| YouTube Channel

दर्भ (darbha)

 
शब्दसागरः
English
दर्भ
m.
 (-र्भः)
1. Kusa or sacrificial grass, (Poa cynosuroides.)
2. A kind
of reed, (Saccharum spontaneum. )
3. Another species, (S.
cylindricum. )
E.
 दृभि to collect, to arrange, affix घञ्
or दॄ to
tear, Unadi affix भ.
Capeller Eng
English
दर्भ॑
m.
 bundle or bunch of grass,
esp.
 of the sacred
Kuca grass.
Yates
English
दर्भ (र्भः) 1.
m.
 Kusa or sacrificial
grass
a kind of reed.
Wilson
English
दर्भ
m.
 (-र्भः)
1 Kuśa or sacrificial grass, (Poa cynosuroides.)
2 A kind of reed, (Saccharum spontaneum. )
3 Another species, (S. cylindricum. )
E.
 दृभि to collect, to arrange, affix घञ्
or दॄ to tear,
Uṇādi affix भ.
Apte
English
दर्भः [darbhḥ], [दृभ्-घञ् अच् वा] A kind of sacred grass (Kuśa grass) used at sacrificial ceremonies
&c.
शरासः कुशरासो दर्भासः सैर्या उत
Rv.*
 1.191.3. दभैर्रर्धावलीढैः
Ś.*
 1.7
R.*
 11. 31
Ms.*
 2.43
3.28
4.36.
Comp.
 -अङ्कुरः a pointed blade of darbha grass
दर्भाङ्कुरेण चरणः क्षत इत्यकाण्डे
Ś.*
 2.13. -अनूपः a watery place full of darbha grass-आह्वयः the Muñja grass. -पत्रम् a kind of grass (काश). -लवणम् an instrument for cutting grass.-संस्तरः a bed of Kuśa grass.
Apte 1890
English
दर्भः [दृभ्-घञ् अच् वा] A kind of sacred grass (Kuśa grass) used at sacrificial ceremonies &c.
Ś. 1. 7
R. 11. 31
Ms. 2. 43, 3. 208, 4. 36.
Comp.
अंकुरः a pointed blade of darbha grass
Ś. 2. 12.
अनूपः a watery place full of darbha grass.
आह्वयः the Munja grass.
पत्रं a kind of grass (काश).
संस्तरः a bed of Kuśa grass.
Monier Williams Cologne
English
दर्भ॑
m.
 (√ 2. दृभ्) a tuft or bunch of grass (esp. of Kuśa grass
used for sacrificial purposes),
RV.
 i, 191, 3
AV.
&c.
N.
 of a grass (different from Kuśa and Kāśa,
Suśr.
 i, 38
Saccharum cylindricum,
W.
 ),
Lalit.
 xvii, 89
Suśr.
(Pāṇ. iv, 1, 102
g. कुर्व्-आदि v.l.)
N.
 of a man,
Pravar.
 ii, 3, 1 (ĀśvGṛ.
Kāty.
&c.
 )
‘of a prince’, see दम्भ.
Monier Williams 1872
English
दर्भ दर्भ, अस्, m. (fr. rt. 1. दृभ्
said
to be fr. rt. दॄ), a bundle of grass, tuft or bunch
of grass
N. of various kinds of grass used at sacri-
ficial ceremonies, especially of the Kuśa grass, Poa
Cynosuroides
Saccharum Spontaneum
Saccharum
Cylindricum
(the first kind or Kuśa grass was held
very sacred
it was used to strew the ground in
preparing for a sacrifice, the officiating Brāhmans
being purified by sitting on it
under the name Darbha
it was even addressed as a deity
its various sancti-
fying qualities are described in Manu II. 43, III.
208, IV. 36, &c.
cf. कुश, काश, मुञ्ज, वल्व-ज,
शर)
N. of a man
[cf. Old Germ. zurba, zurft
Mod. Germ. torf
Eng. turf.]
—दर्भ-कुसुम,
अस्, m. a kind of insect (= दर्भ-पुष्प).
—दर्-
भ-चीर, अम्, n. a dress of Kuśa grass.
—दर्भ-त-
रुणक, अम्, n., Ved. a young shoot of Kuśa grass.
—दर्भ-पत्त्र, अस्, m. a kind of grass, Saccha-
rum Spontaneum (= काश).
—दर्भ-पुञ्जील =
दर्भ-पिञ्जूल, अम्, n., Ved. a bunch or bundle
of Kuśa grass.
—दर्भ-पुष्प, अस्, m. a kind of
serpent
a kind of insect, ‘similar to the Darbha
flower
’ [cf. दर्भ-कुसुम।]
—दर्भ-मय,
अस्, ई, अम्, made of Kuśa or Darbha grass.
