दर्पण (darpaNa)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishदर्पण - darpaNa - - mirror
आदर्श - Adarza - - mirror
प्रतिकृतिं लिखति - pratikRtiMlikhati - verb - mirror [ computer ]
प्रतिस्थान - pratisthAna - - mirrorsite [ computer ]
मल - mala - - mist [ "on glass, mirror" ]
सुमुखी - sumukhI - - mirror
दर्पणिका - darpaNikA - - mirror
मात्रा - mAtrA - - mirror
मुकुर - mukura - - mirror
आत्मदर्श - Atmadarza - - mirror
आदर्शक - Adarzaka - - mirror
कर्क - karka - - mirror
कर्फर - karphara - - mirror
प्रतिबिम्बात - pratibimbAta - - mirror
मङ्कुर - maGkura - - mirror
मकुर - makura - - mirror
मन्दर - mandara - - mirror
सम्मुखिन् - sammukhin - - mirror
स्वस्त्यात्रेय - svastyAtreya - - mirror
कर्कर - karkara - - mirror
दर्पण - darpaNa - - mirror
दर्पण - darpaNa - - causing vanity
दर्पण - darpaNa - - eye
दर्पण - darpaNa - - kindling
दर्पण - darpaNa - - repetition
Wilson
EnglishApte
Englishदर्पणः [darpaṇḥ], [दृप्-ल्यु]
A looking-glass, mirror
लोचनाभ्यां विहीनस्य दर्पणः किं करिष्यति Chāṇ.19
7.26
1. 1
14.37.
of a mountain inhabited by Kubera.
णम् The eye.
Kindling, inflaming, making proud.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishदर्पण, अस्, m. ‘causing vanity or pride, ’ a
looking-glass, mirror, (sometimes occurring at the
end of comp. or titles of books, e. g. कर्ण-द्°,
ज्ञान-द्°, साहित्य-द्°, q. v.)
a N. of Śiva [cf.
दर्प-द]
N. of a mountain inhabited by Kuvera
and of a river rising there
(अम्), n. the eye
kindling, inflaming.
Macdonell
EnglishHindi
Hindiदर्पण
Apte Hindi
Hindiदर्पणः
- दृप् + णिच् + ल्युट्
"मुँह देखने का शीशा, आयना"
दर्पणम्
- -
आँख
दर्पणम्
- -
"जलना, प्रज्वलित करना"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaदर्पण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕನ್ನಡಿ
प्रयोगाः - > "नवं नवक्षौमनिवसिनी सा भूयो बभौ दर्पणमादधाना"
उल्लेखाः - > कुमा० ७-२६
दर्पण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುಬೇರನ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾದ ಪರ್ವತ
दर्पण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನೇತ್ರ /ಕಣ್ಣು
प्रयोगाः - > "ततः पूर्वं महाराज दर्पणो नाम पर्वतः । कुबेरो यत्र वसति घनपालैः समं सदा ॥"
L R Vaidya
EnglishAufrecht Catalogus Catalogorum
EnglishKridanta Forms
Sanskritदृप् (दृ॒पँ꣡ हर्षमोहनयोः - दिवादिः - वेट्)
ल्युट् = दर्पणम्
अनीयर् = दर्पणीयः - दर्पणीया
ण्वुल् = दर्पकः - दर्पिका
