| YouTube Channel

दर्पणः (darpaNaH)

 
Apte
English
दर्पणः [darpaṇḥ], [दृप्-ल्यु]
A looking-glass, mirror
लोचनाभ्यां विहीनस्य दर्पणः किं करिष्यति Chāṇ.19
Ku.*
 7.26
R.*
 1. 1
14.37.
N.
 of a mountain inhabited by Kubera.
णम् The eye.
Kindling, inflaming, making proud.
Apte 1890
English
दर्पणः [दृप्-ल्बु] 1 A looking-glass, mirror
लोचनाभ्यां विहीनस्य दर्पणः किं करिष्यति Chāṇ. 109
Ku. 7. 26
R. 10. 10
14. 37.
2 N. of a mountain inhabited by Kubera.
णं 1 The eye.
2 Kindling, inflaming, making proud.
Hindi
Hindi
दर्पण (पु)
Apte Hindi
Hindi
दर्पणः
पुं*
 - दृप् + णिच् + ल्युट्
"मुँह देखने का शीशा, आयना"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 दर्पणः, आदर्शः, दर्शनम्, मुकुरः, नन्दरः, कर्कः, कर्करः, आत्मदर्शः
noun
रूपदर्शनाधारः, स्वस्य रूपम् प्रतिबिम्बमिव दर्शयति
"लोचनाभ्याम् विहीनस्य दर्पणः किम् करिष्यति"[चाणक्य 109]"
Synonyms:
 दर्पणः, मुकुरः, आदर्शः, आत्मदर्शः, नन्दरः, दर्शनम्, प्रतिबिम्बातम्, कर्कः, कर्करः
noun
रूपदर्शनाधारः।
"बालिकायाः स्यूते दर्पणम् अस्ति।"
Tamil
Tamil
த3ர்பண: : முகம் பார்க்கும் கண்ணாடி.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: दर्पणः
Root: दर्पण
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ mirror
⇒ causing vanity
Shloka(s):
2|6|140|1 ► दर्पणे मुकुरादर्शौ व्यजनं तालवृन्तकम्॥ (मनुष्यवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|6|140|1 ⇢ दर्पणः (दर्पण) (पुं)
➠ 2|6|140|1 ⇢ दर्पणम् (दर्पण) (नपुं)
➠ 2|6|140|1 ⇢ मुकुरः (मुकुर) (पुं) ⇒ bud, mirror, blossom, stick or handle of a potter's wheel, Arabian jasmine [ Jasminum sambac - Bot. ], Spanish cherry tree [Mimusops Elengi - Bot.]
➠ 2|6|140|1 ⇢ आदर्शः (आदर्श) (पुं) ⇒ ideal, model, mirror, sample, pattern, template, commentary, ideal perfection, standard [computer], act of perceiving by the eyes
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ गृहम्
परा_अपरासंबन्धः ➡ उपकरणम्
अन्यसंबन्धाः ➡ मनुष्यः
उपाधि ➡ गार्हिकोपकरणम्
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
दर्पणः,
पुं,
क्ली,
 (दर्पयति सन्दीपयतीति । दृप् +णिच् + “नन्दिग्रहीति ।” ३ । १ । १३४ । इतिल्युः ।) रूपदर्शनाधारः । आर्शि इति भाषा ।तत्पर्य्यायः । मुकुरः २ आदर्शः ३ । इत्यमरः ।२ । ७ । १४० ॥
आत्मदर्शः ४ नन्दरः ५दर्शनम् ६ प्रतिविम्बातम् ७ । इति शब्दरत्ना-वली ॥
कर्कः ८ कर्करः ९ । दति जटाधरः ॥
(यथा, चाणक्ये । १०९ ।“यस्य नास्ति स्वयं प्रज्ञा शास्त्रं तस्य करोति किम् ।लोचनाभ्यां विहीनस्य दर्पणः किं करिष्यति ॥
”)अस्य गुणः । आयुःश्रीकारित्वम् । पापनाशि-त्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥
पुं,
 पर्व्वतभेदः । नद-विशेषः । यथा, --और्व्व उवाच ।“ततः पूर्व्वं महाराज ! दर्पणो नाम पर्व्वतः ।कुवेरो यत्र वसति धनपालैः समं सदा ।यस्मिन्नास्ते मध्यभागे रोहिणो रोहिताकृतिः ।यस्मिँल्लोहादिकं स्पृष्टं स्वर्णतां याति तत्क्षणात् ॥
यन्नातिदूरे स्रवति दर्पणो नाम वै नदः ।हिमाद्रिप्रभवो नित्यं लौहित्यसदृशः फले ॥
समुत्पन्नं हि लौहित्यं सर्व्वैर्देवगणैर्हरिः ।सर्व्वतीर्थोदकैः सम्यक् स्नापयामास तं सुतम् ॥
तस्य स्नानसमुद्भूतः पापदर्पस्य पाटनः ।तेनायं दर्पणो नाम पुरा देवगणैः कृतः ॥
तस्मिन् स्नात्वा नदवरे योऽर्च्चयेद्दर्पणाचले ।कुवेरं प्रतिपत्तिथ्यां कार्त्तिके शुक्लपक्षतः ॥
स याति ब्रह्मसदनमिह भूतिशतैर्युतः ॥
”इति कालिकापुराणे ८१ अध्यायः ॥