—दर्भ-
मुष्टि, इस्, m. f. a handful of Kuśa grass.
—दर्भ-
संस्तर, अस्, m. a bed of Darbha grass.
—दर्भ-
स्तम्ब, अस्, m. a cluster or bunch of Kuśa grass.
—दर्भाह्वय (°भ-आह्°), अस्, m. a kind of
grass
[cf. मुञ्ज।]
दर्भ, अस्, m. See p. 403, col. 2.
Macdonell
English
दर्भ darbh-á,
m.
 tuft of grass
sacrificial 🞄(esp. Kuśa) grass (used for strewing, wiping, 🞄and other pupasses).
Benfey
English
दर्भ दर्भ, i. e. दृभ् + अ,
m.
1.
Kuśa, or sacrificial grass, Man. 3, 216.
2. Another kind of grass, Suśr. 1, 137,
19. -- Cf. O.H.G. zurft (zurba), A.S.
turf.
Hindi
Hindi
एक मधुर सुगंधित सूखे घास
Apte Hindi
Hindi
दर्भः
पुं*
 - दृ + भ
एक प्रकार का पवित्र घास जो यज्ञानुष्ठानों के अवसर पर प्रयुक्त किया जाता है
Shabdartha Kaustubha
Kannada
दर्भ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುಶ /ದರ್ಭೆಹುಲ್ಲು
निष्पत्तिः - > दृभी (ग्रन्थे) - "घञ्" (३-३-१९)
व्युत्पत्तिः - > दृभ्यते
प्रयोगाः - > "अदभ्रदर्भामधिशय्य स स्थलीं जहासि निद्रामशिवैः शिवारुतैः"
उल्लेखाः - > किरा० १-३८
L R Vaidya
English
darBa {% m. %} A kind of sacred grass used at sacrificial ceremonies, दर्भपाटिततलेन पाणिना R.xi.31.
Bopp
Latin
दर्भ m. (r. दृभ् s. अ) i. q. कुश sgn. 1. RAGH. 1. 31.
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
घन
पु
घन, दर्भ, गह्वर, गहन
मृगपर्वतदुर्गेषु निकृष्टेऽपि च शम्बरः ।
घनो घने च दर्भे च गह्वरे गहनेऽपि च ॥ ९ ॥
verse 2.1.1.9
page 0008
बर्हिस्
क्ली
बर्हिस्, दर्भ, जल
बर्हिर्दर्भो जलं बर्हिर्लाङ्गलं हलमिन्धनम् ।
verse 3.1.1.18
page 0014
Lanman
English
darbhá, m. grass-tuft
grass used at sacrificial
ceremonies, esp. Kuśa-grass, Poa
cynosuroides. [√dṛbh.]
Sanskrit Tibetan
Tibetan
ku sha
१) कुश २) दर्भ ३) वद्धि
gling
१) आवर्त २) ऊर्म्यामथ ३) कुश ४) दर्भ ५) द्वीप ६) श्वेत ७)
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
दर्भः कुशः कुथो बर्हिः पवित्रमथ तेजनः ।
गुन्द्रो मुञ्जः शरो दूर्वा त्वनन्ता शतपर्विका ॥ ११९२ ॥
हरिताली रुहा पोटगलस्तु धमनो नडः ।
-wordlist-
दर्भ (पुं), कुश (पुंक्ली), कुथ (पुं), बर्हिस् (पुंक्ली), पवित्र (क्ली), तेजन (पुं), गुन्द्र (पुं), मुञ्ज (पुं), शर (पुं), दूर्वा (स्त्री), अनन्ता (स्त्री), शतपर्विका (स्त्री), हरिताली (स्त्री), रुहा (स्त्री), पोटगल (पुं), धमन (पुं), नड (पुंक्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
बर्हिस्
बर्हिस्, दर्भ, कुथ, कुश
शष्पं बालतृणं प्रोक्तं सर्वं च तृणमर्जुनम् ॥ १९० ॥
घासस्तु यवसः प्रोक्तो बर्हिर्दर्भः कुथः कुशः ।
verse 2.1.1.190
page 0024
पवित्र
पवित्र, दर्भ
पत्न्यामपि द्वितीया दर्भेऽपि पवित्रमवधिरवटेऽपि ।
verse 5.1.1.802
page 0092
कुतप
कुतप, दर्भ, अपराह्ण
दण्डो दमने सैन्ये कुतपो दर्भेऽपराह्णे च ॥ ८२२ ॥
verse 5.1.1.822
page 0094
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: दर्भः
Root: दर्भ
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Sacrificial grass
Poa cynosuroides
Tamil Darbham
Shloka(s):