तुमुँन् = दर्पितुम् / दर्प्तुम् / द्रप्तुम्
तव्य = दर्पितव्यः / दर्प्तव्यः / द्रप्तव्यः - दर्पितव्या / दर्प्तव्या / द्रप्तव्या
तृच् = दर्पिता / दर्प्ता / द्रप्ता - दर्पित्री / दर्प्त्री / द्रप्त्री
क्त्वा = दर्पित्वा / दृप्त्वा
ल्यप् = प्रदृप्य
क्तवतुँ = दृप्तवान् - दृप्तवती
क्त = दृप्तः - दृप्ता
शतृँ = दृप्यन् - दृप्यन्ती
दृप् (दृ꣡पँ꣡ उत्क्लेशे - तुदादिः - सेट्)
ल्युट् = दर्पणम्
अनीयर् = दर्पणीयः - दर्पणीया
ण्वुल् = दर्पकः - दर्पिका
तुमुँन् = दर्पितुम्
तव्य = दर्पितव्यः - दर्पितव्या
तृच् = दर्पिता - दर्पित्री
क्त्वा = दर्पित्वा
ल्यप् = प्रदृप्य
क्तवतुँ = दृपितवान् - दृपितवती
क्त = दृपितः - दृपिता
शतृँ = दृपन् - दृपन्ती / दृपती
दृप् (दृ꣡पँ꣡ सन्दीपने इत्येके - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = दर्पणम्
अनीयर् = दर्पणीयः - दर्पणीया
ण्वुल् = दर्पकः - दर्पिका
तुमुँन् = दर्पयितुम् / दर्पितुम्
तव्य = दर्पयितव्यः / दर्पितव्यः - दर्पयितव्या / दर्पितव्या
तृच् = दर्पयिता / दर्पिता - दर्पयित्री / दर्पित्री
क्त्वा = दर्पयित्वा / दर्पित्वा
ल्यप् = प्रदर्प्य / प्रदृप्य
क्तवतुँ = दर्पितवान् / दृपितवान् - दर्पितवती / दृपितवती
क्त = दर्पितः / दृपितः - दर्पिता / दृपिता
शतृँ = दर्पयन् / दर्पन् - दर्पयन्ती / दर्पन्ती
शानच् = दर्पयमाणः / दर्पमाणः - दर्पयमाणा / दर्पमाणा
Abhyankara Grammar
Englishदर्पण name of a commentary on Kondabhatta's Vaiyakaranabhusa- nasara, written by a grammarian named Harivallabha.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
Germanअभिधानचिन्तामणिः
Sanskritउच्छीर्षकमुपाद्धानवर्हौपाले पतद्ग्रहः ॥ ६८३ ॥
प्रतिग्राहे मुकुरात्मदर्शादर्शास्तु दर्पणे ।
उच्छीर्षक (क्ली), उपधान (क्ली), उपबर्ह (पुं), पाल (पुं), पतद्ग्रह (पुं), प्रतिग्राह (पुं), मुकुर (पुं), आत्मदर्श (पुं), आदर्श (पुं), दर्पण (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritआदर्श
आदर्श, दर्पण, मुकुर
कज्जलमञ्जनमभिहितमादर्शो दर्पणो मुकुरः ॥ ५५५ ॥
verse 2.1.1.555
page 0063
Mahabharata
EnglishDarpaṇa = Śiva (1000 names^2).
अमरकोशः
SanskritWord: दर्पणः
Root: दर्पण
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ mirror
⇒ causing vanity
Shloka(s):
2|6|140|1 ► दर्पणे मुकुरादर्शौ व्यजनं तालवृन्तकम्॥ (मनुष्यवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|6|140|1 ⇢ दर्पणः (दर्पण) (पुं)
➠ 2|6|140|1 ⇢ दर्पणम् (दर्पण) (नपुं)
➠ 2|6|140|1 ⇢ मुकुरः (मुकुर) (पुं) ⇒ bud, mirror, blossom, stick or handle of a potter's wheel, Arabian jasmine [ Jasminum sambac - Bot. ], Spanish cherry tree [Mimusops Elengi - Bot.]
