಂದು ಕಡೆ ಸೇರುವ ಕಾಲ /ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ
निष्पत्तिः - > दृशिर् (प्रेक्षणे) - "घः" (३-३-११८)
व्युत्पत्तिः - > दृश्यते शास्त्रेण सूर्यचन्द्रौ एकत्र यत्र
प्रयोगाः - > "एकत्रस्थौ सूर्यचन्द्रौ दर्शनात् दर्श उच्यते"
उल्लेखाः - > मत्स्यपु०
दर्श
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ದಿನ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಯಾಗ
निष्पत्तिः - > "अच्" (५-२-१२७)
व्युत्पत्तिः - > दर्शः कारणत्वेनास्त्यस्य
विस्तारः - > "दर्शश्च पौर्णमासश्च यागौ पक्षान्तयोः पृथक्" - अम० ।
दर्श
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನೋಟ /ದರ್ಶನ /ನೋಡುವುದು
विस्तारः - > "दर्शस्तु स्यादमावास्या यागभेदावलोकने" - मेदि० ।

L R Vaidya

English

 darSa {% m. %} 1. Sight,  view,  appearance
 2. the day of the new moon (अमावास्या)
 3. a sacrificial rite performed on the day of the new moon.

Bopp

Latin

 दर्श m. (r. दृश् in CAUS. s. अ) novilunii dies. RAGH. 14. 80.
18. 34.

Indian Epigraphical Glossary

English

 darśa (IA 17),  the new-moon
 cf. darśa-tithi.

Lanman

English

 darśa,  m. sight
 the moon when just becoming
visible
 the new moon
 the day
or festival of new moon. [√dṛś.]

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
अमामावस्यमावस्या दर्शसूर्येन्दुसंगमः ॥ १५० ॥
अमावास्यामावासी च सा नष्टेन्दुः कुहुः कुहूः ।
-wordlist-
 
अमा (स्त्री),  अमावसी (स्त्री),  अमावस्या (स्त्री),  दर्श (पुं),  सूर्येन्दुसङ्गम (पुं),  अमावास्या (स्त्री),  अमावासी (स्त्री),  कुहु (स्त्री),  कुहू (स्त्री)

--source--
 
पौर्णमासश्च दर्शश्च यज्ञौ पक्षान्तयोः पृथक् ।
-wordlist-
 
पौर्णमास (पुं),  दर्श (पुं)

Vedic Reference

English

 Darśa (‘appearance’) denotes the new moon day, ^1 usually in
opposition to the day of full moon (pūrṇa-māsa).^2 Most
frequently the word occurs in the compound^3 darśa-pūrṇa-
māsau,  ‘new and full moon, ’ the days of special ritual impor-
tance.^4 The order of the first two words here is worthy of
note,  for it distinctly suggests,  though it does not conclusively
prove,  that the month was reckoned from new moon to new
moon,  not from full moon to full moon. See Māsa.
1) Av. vii. 81,  3,  4
 Taittirīya Brāh-
maṇa,  i. 2,  1,  14
 Śatapatha Brāhmaṇa, 
xi. 2,  2,  1.
2) Taittirīya Saṃhitā,  iii. 4,  4,  1,  etc.
3) Ibid.,  i. 6,  7,  1
 9,  3
 ii. 5,  6,  1
Taittirīya Brāhmaṇa,  ii. 2,  2,  1
 Aitareya
Brāhmaṇa,  i. 1
 Śatapatha Brāhmaṇa, 
i. 3,  5,  11,  etc.
4) Hillebrandt,  Das altindische Neu-
und Vollmondsopfer,  Jena,  1880
 Ritual-
litteratur,  111-114
 Oldenberg,  Religion
des Veda,  439.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 दर्शः,  पुं,
   (दृश्येते उपर्य्यधोमावापन्नसमसूत्रपात-न्यायेन राश्येकांशावच्छेदेन सहावस्थितौ चन्द्र-सूर्य्यौ यत्र । दृश् + अधिकरणे घञ् ।) अमा-वस्या । इत्यमरः । १ । ४ । ८ ॥
“अन्योऽन्यं चन्द्रसूर्य्यौ तु दर्शनाद्दर्श उच्यते ॥
”इति मत्स्यपुराणम् ॥
(अयं शिनीवाल्यां विधातृपत्न्यां तस्मात् जातः ।यथा,  भागवते । ६ । १८ । ३ ।“धातुः कुहूः शिनीवाली राका चानुमतिस्तथा ।सायं दर्शमथ प्रातः पूर्णमासमनुक्रमात् ॥
”दृश + भावे घञ् ।) अवलोकनम् । इतिमेदिनी । शे,  ७ ॥
 (यथा,  महाभारते । १३ ।१४४ । ४५ ।“दुर्द्दर्शाः केचिदाभान्ति नराः काष्ठमया इव ।प्रियदर्शास्तथा चान्ये दर्शनादेव मानवाः ॥
”)पक्षान्तकृतयागविशेषः । स यागत्रयात्मकः ।यथा । “आग्नेयाष्टाकपालैन्द्रदध्यैन्द्रपयोयागा-स्त्रयोऽमावास्यायां स च यावज्जीवं कर्त्तव्यःकौण्डपायिकर्त्तव्यो माससाध्यश्च ।” इति मल-मासतत्त्वम् ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 दर्श पु०
  दृश्येते शास्त्रदृष्ट्या सूर्य्यचन्द्रौ एकत्र स्थितौ यत्र ।दृश--आधारे घञ् । १ सूर्य्येन्दुसङ्गमकाले अमावास्या-तिथौ “एकत्रस्थौ चन्द्रसूर्य्यो दर्शनात् दर्श उच्यते”मत्स्यपु०  कुहूशब्देऽस्य विवृतिः । स निमित्ततया-ऽस्त्यस्य अच् । २ दर्शकालकर्त्तव्ये यागभेदे । आग्नेया-ष्टापालैन्द्रदध्यैन्द्रपयोरूपयागत्रयात्मकोदर्शयागः । काती-यशब्दे तदितिकर्त्तव्यता दृश्या । “सर्वेभ्यो दर्शपौर्ण-मासौ” श्रुतिः भावे घञ् । दर्शने ३ चाक्षुषज्ञाने ।

Capeller

German

 द॑र्श u. द्र्श॑ schauend (—°)
 m.
  anblick, 
der Neumond u. die Nsfeier.

Grassman

German

 (dárśa) [von dṛś] in su-dárśa.

Burnouf

French

 दर्श दर्श m.
  (दृश्) vision,  action de voir.
		 Le jour
de la nouvelle lune
		 sacrifice de quinzaine.

Stchoupak

French

 दर्श-
 a. ifc. qui regarde,  voit 
 m.
  (nt.) vision,  apparition (ord.
ifc.),  lune qui vient de paraître,  nouvelle lune,  jour ou cérémonie de la
nouvelle lune 
 un fils de Dhātṛ,  de Kṛṣṇa 
 दर्शं दर्शम् à chaque
coup d'œil.
°प- m.
  pl.
  n.
  d'une catégorie de dieux.
°पूर्ण-मास- m.
  du. nouvelle et pleine lunes.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.