3|3|227|1 ► दर्भोऽश्ववालः कार्शिना काशोऽस्त्री स्त्रीक्षुगन्धिका। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|227|1 ⇢ दर्भः (दर्भ) (पुं) ⇒ Sacrificial grass
Poa cynosuroides
Tamil Darbham ⇒
➠ 3|3|227|1 ⇢ अश्ववालः (अश्ववाल) (पुं) ⇒ Sacrificial grass
Poa cynosuroides
Tamil Darbham ⇒
➠ 3|3|227|1 ⇢ काशयः (काशि) (पुं) ⇒ Sacrificial grass
Poa cynosuroides
Tamil Darbham ⇒
➠ 3|3|227|1 ⇢ काशः (काश) (पुं) ⇒ Sacrificial grass
Poa cynosuroides
Tamil Darbham ⇒
➠ 3|3|227|1 ⇢ काशम् (काश) (नपुं) ⇒ Sacrificial grass
Poa cynosuroides
Tamil Darbham ⇒
➠ 3|3|227|1 ⇢ इक्षुगन्धिका (इक्षुगन्धिका) (स्त्री) ⇒ Sacrificial grass
Poa cynosuroides
Tamil Darbham ⇒
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ कुशः
Vedic Reference
English
Darbha is the name of a grass in the Rigveda^1 and later.^2
In the Atharvaveda it is used for the calming of anger (manyu-
śamana), ^3 and as an amulet for protection against the scattering
of one's hair or the striking of one's breast.^4 It is also said to
be ‘rich in roots’ (bhūri-mūla), ^5 to possess a thousand leaves
(sahasra-parṇa) and a hundred stalks (śata-kāṇḍa).^6
1) i. 191, 3 (with Śara and Kuśara,
varieties of grass).
2) Av. vi. 43, 2
viii. 7, 20
x. 4, 13
xi. 6, 15
xix. 28, 1. etc.
Taittirīya
Saṃhitā, i. 5, 1, 4, etc.
3) Av. vi. 43.
4) xix. 32, 2. Cf. xix. 30.
5) Av. vi. 43, 2.
6) Av. xix. 32, 1.
Cf. Zimmer, Altindisches Leben, 70.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: दर्भः
Root: दर्भ
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ bunch of grass
⇒ tuft or bunch of grass
Shloka(s):
2|4|166|1 ► अस्त्री कुशं कुथो दर्भः पवित्रमथ कत्तृणम्। (वनौषधिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|4|166|1 ⇢ कुशः (कुश) (पुं) ⇒ grass, wicked, depraved, sacred grass used at certain religious ceremonies, one of the great dvIpas or divisions of the universe, rope used for connecting the yoke of a plough with the pole
➠ 2|4|166|1 ⇢ कुशम् (कुश) (नपुं) ⇒ grass, wicked, depraved, sacred grass used at certain religious ceremonies, one of the great dvIpas or divisions of the universe, rope used for connecting the yoke of a plough with the pole
➠ 2|4|166|1 ⇢ कुथः (कुथ) (पुं)
➠ 2|4|166|1 ⇢ दर्भः (दर्भ) (पुं)
➠ 2|4|166|1 ⇢ पवित्रम् (पवित्र) (नपुं) ⇒ holy, pure, honey, water, copper, sacred, sinless, saintly, strainer, purifying, kuza grass, beneficent, averting evil, melted butter, kind of metre, straining-cloth, rain or rubbing, Brahmanical cord, means of purification, purifying prayer or mantra, vessel in which the argha is presented, means of purifying or clearing the mind, ring of kuza grass worn on the fourth finger on particular occasions
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ तृणम्
जातिः ➡ तृणम्
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