➠ 2|6|140|1 ⇢ आदर्शः (आदर्श) (पुं) ⇒ ideal, model, mirror, sample, pattern, template, commentary, ideal perfection, standard [computer], act of perceiving by the eyes
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ गृहम्
परा_अपरासंबन्धः ➡ उपकरणम्
अन्यसंबन्धाः ➡ मनुष्यः
उपाधि ➡ गार्हिकोपकरणम्
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritदर्पणं, (दर्पयति सन्दीपयतीति । दृप् +णिच् + ल्युः) चक्षुः । इति जटाधरः ॥
(भावेल्युट् ।) सन्दीपनम् । इति दृपधात्वर्थदर्शनात् ॥
दर्पणः, (दर्पयति सन्दीपयतीति । दृप् +णिच् + “नन्दिग्रहीति ।” ३ । १ । १३४ । इतिल्युः ।) रूपदर्शनाधारः । आर्शि इति भाषा ।तत्पर्य्यायः । मुकुरः २ आदर्शः ३ । इत्यमरः ।२ । ७ । १४० ॥
आत्मदर्शः ४ नन्दरः ५दर्शनम् ६ प्रतिविम्बातम् ७ । इति शब्दरत्ना-वली ॥
कर्कः ८ कर्करः ९ । दति जटाधरः ॥
(यथा, चाणक्ये । १०९ ।“यस्य नास्ति स्वयं प्रज्ञा शास्त्रं तस्य करोति किम् ।लोचनाभ्यां विहीनस्य दर्पणः किं करिष्यति ॥
”)अस्य गुणः । आयुःश्रीकारित्वम् । पापनाशि-त्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥
पर्व्वतभेदः । नद-विशेषः । यथा, --और्व्व उवाच ।“ततः पूर्व्वं महाराज ! दर्पणो नाम पर्व्वतः ।कुवेरो यत्र वसति धनपालैः समं सदा ।यस्मिन्नास्ते मध्यभागे रोहिणो रोहिताकृतिः ।यस्मिँल्लोहादिकं स्पृष्टं स्वर्णतां याति तत्क्षणात् ॥
यन्नातिदूरे स्रवति दर्पणो नाम वै नदः ।हिमाद्रिप्रभवो नित्यं लौहित्यसदृशः फले ॥
समुत्पन्नं हि लौहित्यं सर्व्वैर्देवगणैर्हरिः ।सर्व्वतीर्थोदकैः सम्यक् स्नापयामास तं सुतम् ॥
तस्य स्नानसमुद्भूतः पापदर्पस्य पाटनः ।तेनायं दर्पणो नाम पुरा देवगणैः कृतः ॥
तस्मिन् स्नात्वा नदवरे योऽर्च्चयेद्दर्पणाचले ।कुवेरं प्रतिपत्तिथ्यां कार्त्तिके शुक्लपक्षतः ॥
स याति ब्रह्मसदनमिह भूतिशतैर्युतः ॥
”इति कालिकापुराणे ८१ अध्यायः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritदर्पण दृप--सन्दीपने ल्यु । १ आदर्शे (आयना) ।मुकुरे अमरः २ नेत्रे जटा० ३ पर्वतभेदे ४ नदभेदे च ।“ततः पूर्वं महाराज! दर्पणो नाम पर्वतः । कुवेरो-यत्र वसति धनपालैः समं सदेति । यस्मिन्नास्ते मध्य-भागे रोहिणो रोहिताकृतिः । यस्मिन् लोहादिवस्पृष्टं स्वर्णतां याति तत्क्षणात् । तन्नातिदूरे स्नवतिदर्पणो नाम वै नदः । हिमाद्रिप्रभवो नित्यं लौहित्यमदृशः फले । समुत्पन्नं हि लौहित्यं सर्वैर्देवगणै-र्हरिः । सर्वतीर्थोदकैः सम्यक् स्नापयामास तं सुतम् ।तस्य स्नानसमुद्भूतः पापदर्पस्य पाटनः । तेनायं दर्पणोनाम पुरा देवगणैः कृतः । अस्मिन् स्नात्वा नदवरेयोऽर्चपेद् दर्पणाचले । कुवेरं प्रतिपत्तिथ्यां कार्त्तिकेशुक्लपक्षतः । स याति ब्रह्मसदनमिह भूतिशतैर्युतः”इति कालि० ८१ अ० । “दर्पणनिर्मलासु पतितेवनतिमिरमुषि” माघः ।“भूयो बभौ दर्पणमादधाना” कुमा० । “लोच-नाभ्यां विहीनस्य दर्पणः किं करिष्यति” चाण० ।दर्पणस्य विम्बस्य स्वगतत्वव्यत्यस्तमुखत्वादिमोहजनक-त्वात् दर्पणत्वम् ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.