दर्भः,
पुं,
 (दृणाति विदारयतीति । “दॄदलिभ्यांभः ।” उणां ३ । १५१ । इति भः ।) कुशः ।इत्यमरः । २ । ४ । १६६ ॥
उलपतृणम् । इति रत्न-माला ॥
काशः । इति शब्दरत्नावली ॥
* ॥
(“कुशो दर्भस्तथा बर्हिः सूच्यग्रो यज्ञभूषणः ।ततोऽन्यो दोधेपत्रः स्यात् चुरपत्रस्तथैव च ॥
दर्भद्वयं त्रिदोषघ्नं मधुरन्तुवरं हिमम् ।मूत्रकृच्छ्राश्मरीतृष्णावस्तिरुकप्रदरास्रजित् ॥
”इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥
)“हरिताः सपिञ्जलाश्चैव पुष्टाः स्निग्धाः समा-हिताः ।गोकर्णमात्रास्तु कुशाः सकृच्छिन्नाः समूलकाः ॥
पितृतीर्थेन देयाः स्युर्दूर्व्वाश्यामाकमेव च ।काशाः कुशा बल्वजाश्च तथान्ये तीक्ष्णरोमशाः ।मौञ्जाश्च शाद्बलाश्चैव षड्दर्भाः परिकीर्त्तिताः ॥
सपिञ्जलाः साग्राः तीक्ष्णरोमशा इति बल्व-जानां विशेषणम् । शाद्वला इति सर्व्वेषां विशे-षणम् । तेन तेषामभावे शूकतृणशरशीर्य्यवल्वज-नलशुण्ठवर्जं सर्व्वतृणानीति गोभिलेन तद्ब्यति-रिक्तवल्वजानां निषेधो बोद्धव्यः । शूकानिफलपुष्पमञ्जर्य्यस्तानि येषां तृणानां सन्ति तानिशूकतृणानि इति भट्टनारायणचरणाः ॥
गो-कर्णमिता विस्तृताङ्गुष्ठानामिकापरिमाणाः ।रत्निप्रमाणाः शस्ता वै पितृतीर्थेन संस्कृताः ।उपमूले तथा लूनाः प्रस्तरार्थे कुशोत्तमाः ॥
इति वायुपुराणम् ॥
* ॥
वज्यप्रतिप्रसवमाह हारीतः ।पथि दर्भाश्चितौ दर्भा ये दर्भा यज्ञभूमिष ।स्तरणासनपिण्डेषु षड्दर्भान् परिवर्जयेत् ॥
पिण्डार्थं ये स्तृता दर्भा यैः कृतं पितृतर्पणम् ।मूत्रोच्छिष्टप्रलिप्ते च त्यागस्तेषां विधीयते ॥
धृतैः कृते च विण्मूत्रे त्यागस्तेषां विधीयते ।धृतैरित्युपलक्षनेन तृतीया धृतैर्दर्भैरुपलक्षितेनपुरुषेण ॥
नीवीमध्ये च ये दर्भा ब्रह्मसूत्रे च ये धृताः ।पवित्रांस्तान् विजानीयाद्यथा कायस्तथाकुशाः ॥
आचम्य प्रयतो नित्यं पवित्रेण द्बिजोत्तमः ।नोच्छिष्टन्तु भवेत्तत्तु भुक्तशेषं विवर्जयेत् ॥
कृतं समापितमित्यर्थः ॥
* ॥
दर्भवटुलक्षणमाह रत्नाकरे गृह्यसंग्रहः ।ऊर्द्ध्वकेशो भवेद्ब्रह्मा लम्बकेशस्तु विष्टरः ।दक्षिणावर्त्तको ब्रह्मा वामावर्त्तस्तु विष्टरः ॥
शान्तिदीपिकायाम् ।सप्तभिर्नवभिर्वापि सार्द्धद्बितयवेष्टितम् ।ओँकारेणैव मन्त्रेण द्बिजः कुर्य्यात् कुशद्बिजम् ॥
नवभिरित्यत्र पञ्चभिरिति कर्म्मोपदेशिन्यांपाठः । दर्भसंख्याविशेषाभिधानं छन्दोगेतर-परम् ।यज्ञवास्तुनि मुष्ट्याञ्च स्तम्भे ब्रह्मवटौ तथा ।दर्भसंख्या न विहिता विष्टरास्तरणेष्वपि ॥
इति गोभिलपरिशिष्टीयवचनात् ।” इति श्राद्ध-तत्त्वम् ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
दर्भ
पु०
 दृभ--घञ् अच् वा । कुशभेदे तल्लक्षणादिकं कुशशब्दे २१४३ पृ० उक्तम् ।
Capeller
German
दर्भ॑
m.
 Grasbüschel
Gras, bes. heiliges,
zu Ceremonien verwandtes G.
Grassman
German
darbhá, m., Grasbüschel, Büschel bildendes Gras [von darbh]
2〉 als Eigenname liegt es in dārbhiá zu Grunde.
-ā́sas {191, 3}.
Burnouf
French
दर्भ दर्भ
m.
 le kuśa ou poa cynosuroïdes
le
saccharum spontaneum et le cylindricum, bot.
Stchoupak
French
दर्भ-
m.
n.
 d'une herbe employée dans les cérémonies du sacrifice
(cf. कुश-)
-मयई- a. fait en darbha.
°चीर- nt. vêtement en darbha.
°संस्तर-
m.
 couche de darbha.